گروهی از نمایندگان تندروی مجلس ایران طرح استیضاح عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، را به دلیل دیدار او با استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل ماه گذشته، ثبت کردهاند. این اقدام شکافهای موجود در جمهوری اسلامی درباره چگونگی و لزوم پیگیری مذاکرات با واشنگتن برای پایان جنگ را آشکار ساخت.
محمد رشیدی، عضو هیئت رئیسه مجلس، روز سهشنبه تأیید کرد که این درخواست در سامانه پارلمانی ثبت شده است، اما هنوز به هیئت رئیسه ارجاع داده نشده و در دستور کار قرار نگرفته است.
نمایندگان پشت صحنه این طرح، به سرکردگی امیرحسین ثابتی از جبهه تندروی پایداری، استدلال میکنند که دیدار عراقچی با ویتکاف در ۲۲ سپتامبر بدون مجوز آیتالله مجتبی خامنهای یا هماهنگی با شورای عالی امنیت ملی انجام شده است.
این مذاکرات با نقش واسطهگر قطر برگزار شد و بر شرایط بازگشایی تنگه هرمز متمرکز بود؛ مانعی کلیدی در مذاکرات بین تهران و واشنگتن از زمان آغاز جنگ در اواخر فوریه.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، این ادعا را به طور مستقیم تکذیب کرد.
«توافق شده بود که آقای عراقچی در جریان سفر خود به نیویورک، شرایط ایران را به واسطهگران منتقل کند»، رضایی اظهار داشت و اشاره کرد که این مذاکرات مجوز قبلی مقامات عالی ایران را داشته است.
عراقچی در مذاکرات نیویورک شرایط تهران را شامل لغو فوری محاصره دریایی آمریکا، انتقال فوری داراییهای بلوکه شده ایران و پایان جنگ در تمام جبههها مطرح کرد. دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، این پیشنهاد را رد کرد.
حسینعلی حاجی دلیگانی، امضاکننده دوم طرح، عراقچی را متهم کرد که «بارها از طریق مصاحبههای هدفمند، به کاهش قیمت نفت برای ایالات متحده کمک کرده است.»
ثابتی «عبور از خطوط قرمز» در طول مذاکرات، «محاسبات اشتباه جدی» در تحلیل سیاسی و بد مدیریت پرونده آمریکا را به عنوان دلایل اصلی استیضاح فهرست کرد.
نام عراقچی در طی دو سال گذشته چندین بار در فهرستهای استیضاح تهیه شده توسط نمایندگان تندرو ظاهر شده است و حاجی دلیگانی در ماه آگوست گفته بود که در حال جمعآوری مستندات برای یک طرح رسمی هستند.
علیرضا سلیمی، خود یکی از امضاکنندگان نامه و عضو هیئت رئیسه، به خبرگزاری مهر گفت که ثبت طرح استیضاح به معنای حمایت رئیس مجلس از آن یا رسیدن آن به صحن علنی نیست.
این طرح زمانی ثبت شد که محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و یکی از مذاکرهکنندگان اصلی ایران با طرف آمریکایی، ریاست جلسه را بر عهده دارد.
برخی نمایندگان با این اقدام مخالف هستند. روحالله لک علیآبادی گفت «فرآیندهای استیضاح، به ویژه استیضاح وزیر امور خارجه در این وضعیت جنگی، قطعاً به نفع کشور نیست» و میتواند «پیام منفی و نشانه ضعف به دشمن ارسال کند.»
علیآبادی گفت که یک نشست اخیر پارلمانی با عراقچی چهار ساعت و نیم طول کشید، در طی آن فرمانده سپاه پاسداران حداقل سه بار با عراقچی تماس تلفنی گرفت، که او آن را به عنوان مدرکی برای هماهنگی بین دیپلماسی و نظامی ذکر کرد.
منصور حقیقتپور، چهره سیاسی محافظهکار نیز واکنش نشان داد. «در زمان جنگ زین تغییر نمیدهند»، حقیقتپور گفت.
جایگاه عراقچی فعلاً به نظر امن میرسد. پس از بازگشت او به تهران بعد از سفر نیویورک — که در طی آن شایعات شبکههای اجتماعی مبنی بر درخواست پناهندگی در خارج از کشور منتشر شد — وزارت امور خارجه رسماً او را عضوی از تیم تصمیمگیری ششنفره ایران توصیف کرد؛ نشانهای که اعتماد رژیم را حفظ کرده است.
مراسم یادبود خواهر او، که در زمان حضور عراقچی در مجمع عمومی سازمان ملل درگذشت، یکی از بزرگترین گردهماییهای مقامات ایرانی از زمان شروع جنگ را جذب کرد. آیتالله مجتبی خامنهای شرکت نکرد و غیبت خود را از رویدادهای عمومی بیش از هفت ماه پس از تصدی قدرت ادامه داد.