اولین قدم در کمپین ایالات متحده برای خفه کردن اقتصادی ایران، محاصره دریایی بندرگاه‌های آن بود که تجارت دریایی ایران را قطع کرد. سپس مجموعه‌ای از تحریم‌های جدید اعمال شد که بخش بزرگی از شبکه حمل‌ونقل هوایی کشور را زمین‌گیر کرد.
اکنون، ایالات متحده به سراغ آخرین شریان اقتصادی ایران رفته است: مسیرهای زمینی. تنها در اینجا بود که واشنگتن با مشکلی مواجه شد.
طبق گفته سه مقام عراقی و یک مقام آمریکایی آگاه به مذاکرات که درخواست ناشناس ماندن برای صحبت صریح داشتند، مقامات آمریکایی هفته‌هاست که سعی کرده‌اند — و شکست خورده‌اند — تا همسایگان ایران را از طریق فشار دیپلماتیک مجبور به بستن گذرگاه‌های مرزی کنند.
این کشورهای همسایه، عمدتاً ترکیه، عراق و پاکستان، نسبت به سیاست‌های آمریکا که به گفته آن‌ها ممکن است همان اندازه تهران را به آن‌ها آسیب برساند، هرچه بیشتر محتاط و ناراضی شده‌اند.
بنابراین، روز شنبه ارتش آمریکا نیز به این تلاش پیوست و «گروه ویژه دروازه آهنین» را اعلام کرد که به گفته آن، بر «جلوگیری از جابه‌جایی سیستم‌های تسلیحاتی پیشرفته، فناوری‌های دوگانه، مواد تحریمی و جریان‌های درآمد غیرقانونی در سراسر مرزهای زمینی ایران و دریای خزر» کار خواهد کرد.
مشخص نیست که این گروه ویژه در عمل چگونه فعالیت خواهد کرد و غیرمعمول است که چنین کمپین اقتصادی و امنیتی توسط فرماندهی مرکزی ایالات متحده (Centcom) که نظارت بر عملیات نظامی در خاورمیانه را بر عهده دارد، اداره شود.
مقامات سابق نظامی آمریکا و تحلیلگران می‌گویند این اقدام احتمالاً با هدف بهره‌برداری از توانایی‌های اطلاعاتی و منابع Centcom انجام شده است که در جریان جنگ، از قبل بر ایران متمرکز بودند. آن‌ها گفتند که Centcom می‌تواند تمرکز و سازمان‌دهی تلاش‌های قبلاً ناهماهنگ بین دیپلمات‌ها، واحدهای مبارزه با پولشویی و نهادهای اطلاعاتی را برای سرکوب مسیرهای زمینی افزایش دهد.
برای عراق — یکی از بزرگ‌ترین شرکای تجاری فرامرزی ایران — آخرین تلاش آمریکا می‌تواند به طور خاص خطرناک باشد. عراقی‌ها نگران ناآرامی در میان شبکه‌های قاچاق و شبه‌نظامیان در طول مرز کوهستانی و ۹۹۴ مایلی (حدود ۱۶۰۰ کیلومتری) هستند که نمی‌توانند کاملاً آن را کنترل کنند. واشنگتن مدت‌هاست از استفاده ایران از مرز نفوذپذیر با عراق برای قاچاق سلاح و پول به متحدان شبه‌نظامی خود آگاه است.
Centcom در بیانیه خود گفت که این گروه ویژه شامل ۲۰ پرسنل غیرنظامی و نظامی مستقر در فلوریدا خواهد بود. یک مقام نظامی آمریکایی که به شرط ناشناس ماندن برای بحث درباره مسائل عملیاتی صحبت کرد، گفت که آن‌ها عملیات نظامی نخواهند داشت، بلکه ممکن است کشورهای همسایه را تحت فشار قرار دهند تا از نیروهای نظامی خود برای سرکوب تجارت غیرقانونی یا تحریمی استفاده کنند.
اثربخشی گروه ویژه دروازه آهنین هنوز مشخص نیست، اما دانا استرول، مقام ارشد سابق پنتاگون در امور خاورمیانه در دولت بایدن، آن را یک «راهبرد همه‌جانبه» توصیف کرد. او گفت که این گروه تلاش خواهد کرد «هر سوپاپ اطمینانی را که رژیم ایران برای دور زدن تحریم‌ها و محاصره دریایی استفاده می‌کند، تحت فشار قرار دهد.»
مقام آمریکایی آگاه به مذاکرات با کشورهای همسایه گفت که بسیاری از آن‌ها ترس از «قیام مدنی» را در صورت قطع مسیرهای قاچاق و تجارت حیاتی برای کسب‌وکارها و جمعیت دو طرف مرز ابراز کرده‌اند. این مقام گفت که آخرین تلاش‌های آمریکا خشم متحدان منطقه‌ای آن را برانگیخته است.
بسیاری از این کشورها پیش از این نیز از واشنگتن به دلیل نادیده گرفتن درخواست‌هایشان برای آغاز نکردن جنگ با اسرائیل علیه ایران در ماه فوریه، که در آن هزینه‌های اقتصادی و تخریب فیزیکی را تحمل کردند، ناراضی بودند.
با این حال، برای رئیس‌جمهور ترامپ، تشدید محاصره شاید بهترین گزینه در میان گزینه‌های بد برای تلاش جهت پایان جنگ باشد.
هنوز هیچ توافق هسته‌ای با ایران وجود ندارد. و تنگه هرمز که زمانی به راحتی قابل پیمایش بود و برای حمل‌ونقل نفت و گاز در خلیج فارس حیاتی است، اکنون مسیری خطرناک است که بین نیروهای دریایی ایران و آمریکا مورد مناقشه قرار گرفته است.
پس از ماه‌ها بن‌بست، انتظار می‌رفت دولت ترامپ پس از انتخابات میاندوره‌ای حملات مجددی علیه ایران آغاز کند. اما با ارزیابی officials از پیروزی گسترده دموکرات‌ها که بسیاری از آن‌ها، از جمله معاون رئیس‌جمهور جی‌دی ونس، آن را به نارضایتی رأی‌دهندگان آمریکایی از جنگ مرتبط می‌دانستند، زخم این ایده فروکش کرد.
دولت ترامپ اکنون در حال جستجو برای گزینه‌های دیگر برای فشار آوردن به ایران جهت پذیرش توافقی است که به نفع ایالات متحده باشد.
الکس واتانکا، عضو ارشد مؤسسه خاورمیانه در واشنگتن، گفت: «با عمیق‌تر کردن محاصره، امید این است که "سیستم از درون تا حدی ضعیف شود که فروپاشی رخ دهد."» تحلیلگران می‌گویند مقامات آمریکا امیدوارند تا زمانی که فشار اقتصادی ادامه یابد، آشوب داخلی حاکمان روحانی ایران را مجبور به تسلیم در برابر خواسته‌های آمریکا کند یا دولت به سادگی سقوط کند.
از زمان اعلام گروه ویژه دروازه آهنین، مقامات دولت استدلال کرده‌اند که کمپین اقتصادی، حملات مجدد را غیرضروری کرده است.
مارکو روبیو، وزیر خارجه، روز سه‌شنبه پس از جلسه گروه هفت در پاریس به خبرنگاران گفت: «درد اقتصادی تحمیل شده بر ایران در حال حاضر فوق‌العاده است. ما نیازی به انجام حملات نظامی نداریم اگر از طریق ابزارهای اقتصادی به همان هدف دست پیدا کنیم.»
تحلیلگران می‌گویند محاصره دریایی آمریکا عملاً صادرات نفت ایران، ستون فقرات اقتصاد آن کشور را قطع کرده است. برخی مقامات ایرانی در تابستان امسال علناً اعلام کردند که صادرات تقریباً به صفر رسیده است.
با توجه به اینکه حدود ۹۰ درصد تجارت ایران به مسیرهای دریایی وابسته است، این محاصره برای ایرانیانی که در بحران اقتصادی فزاینده گرفتار شده‌اند، ویرانگر بوده است.
با این حال، رهبری ایران دهه‌ها تجربه کسب کرده است که چگونه شبکه‌های تجاری و قاچاق مخفی را توسعه دهد تا تحریم‌های اقتصادی آمریکا را دور بزند و در برابر فشارهای اقتصادی مداوم مقاومت کند.
واتانکا گفت که این گروه ویژه جدید عملاً «به رسمیت شناختن این واقعیت است که ایرانیان به سرعت در حال جبران خسارات دریایی خود از طریق اتکا به مسیرهای زمینی هستند.»
تحلیلگران و دیپلمات‌ها می‌گویند عراق، ترکیه و پاکستان تاکنون محور تلاش‌های آمریکا بوده‌اند. آن‌ها گفتند ترکیه تا حد زیادی از تغییر سیاست‌های مرزی خود امتناع ورزیده است، در حالی که عراق در تلاش برای راضی نگه داشتن هر دو طرف است.
طبق گفته دو نفر از سه مقام عراقی، رهبری عراق مذاکرات هفتگی با دیپلمات‌های آمریکایی از جمله تام بارراک، فرستاده منطقه‌ای داشته است. آن‌ها گفتند از عراق خواسته شده است تمام گذرگاه‌های مرزی خود با ایران به جز دو مورد را ببندد.
مقامات گفتند عراق تاکنون امتناع کرده است، اما به عنوان نشانه‌ای از تمایل به خواسته‌های آمریکا، یک یا دو گذرگاه را به طور موقت بسته است — اغلب با اعتراض شدید جمعیت خود.
مقامات عراقی به صورت علنی گفته‌اند که این بستن‌ها برای ارتقای نظارت و تدابیر امنیتی انجام شده است که به مهار پولشویی و قاچاق سلاح در مرز کمک می‌کند.
پاکستان که تجارت سالانه رسمی آن با ایران ۳ میلیارد دلار است، ممکن است رویکردی مشابه عراق اتخاذ کرده باشد، زیرا در هفته‌های اخیر برخی از گذرگاه‌های مرزی خود با ایران را باز و بسته کرده است، طبق گفته تحلیلگران.
مقامات پاکستانی گفته‌اند این تعطیلی‌های اخیر مرزی بر اساس مسائل امنیتی یا اجرای فرآیندهای واردات الکترونیکی جدید بوده است — اقدامی که مقامات ایرانی آن را به تحریم‌های آمریکا علیه کشورشان مرتبط دانستند.
پیمان سنندجی، رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق بازرگانی تهران، به خبرگزاری مهر ایران گفت که «محدودیت‌های بانکی مرتبط با ایران» خطر «متوقف کردن عملاً صادرات ایران به پاکستان» را دارد.
ایران اکنون به سرعت در حال اعمال فشار خود بر این کشورها است و به آن‌ها می‌گوید در برابر خواسته‌های آمریکا تسلیم نشوند.
«ما نیز همچنان تلاش‌های خود را با کشورهای همسایه ادامه می‌دهیم و گفتگوهایمان را با آن‌ها حفظ می‌کنیم»، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، در سخنان ماه گذشته گفت که در آن تلاش‌های آمریکا برای فشار آوردن به کشورها برای توقف تجارت را انتقاد کرد. «امیدواریم موفق شویم.»
حضور بازیگران قدرتمند منطقه‌ای مانند چین و روسیه که همچنان مایل به همکاری با ایران هستند، به نفع دولت ایران عمل می‌کند.
روز سه‌شنبه، معاون وزیر خارجه ایران اعلام کرد که با سفیر روسیه در ایران دیدار کرده است تا درباره «چگونگی مقابله با اقدامات یک‌جانبه آمریکا و طرح موسوم به دروازه آهنین» گفتگو کند.
الی جرانمایه، متخصص ایران در شورای روابط خارجی اروپا، گفت ایران می‌تواند اهرم اقتصادی بر همسایگان خود اعمال کند. برای مثال، پاکستان به شدت به واردات سوخت ایران، به ویژه گاز مایع (LPG) وابسته است.
در همین حال، عراق بیش از یک سوم گاز مورد نیاز برای تغذیه شبکه برق خود را از ایران دریافت می‌کند. وقتی تهران در سال‌های اخیر این عرضه‌ها را قطع کرده است — اغلب به دلیل تحریم‌های آمریکا که توانایی بغداد برای پرداخت را محدود می‌کرد — این امر منجر به قطعی‌های گسترده برق و اعتراضات خیابانی شده است.
جرانمایه گفت نتایج انتخابات میاندوره‌ای آمریکا به گونه‌ای تلقی شد که طرد قاطع جنگ ایران بود که کشورهای منطقه ممکن است صرفاً تصمیم بگیرند خواسته‌های آمریکا را نادیده بگیرند.
او گفت: «آمریکا در حال حاضر متحدی غیرقابل پیش‌بینی و در برخی موارد غیرقابل اعتماد است. ایران همسایه آن‌ها خواهد بود، آن‌ها می‌دانند که تا ابد با ایران گیر افتاده‌اند.»
فلح حسن، سنم ماهوزی و شیرین حکیم در تهیه گزارش مشارکت داشتند