امروزه صدها میلیون نفر به زبان‌های ژرمنی صحبت می‌کنند: انگلیسی، هلندی، آلمانی، دانمارکی، سوئدی و غیره.
باستان‌شناسان و زبان‌شناسان پرسش‌های بی‌پاسخ بسیاری درباره خاستگاه این زبان‌ها و همچنین زبان‌های سلتیک که زمانی گسترده بودند اما امروزه عمدتاً در معرض خطر انقراض قرار دارند، دارند.
«توالی‌های دی‌ان‌ای مستقیماً به ما نمی‌گویند که مردم چه زبانی صحبت می‌کردند. اما با ترکیب دی‌ان‌ای باستانی با شواهد زبان‌شناختی و باستان‌شناختی، می‌توانیم شروع به ردیابی نحوه گسترش و تغییر زبان‌ها در طول هزاران سال کنیم»، اسکه ویلرسلو، ژنتیک‌دان دانشگاه کپنهاگ توضیح می‌دهد.
در دو مقاله مکمل، ویلرسلو و تیم او گسترش زبان‌های ژرمنی و سلتیک در اروپای باستان را ردیابی می‌کنند.
هر دو مقاله امروز در Nature منتشر شده‌اند، اینجا و اینجا.
ابتدا، پژوهشگران ۷۱۲ ژنوم جدید از انسان‌های باستانی (عمدتاً عصر آهن) در سراسر اروپا توالی‌یابی کردند و این داده‌ها را در کنار ۴۰۰۹ ژنوم دیگر تحلیل نمودند.
سپس، از این داده‌ها برای بازسازی نحوه مهاجرت گروه‌های ژنتیکی استفاده کردند و این حرکات را با شواهد فرهنگی مانند کتیبه‌های رونی، سفالگری و سبک‌های تدفین و معماری مقایسه کردند.
پژوهشگران با تعجب دریافتند که مردم از جایی در حوالی منطقه بالتیک – احتمالاً بین فنلاند و شمال شرق سوئد – به دانمارک و جنوب سوئد مهاجرت کرده بودند.
«این جمعیت... برداری احتمالی برای معرفی گروه زبان‌های ژرمنی به اسکاندیناوی ارائه می‌دهد، حدود ۸۰۰ سال زودتر از آنچه سنتی فرض می‌شد»، تیم نوشت.
در طی حدود ۵۰۰ سال، ژن‌های این تازه‌واردهان کاملاً در جمعیت انسانی سراسر اسکاندیناوی آمیخته شد.
«برای بیش از یک قرن، دانشمندان درباره زمان و مکان رسیدن زبان‌های ژرمنی به شمال اروپا بحث کرده‌اند. هیجان‌انگیز این است که اکنون می‌توانیم برخی از این ایده‌ها را مستقیماً آزمایش کنیم»، هیو مک‌کال، نویسنده اصلی مقاله و ژنتیک‌دان گفت.
«ما مهاجرتی ناشناخته قبلی را کشف کردیم که دقیقاً در زمان و مکانی رخ داد که انتظار داشتیم نخستین شکل زبان ژرمنی در حال گسترش باشد.»
سپس، حدود ۱۶۵۰ سال پیش، مردم از جنوب اسکاندیناوی شروع به حرکت به سمت کشورهایی کردند که اکنون آلمان، لهستان و هلند نامیده می‌شوند؛ جایی که در آن زمان، مردم احتمالاً به زبان‌های سلتیک صحبت می‌کردند.
«باستان‌شناسان و زبان‌شناسان این را پیش‌بینی نکرده بودند، اما این یافته به توضیح چندین ارتباط فرهنگی و زبانی بین اسکاندیناوی و بریتانیا کمک می‌کند که مدت‌ها ذهن پژوهشگران را مشغول کرده بود»، مک‌کال گفت.
همزمان با ظهور نورس باستان، مردم نیز به سمت اسکاندیناوی مهاجرت می‌کردند.
در همین حال، نظریه‌های غالب می‌گویند که زبان‌های سلتیک در ساحل اطلس اروپا پدید آمدند، اما شواهد جدید دی‌ان‌ای باستانی این موضوع را به چالش می‌کشد.
در دوران آهن (حدود ۲۵۰۰ سال پیش)، زبان‌های سلتیک در سراسر قاره اروپا رایج بودند. امروزه تنها چند مورد از این زبان‌ها در جیب‌هایی از ساحل اطلس شمال غربی باقی مانده‌اند. این‌ها شامل زبان‌های گویدلیک (Goidelic): ایرلندی، مانکس و گائلیک اسکاتلندی؛ و زبان‌های بریتونیک (Brittonic): ولزی، کرنیش و برتون هستند.
برای این مطالعه، پژوهشگران از همان مجموعه داده‌ای که برای مطالعه ژرمنی استفاده کرده بودند بهره بردند، اما برخی از ژنوم‌های جدیدتر را حذف و چند مورد مرتبط‌تر با تاریخ سلتیک را اضافه کردند.
شواهد جدید نشان می‌دهد که زبان‌های سلتیک در جریان مهاجرتی به سمت غرب حدود ۳۰۰۰ سال پیش، از فرهنگ اورنفیلد (Urnfield) در مرکز شرقی اروپا به فرانسه، بریتانیا، ایرلند، شبه‌جزیره ایبری و ایتالیا گسترش یافتند.
«پرسش درباره اینکه زبان‌های سلتیک از کجا آمده‌اند، بیش از ۱۰۰ سال است که مورد بحث قرار گرفته است»، گوس کروون، زبان‌شناس تطبیقی گفت.
«دی‌ان‌ای باستانی راهی کاملاً جدید برای ارزیابی نظریه‌های رقیب به ما می‌دهد و شواهد مهم جدیدی را وارد بحث می‌کند.»
این پژوهش در Nature منتشر شده است، اینجا و اینجا.