نیویورک — روزها پیش از آنکه آخرین نیروهای آمریکایی باید از عراق عقبنشینی کنند، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، روز دوشنبه با نخستوزیر این کشور دیدار کرد. این در حالی است که بغداد تحت فشار فزاینده واشنگتن برای مهار شبهنظامیان مورد حمایت ایران قرار دارد.
دیدار روبیو با علی زایدی، سیاستمدار سابق و تاجر عراقی، در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک، پیش از خروج برنامهریزی شده صدها نفر از باقیمانده نیروهای آمریکایی مستقر در عراق در ۳۰ سپتامبر برای کمک به مقابله با داعش انجام شد.
عقبنشینی آمریکا همزمان با مهلت تعیین شده دولت عراق برای تحویل سلاحهای گروههای مسلح به نیروهای بسیج مردمی دولتی است؛ شبکه چتری از شبهنظامیان شیعه که برای مبارزه با داعش تشکیل شدند و یک دهه پیش رسماً به نیروهای امنیتی عراق پیوستند.
زایدی در مصاحبهای با نیویورک تایمز که روز دوشنبه منتشر شد، مهلت جدید و تمدید شدهای را برای خلع سلاح شبهنظامیان ترسیم کرد. به گفته او، از ۳۰ سپتامبر، گروههای مسلح عراق موظف خواهند بود آتشبس ۹۰ روزه را رعایت کنند. سپس فرآیند تحویل سلاح آغاز میشود که تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۷ به پایان خواهد رسید.
تام باراک، فرستاده ویژه رئیسجمهور آمریکا برای عراق، هنگام ترک دیدار روبیو-زایدی به المونیتور گفت که توافق وجود دارد تا پایان ژوئن «تنها دولت حافظ نیروی نظامی باشد».
با این حال، فراخوان دولت عراق برای خلع سلاح با مقاومت شدید شبهنظامیان مواجه شده است، حتی اگر خروج نیروهای آمریکایی بهانهای را که بسیاری برای حفظ سلاحهای خود استفاده میکردند، از بین ببرد.
چندین گروه قدرتمند، از جمله کتائب حزبالله، از تسلیم داوطلبانه سلاحهای خود سر باز میزنند. ویکتوریا تیلور، مدیر ابتکار عراق و پروژه سوریه در شورای آتلانتیک، گفت: برخی دیگر اعلام آمادگی کردهاند، اما به نظر میرسد در انتظار امتیازات سیاسی در ازای آن هستند.
تیلور به عصائب اهل الحق به عنوان نمونه اشاره کرد و گفت که این گروه در انتظار است ببیند آیا ایالات متحده انتصاب لیث خزالی — برادر دبیرکل خود، قیس خزالی — را به عنوان معاون نخستوزیر در دولت عراق میپذیرد یا خیر.
تیلور اظهار داشت: «در نهایت، این گروهها میخواهند مسیری سیاسی ببینند که به آنها اجازه دهد از فهرست تحریمها خارج شوند و شرکتکنندگان کامل در فرآیند سیاسی عراق گردند.»
تلاش برای خلع سلاح در حالی صورت میگیرد که جنگ بین ایران و ایالات متحده وارد هفتمین ماه خود شده است؛ تهران کنترل تنگه هرمز را در دست دارد و حوثیهای یمن نبرد خود علیه عربستان سعودی را تشدید کردهاند.
از زمان شروع جنگ در ۲۸ فوریه، گروههای مورد حمایت ایران صدها حمله را علیه مکانهای مرتبط با آمریکا در عراق، از جمله سفارت آن در بغداد، انجام دادهاند. آنها همچنین خارج از مرزهای عراق نیز اقدام کردند، از جمله حمله پهپادی سپتامبر به خط لوله شرق-غرب عربستان سعودی که دولت عراق تأیید کرد از خاک این کشور پرتاب شده است.
لحیب هیگل، تحلیل ارشد گروه بحران بینالمللی برای عراق، گفت که یک فرآیند واقعی خلع سلاح شامل این گروهها احتمالاً سالها طول خواهد کشید.
هیگل افزود: «شرط اساسی برای موفقیت این امر این است که این گروهها که از نظر ایدئولوژیک و عملیاتی با ایران همسو هستند، در زمانی که این فرآیند باید انجام شود، با ایالات متحده در جنگ نباشند.»
واشنگتن و تهران از زمان حمله به رهبری آمریکا که باعث سرنگونی دیکتاتور دیرینه صدام حسین در سال ۲۰۰۳ شد، برای نفوذ در رقابت بودهاند. چند روز پس از دیدار با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در واشنگتن برای اولین سفر خارجی خود به عنوان نخستوزیر، زایدی با مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در تهران دیدار کرد.
زایدی که در ماه مه سوگند یاد کرد، پس از آنکه چارچوب هماهنگی همسو با ایران ابتدا نوری مالکی را برای جانشینی محمد شیاع السودانی، نخستوزیر وقت، نامزد کرد، به عنوان نامزد توافقی قابل قبول برای هر دو پایتخت واشنگتن و تهران ظاهر شد. این ائتلاف پس از تهدید ترامپ در ژانویه به قطع کمکهای آمریکا، نامزدی او را پیش نبرد؛ زیرا نگران بودند که در صورت بازگشت سیاسی مالکی، دولتی طرفدار ایران ریشه دواند.
زایدی قبلاً رئیس هیئت مدیره بانک اسلامی الجنوب بود؛ یکی از چندین نهاد مالی که بانک مرکزی عراق در سال ۲۰۲۴ آنها را از انجام معاملات دلاری منع کرد، بخشی از تلاش برای مقابله با پولشویی و استفاده غیرقانونی از ارز آمریکایی.