فناوری حساس جنگنده اف-۳۵ این تابستان به طور غیرمنتظرهای به سمت هنگکنگ منحرف شد که منجر به آغاز تحقیقاتی در کپیتول هیل و ایجاد احتمال دسترسی چین به اجزای کلیدی این سیستم تسلیحاتی فوق سری گردید.
به گفته سه منبع آگاه که نامشان فاش نشده است، محمولهای از قطعات اف-۳۵ که برای تعمیرات عازم ایالات متحده بود، هنگام عبور از اقیانوس آرام از استرالیا، تغییر مسیر داد. پنتاگون ناپدید شدن برخی از این قطعات را تایید کرد.
قطعات مذکور که توسط یک واسطه به نمایندگی از سازنده اف-۳۵، یعنی شرکت لاکهید مارتین حمل میشدند، در نهایت در هنگکنگ فرود آمدند. هنوز مشخص نیست چرا تجهیزات تغییر مسیر داده شدند یا اکنون در اختیار چه کسی هستند.
این حادثه که پیشتر گزارش نشده بود، مجموعهای از جلسات توجیهی جاری را برای کارکنان کنگره در کمیتههای کلیدی امنیت ملی برانگیخت. به گفته منابع، مقامات وزارت خارجه و پنتاگون نخستین بار در ماه ژوئن (خرداد) کارکنان را توجیه کردند و انتظار میرود جلسات توجیهی متعددی در هفتههای آینده برگزار شود.
به گفته دو نفر از این منابع، محموله شامل یکی از شیشههای کابین خلبان هواپیما بوده است که روی کابین را پوشانده و حاوی فناوری رادارگریزی است که تنها ایالات متحده و متحدانش به آن دسترسی دارند. اگر یک دشمن به یکی از این شیشهها دسترسی پیدا کند، میتواند قطعات را مطالعه کرده و احتمالاً اقدام به مهندسی معکوس این فناوری ارزشمند نماید.
دفتر برنامه مشترک اف-۳۵ پنتاگون در بیانیهای اعلام کرد که «از مشکل ارسال قطعات غیرقابل استفاده جنگنده اف-۳۵ لایتنینگ II آگاه است».
این دفتر افزود که با مقامات آمریکایی و شرکای صنعتی «برای بازیابی این قطعات، بررسی حادثه و اتخاذ تدابیر احتیاطی برای جلوگیری از تکرار چنین رویدادی در آینده» همکاری میکند.
انحراف غیرمنتظره محموله به هنگکنگ، منطقه اداری ویژه چین، آن را به حوزه نفوذ پکن وارد میکرد. چین در سالهای اخیر کنترل خود بر این شهر را تشدید کرده و قوانین سختگیرانهتری در زمینه امنیت ملی وضع نموده است که به مقامات چینی اجازه میدهد بر نظام سیاسی هنگکنگ تأثیر بگذارند و با مخالفان برخورد کنند.
چین پیشتر نیز جاسوسی گستردهای علیه برنامههای سری پنتاگون، از جمله اف-۳۵، انجام داده است.
«جی. جی. گرتلر»، تحلیلگر سابق پروازهای نظامی در سرویس تحقیقات کنگره و عضو پیشین کارکنان کمیته نیروهای مسلح مجلس نمایندگان، گفت: «راز نیست که چین از طریق جاسوسی الکترونیکی و سایر روشها به شدت سعی در به دست آوردن دادههای اف-۳۵ دارد. اما حتی اگر آنها قبلاً مشخصات یا دادههای دیگری درباره قطعه داشته باشند، داشتن نسخه واقعی میتواند اطلاعات بیشتری در اختیارشان قرار دهد و هر آنچه تاکنون آموختهاند را تأیید یا اصلاح کند.»
زنجیره تامین اف-۳۵ یک عملیات عظیم جهانی است که برای جابهجایی و تعمیر قطعات به تأسیسات واقع در کشورهای مختلف وابسته است. و اگرچه دپوهای نگهداری هواپیما در استرالیا وجود دارد، هیچکدام هنوز توانایی تعمیر شیشههای کابین را ندارند.
شرکت لاکهید مارتین، سازنده اف-۳۵، مدیریت کلی زنجیره تامین برنامه را بر عهده دارد و از شرکتهای حملونقل تجاری برای جابهجایی قطعات استفاده میکند.
لاکهید در بیانیهای اعلام کرد که به دلایل امنیتی نمیتواند درباره وضعیت محمولهها صحبت کند، اما از تمام مقررات ایالات متحده برای حمل قطعات هواپیما پیروی میکند.
در این بیانیه آمده است: «تیمهای ما با حداکثر وسواس و تدابیر حفاظتی با هر محموله برخورد میکنند تا یکپارچگی برنامه اف-۳۵ و امنیت شرکای متحد ما تضمین شود.»
شیشه کابین، جزئی حیاتی از قابلیتهای رادارگریز اف-۳۵، حبابی اکریلیک است که روی کابین خلبان را میپوشاند و با لایهای نازک از ماده جذبکننده رادار شفاف پوشیده شده که به مخفی ماندن هواپیما از دید رادار دشمن کمک میکند.
بر اساس توصیف خود نیروی هوایی، این لایه محافظ رادارگریز ممکن است با گذشت زمان تخریب شود و نیاز به تعمیر یا تعویض شیشههای کابین در میان بیش از ۱۳۰۰ جنگنده تولید شده برای ایالات متحده و متحدانش را ایجاد کند.
وزارت خارجه از اظهار نظر خودداری کرد. سفارت چین نیز اعلام کرد که از این حادثه بیاطلاع است.
برنامه اف-۳۵ که شامل ایالات متحده و کشورهای دیگر مانند انگلستان، استرالیا، دانمارک، نروژ و لهستان است، روش منحصربهفردی برای مدیریت جریان قطعات هواپیما دارد. کشورها به یک استخر مشترک از قطعات یدکی که در سراسر جهان ذخیره شدهاند دسترسی دارند؛ قطعاتی که تا زمانی که روی جنگنده نصب نشوند، متعلق به وزارت دفاع هستند.
اگرچه وزارت دفاع در سالهای اخیر نظارت خود بر زنجیره تامین اف-۳۵ را افزایش داده است، اما حسابرسی قطعات یدکی در استخر مشترک را انجام نمیدهد؛ بلکه این وظیفه بر عهده لاکهید است.
گزارشی از اداره پاسخگویی دولت (GAO) در سال ۲۰۲۳ نشان داد که در پنج سال گذشته بیش از یک میلیون قطعه یدکی اف-۳۵ گم شده است. این نهاد ناظر نتیجه گرفت که وزارت دفاع قادر به بررسی خسارات ناشی از گم شدن قطعات یدکی به ارزش دهها میلیون دلار نبوده است، زیرا لاکهید کنترل اطلاعات را در دست دارد.
در گزارش آمده است: «دفتر برنامه مشترک اف-۳۵ این قطعات یدکی را ردیابی نمیکند یا در سیستم ثبت اموال پاسخگو وارد نمیکند که امکان ثبت و ذخیره تغییرات لحظهای در سوابق اموال را فراهم سازد. پیمانکاران اصلی این اطلاعات را نگه میدارند.»
کمبود قطعات یدکی به این معناست که جنگنده اغلب زمینگیر میماند. در حالی که هزینههای پشتیبانی همچنان در حال افزایش است، اف-۳۵ به اهداف عملکردی خود نرسیده و عملکرد آن «روند نزولی» داشته است؛ طبق گزارشی از GAO در امسال.
این برنامه در حال تبدیل شدن به پرهزینهترین پروژه جهان است و پنتاگون انتظار دارد در طول عمر مفید آن نزدیک به ۲ تریلیون دلار هزینه کند.