اگرچه کهکشان مارپیچی در این تصویر جدید از تلسکوپ فضایی هابل (ناسا/آژانس فضایی اروپا) آرام به نظر میرسد، اما رازی آشوبناک در دل خود پنهان کرده است. این کهکشان NGC 4698 نام دارد و در صورت فلکی سنبله (Virgo)، حدود ۵۵ میلیون سال نوری دورتر قرار گرفته است. او یکی از بیش از هزار کهکشانی است که در خوشه سنبله، نزدیکترین خوشه بزرگ کهکشانی متصل به هم توسط نیروی جاذبه، گرد آمدهاند.
مانند کهکشان راه شیری ما، NGC 4698 نیز یک کهکشان مارپیچی است که بازوهای مارپیچی آن درون دیسکی نازک از ستارگان، گاز و غبار پیچیدهاند. این بازوها با تودههای کدر غبار قهوهای مشخص شده و با مجموعههای کوچکی از ستارگان آبی روشن نقطهنقطه شدهاند. برخلاف بسیاری از کهکشانهای مارپیچی دیگر، مانند این مورد که اخیراً توسط هابل عکسبرداری شد، بازوهای ظریف مارپیچی NGC 4698 تنها در لبههای بیرونی دیسک برجسته هستند؛ بازوهای مارپیچی اغلب تا مرکز کهکشان پیچیده میشوند، اما بازوهای NGC 4698 به نظر میرسد از مرکز درخشان آن فاصله میگیرند. در عوض، بازوها ساختاری حلقوی در پیرامون کهکشان تشکیل میدهند.
مرکز NGC 4698 تحت سلطه یک برآمدگی کهکشانی کشیده است. نور پخش و سفیدِ متمایل به خاکستریِ برآمدگی کهکشان ناشی از ستارگانی کوچکتر، قدیمیتر و سردتر از ستارگان آبی عظیمالجثهای است که دیسک بیرونی کهکشان را پر کردهاند. این ستارگان متراکم در مدار یک سیاهچاله ابرجرم میچرخند که جرمی میلیونها برابر خورشید دارد. دانشمندان نشانههایی یافتهاند که نشان میدهد این سیاهچاله به طور فعال در حال رشد است و با نیروی جاذبه خود گاز را به درون میکشد.
با دیسکی تخت و پرستاره و مرکزی با نور پخش، NGC 4698 شباهت زیادی به یک کهکشان مارپیچی معمولی دارد — اما این کهکشان بسیار غیرعادی است. NGC 4698 یکی از معدود کهکشانهای مارپیچی شناختهشدهای است که برآمدگی آن با زاویه قائمه از دیسک بیرون زده است. این کشیدگی به صورت محو در این تصویر هابل قابل مشاهده است که نور شبحگونه برآمدگی پرستاره را نشان میدهد که از بالا و پایین دیسک غبارآلود سرک میکشد. علاوه بر این، ستارگان و گازهای نزدیکترین بخش به مرکز کهکشان، عمود بر سایر بخشهای دیسک میچرخند!
چه چیزی میتواند باعث شود کهکشانی تا این حد ناهمگام باشد؟ اخترشناسان دریافتهاند که عامل احتمالی خارج از کهکشان است. اگر NGC 4698 گاز را از منبعی خارجی جذب کرده باشد، گاز تازه جمعآوری شده ممکن است دیسکی از گاز و ستارگان را در مرکز کهکشان، با زاویهای نسبت به سایر بخشهای دیسک، تشکیل داده باشد. برخی مشاهدات نشان میدهند که این کهکشان زمانی یک ادغام جزئی کهکشانی را تجربه کرده است؛ شواهدی مبنی بر وجود «دنباله» کوتاهی از هیدروژن که از یک طرف کهکشان سرازیر میشود، این موضوع را تأیید میکند.
دادههای استفاده شده برای ایجاد این تصویر از برنامهای رصدی متمرکز بر کهکشانهای خوشه سنبله به دست آمدهاند. این برنامه بر جزئیات این کهکشانهای نسبتاً نزدیک، مانند خوشههای ستارهای منفرد و سحابیها تمرکز دارد. در همان زمان، پژوهشگران از این دادهها برای ارزیابی تصویر کلیتر استفاده خواهند کرد تا بیاموزند چگونه سفر یک کهکشان در طول خوشه بر تکامل آن و توانایی آن در تشکیل ستارگان جدید تأثیر میگذارد.
اعتبار متن: ESA/Hubble
تماس رسانهای:
کلر آندرولی
مرکز پرواز فضایی گادرد ناسا, گرینبلت، مریلند
[email protected]