مطالعهای جامع درباره منابع آب جهانی نشان میدهد که رودخانههای سراسر جهان در سال ۲۰۲۵ یکی از خشکترین سالهای خود را در بیش از سه دهه اخیر تجربه کردند.
ارزیابی چرخه آب جهانی توسط سازمان هواشناسی جهانی (WMO) از تخلیه «بانک پسانداز آب» جهان پرده برمیدارد؛ یعنی مقدار آب شیرین موجود روی یا زیر زمین، شامل آبهای زیرزمینی، دریاچهها، رودخانهها، برف، یخ، رطوبت خاک و آب داخل گیاهان و درختان، در سال گذشته در سراسر جهان ۴۲ درصد پایینتر از حد نرمال بود.
پیامدهای بحران اقلیمی بر آبوهوای شدید و ایجاد پدیدهای موسوم به «شلاق آبوهوایی» (weather whiplash)، چرخهای نامنظمتر و غیرقابل پیشبینیتر از آب را رقم زده است. از ذوب شدن یخچالهای طبیعی گرفته تا خشکسالیهای شدید و سیلابهای ناگهانی، رودخانههای جهان مدام بین داشتن آب بیش از حد و کمبود شدید آب در نوسان هستند.
در هفت سال گذشته، کمترین تعداد رودخانهها با جریان «نرمال» در سراسر جهان از سال ۱۹۹۱ به بعد مشاهده شده است. طبق مطالعه WMO که از شبیهسازیهای ۱۳ مدل هیدرولوژیکی جهانی مبتنی بر دادههای مشاهدهشده آبوهوایی استفاده کرده است، در سال ۲۰۲۵ که یکی از گرمترین سالهای ثبتشده بود، تنها حدود یک سوم رودخانهها در محدوده نرمال قرار داشتند، در حالی که ۳۶ درصد از مساحت حوضههای رودخانهای جهان دارای جریانهای پایینتر یا بسیار پایینتر از حد نرمال بودند و ۲۱ درصد جریانهای بالاتر یا بسیار بالاتر از حد نرمال داشتند.
سلسته سائولو، دبیرکل سازمان هواشناسی جهانی، اظهار داشت: «ما در حال خالی کردن آن حساب پسانداز هستیم. ذخیره آب خشکی جهانی از سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۶ روندی نزولی را نشان داده است؛ یک سیگنال پایدار و دههای.»
سال گذشته، برای چهارمین سال متوالی، هر یک از ۱۹ منطقه اصلی یخچالهای طبیعی جهان دچار کاهش جرم یخ شدند. یخچالهای طبیعی بزرگترین کاهش جرم یخ خود را از دهه ۱۹۹۰ به بعد تجربه کردهاند و بزرگترین تلفات مربوط به دوره اخیر است. تنها در سال ۲۰۲۵، کاهش جرم یخ ۴۰۰ گیگا تن بود که منجر به افزایش ۱.۱ میلیمتری سطح دریاهای جهانی شد.
این تحلیل، ارزیابی جامعی علمی و مبتنی بر شواهد کل چرخه آب، شامل جریان رودخانهها، آبهای زیرزمینی، تبخیر و تعرق، ذخیره آب خشکی، و برف و یخ است. وین جنکینسون، مدیر بخش هیدرولوژی در WMO، گفت که این پژوهش فراخوانی برای اقدام در مواجهه با تصویر کلی ادامهدار از کاهش منابع آب جهانی است.
او افزود: «ما باید تلاشهای خود را برای بهبود درک از منابع آب در سطح جهانی دو چندان کنیم. این امر نیازمند افزایش جمعآوری و اشتراکگذاری دادههاست؛ بدین ترتیب است که میتوانیم فهم و حفاظت از زندگی و رفاه مردم را افزایش دهیم.»
این مطالعه در زمانی منتشر میشود که رودخانههای سراسر جهان با تهدیدات متعددی ناشی از خشکسالیهای برآمده از بحران اقلیمی، آلودگی و بهرهبرداری بیش از حد دستوپنجه نرم میکنند.
و تأثیر بر سیستمهای رودخانهای ما، پیامدهای مستقیمی برای مردم، رفاه آنها و اقتصاد جهانی دارد.
در تابستان امسال، سطوح بیسابقه پایین آب در رودخانه دانوب، بحران انرژی بیسابقهای را در مجارستان و رومانی ایجاد کرد، زیرا تمام راکتورهای هستهای آنها به جز یکی، به دلیل پایین بودن سطح آب رودخانه برای خنککاری، مجبور به توقف شدند.
رودخانه میسیسیپی که منبع اصلی آب برای ۵۰ شهرداری ایالات متحده است، توسط آلودگی شیمیایی که مناطق مرده هیپوکسیک (کماکسیژن) در خلیج مکزیک ایجاد کرده، بالا آمدن سطح دریا که باعث تسریع در از بین رفتن تالابها میشود، نفوذ آب شور و همچنین خشکسالیهای متناوب تهدید میشود. رودخانههای بزرگ آفریقایی مانند نیل، نیجر و زامبزی نیز با تهدیدات جدی ناشی از آلودگی شدید و خشکسالیهای برآمده از تغییرات اقلیمی که منجر به کاهش سطح آب و آسیب به اکوسیستمهای محلی میشود، روبهرو هستند.
در انگلستان هیچ رودخانهای از نظر سلامت کلی اکولوژیک و شیمیایی در وضعیت مطلوب نیست. آنها از ترکیب سمی آلودگی فاضلاب، آلودگی کشاورزی، تأثیر مواد شیمیایی دائمی (Forever Chemicals) و برداشت بیش از حد آب رنج میبرند.
تحقیقات WMO نشان میدهد که تهدید علیه رودخانهها ادامه دارد و در برخی موارد در حال تشدید است. در سال ۲۰۲۵، برای هفتمین سال متوالی، تعداد حوضههای رودخانهای با شرایط «نرمال» اقلیت روشنی را تشکیل میدادند: بین ۳۴ تا ۳۸ درصد، در مقایسه با میانگین ۴۶ درصد شرایط نرمال در بازه زمانی ۱۹۹۱ تا ۲۰۲۰، طبق گزارش.
در طول پنج سالی که تحلیل WMO انجام شده است، از ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵، جریانهای پایینتر از حد نرمال بارها در بخشهای عمده حوضههای آمازون و لا پلاتا، آمریکای شمالی، مرکز و شرق آفریقا، آسیای مرکزی و خاورمیانه مشاهده شد.
جریانهای پایینتر از حد نرمال تا بسیار پایینتر از حد نرمال، بخش زیادی از آمریکای شمالی، حوضههای لا پلاتا و سان فرانسیسکو در آمریکای جنوبی، حوضههای اروپای شرقی، خاورمیانه و آسیای مرکزی را تحت تأثیر قرار داد.
در هر یک از پنج سال گذشته، خدمات ملی هواشناسی و هیدرولوژی در سراسر جهان، سیلابها و خشکسالیهای رکوردشکن را گزارش کردند. برخی مکانها فرصتی برای بازیابی بین این رویدادها نداشتهاند.
در طی سال آینده، در سری مقالاتی با عنوان «رودخانههای ما»، گاردین بر چالشهای زیستمحیطی پیش روی رودخانههای جهان تمرکز خواهد کرد و به بررسی مسیرهای آبی سراسر سیاره میپردازد؛ آنهایی که بیش از حد مهندسی شده یا در حال خفه شدن و خشک شدن هستند، و آنهایی که دوباره بازگشایی شده و جان تازهای یافتهاند