لندن/واشنگتن، ۱۰ سپتامبر (رویترز) - اوایل بهار امسال، در اعماق آبهای قطب شمال نزدیک به مجمعالجزایر دورافتاده اسوالبارد، متحدان ناتو متوجه شدند که غواصهای روسی در حال آموزش برای آزادسازی یک سلاح مخفی هستند که برای غیرفعال کردن کابلهای حیاتی زیردریایی بدون ایجاد هیچ ردپایی طراحی شده است.
این عملیات مخفیانه روسیه که دو مقام غربی جزئیات آن را به رویترز شرح دادند، توسط فرماندهی جنگ زیردریایی GUGI مسکو انجام شد؛ واحدی که از غواصهای اعماق دریا برای شبیهسازی استقرار این فناوری پیچیده و مخرب استفاده کرد.
به گفته این دو مقام که به شرط ناشناس ماندن صحبت میکردند، یک عملیات مشترک شامل بریتانیا، نروژ و ایالات متحده، کشتیهای روسی را در دریا ردیابی و با آنها رویارویی کرد. کشتیها از تکمیل تمرین خود بازمانده و سرانجام منطقه را ترک کردند.
بریتانیا و نروژ در ماه آوریل اعلام کردند که یک عملیات مخفیانه روسی را در آبهای قطب شمال کشف کردهاند. اما کشف این سلاح جدید، محل عملیات و مشارکت ایالات متحده تاکنون گزارش نشده بود.
این رویارویی در اعماق دریا در زمانی رخ میدهد که برخی از مقامات اطلاعاتی غرب نگرانند کرملین در حال افزایش عملیات خرابکارانه در اروپا بوده و برای درگیری با ناتو آماده میشود.
سه مقام آمریکایی گفتند که برخی از تحلیلگران اطلاعاتی ایالات متحده نگرانی فزایندهای دارند که روسیه ممکن است پیمان دفاع جمعی ناتو، معروف به ماده ۵، را آزمایش کند. مقامات غربی افزودند که اگر چنین اتفاقی بیفتد، تخریب کابلهای زیردریایی میتواند بخش مهمی از آن تلاش باشد.
کابلهایی که ضخامتی کمتر از شلنگ باغبانی دارند و روی بستر دریا قرار گرفته یا کمی زیر آن دفن شدهاند، برای اتصال جهانی اینترنت و تراکنشهای مالی حیاتی هستند. اهمیت اقتصادی و استراتژیک آنها باعث شده در درگیریهای گذشته، از جمله جنگهای جهانی اول و دوم، که برای انتقال دستورات تلگرافی یا تلفنی حیاتی بودند، مورد هدف قرار گیرند.
دو کابل فیبر نوری زیردریایی به طول ۱۴۰۰ کیلومتر که اسوالبارد را به سرزمین اصلی نروژ متصل میکنند، تا عمق ۲۷۰۰ متر زیر سطح دریا قرار دارند. این کابلها حجم عظیمی از دادههای ماهوارهای را که در ایستگاه زمینی ماهوارهای SvalSat دانلود میشوند، منتقل میکنند؛ بزرگترین ایستگاه جهان که بخشی از شبکه فضای نزدیک ناسا است.
وزارت دفاع روسیه به درخواست اظهار نظر درباره این حادثه پاسخی نداد. کرملین به طور مداوم هرگونه ادعای انجام عملیات خرابکارانه در کشورهای ناتو یا برنامهریزی برای رویارویی را انکار میکند.
برخی از مقامات غربی استدلال میکنند که هدف قرار دادن کشورهای اروپایی توسط مسکو در ماههای اخیر، همزمان با تقریباً ثابت شدن خط مقدم در اوکراین، افزایش یافته است.
کشورهایی از جمله لهستان، لیتوانی و رومانی نقضهای مختلفی را تأیید کردهاند. به تازگی، یک حمله نافرجام پهپادی به فرودگاه لایپزیگ/هاله در ماه اوت، مجموعهای از واکنشها را از سوی آلمان برانگیخت، از جمله بستن کنسولگری روسیه در بن و یک مرکز فرهنگی در برلین.
به گفته دو منبع مطلع، جان راتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (CIA)، در ماه اوت از همتایان اطلاعاتی خود در مسکو بازدید کرد تا بخشی از اهداف آن، هشدار به روسیه درباره تشدید عملیات خرابکارانه در اروپا بوده است.
رویترز نتوانست تعیین کند که آیا راتکلیف موضوع عملیات مخفیانه زیردریایی روسیه را مطرح کرده است یا خیر. کرملین از بیان جزئیات مذاکرات یا ارائه اطلاعات بیشتر خودداری کرد.
تمرین در قطب شمال
همزمان با رویاروییهای دریایی، مقامات بریتانیایی و نروژی یافتههای خود را به مسکو بردند تا نشان دهند از وجود فناوری جدید آگاه هستند؛ اقدامی که امیدوارند روسیه را از استفاده از آن منصرف کند، به گفته این دو مقام غربی.
روسیه به هیچ کابلی آسیب نرساند. مقامات گفتند که این تمرین بر شبیهسازی استقرار فناوری در صورت درگیری با ناتو متمرکز بود. آنها از ارائه جزئیات درباره نحوه عملکرد این فناوری خودداری کردند.
ناتو در پاسخ به درخواست اظهار نظر، رویترز را به مقامات نروژ و بریتانیا ارجاع داد.
توره سندویک، وزیر دفاع نروژ، در بیانیهای گفت: «از طریق عملیات مشترک خود، پیام روشنی به روسیه فرستادیم که آنها نمیتوانند به صورت مخفیانه فعالیت کنند.»
او افزود: «ما به وضوح به مقامات روسی اعلام کردهایم که هرگونه تلاش برای هدف قرار دادن زیرساختهای حیاتی ما شناسایی شده و با عواقب مواجه خواهد شد. تشدید تنشها در شمال دوردست به نفع هیچکس نیست.»
وزارت دفاع بریتانیا به بیانیههای ۹ آوریل اشاره کرد که در آنها فعالیتهای مخفیانه تلاششده توسط فرماندهی اصلی تحقیقات اعماق دریا روسیه، که با مخفف روسی GUGI شناخته میشود، در آبهای نروژ و بریتانیا و نزدیکی آنها تأیید شده بود. واشنگتن و لندن هر دو تحریمهایی را علیه این فرماندهی محرمانه اعمال کردهاند.
خانه سفید به درخواست اظهار نظر پاسخ نداد. سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا نیز از اظهار نظر خودداری کرد.
به گفته یکی از مقامات غربی، هرگونه تشدید تنش بین روسیه و ناتو میتواند به سرعت اهمیت استراتژیک یک پهنه یخزده آبی را که بین نوک جنوبی مجمعالجزایر اسوالبارد و سرزمین اصلی نروژ قرار دارد و به نام «شکاف خرس» (Bear Gap) شناخته میشود، برجسته کند.
غواصهای هستهای روسیه که در شبهجزیره کولا مستقر هستند، برای رسیدن به اقیانوس اطلس باید از این پهنه آبی به عرض ۴۰۰ مایل عبور کنند و سپس از جزیره آتشفشانی دورافتاده نروژ یعنی یان ماین (Jan Mayen) بگذرند.
بریتانیا در این هفته اعلام کرد که نیروهای خود را در ماه اوت به موازات متحدان نروژی و آمریکایی برای یک مانور جهت نمایش توانایی ناتو در عملیات مشترک در شمال دوردست به یان ماین, opens new tab اعزام کرده است.
نروژ برنامهریزی دارد تا سال ۲۰۲۸ کابل فیبر نوری جدیدی را که اسوالبارد و یان ماین را به سرزمین اصلی متصل میکند، راهاندازی کند.
«تهدید رو به رشد روسیه»
متحدان ناتو از زمان تخریب سه خط لوله زیردریایی از چهار خط لوله نورد استریم که گاز روسیه را به آلمان میرساند در سال ۲۰۲۲، بر امنیت زیرساختهای زیردریایی تمرکز کردهاند. دادستانهای آلمانی یک مرد اوکراینی را که در زمان حمله افسر نیروهای ویژه بود، محاکمه کردهاند. اوکراین هرگونه نقشی در خرابکاری را انکار میکند.
و از سال ۲۰۲۳، کشتیهای بیشتری با سرعت کم بر روی یا در نزدیکی زیرساختهای حساس زیردریایی از جمله خطوط لوله، کابلهای برق و کابلهای مخابراتی حرکت کردهاند تا موقعیت آنها را نقشهبرداری کنند؛ فعالیتی که به عنوان «سرگردانی» (drifting) شناخته میشود.
دادههای شرکت تحلیل ریسک دریایی Windward نشان میدهد که سال گذشته، سرگردانی در دریای شمال ۵۲ درصد افزایش یافت و به ۱۳،۰۷۹ کشتی رسید، در حالی که فعالیت در منطقه دریای چین جنوبی ۸۸ درصد جهش داشت و به ۱۸،۴۰۱ کشتی رسید.
نقشهبرداری از زیرساختها در آبهای بینالمللی غیرقانونی نیست، اما کارشناسان امنیتی چنین نقشهبرداری گستردهای را آمادگی برای خرابکاری میدانند.
این فعالیتها و مداخلات مشکوک در برخی کابلها، منجر به راهاندازی ابتکارات جدیدی در ژانویه سال گذشته شد، از جمله سیستم نظارتی «نگهبان بالتیک» ناتو و «نگهبان نوردیک» به رهبری بریتانیا که نیروی دریایی کشورها را برای افزایش گشتزنیها در زیرساختهای حیاتی گرد هم آورد.
دادههای Windward نشان میدهد که در دریای بالتیک – یکی از مناطق متمرکز نظارت – فعالیت سرگردانی در سال ۲۰۲۵ نسبت به سال قبل ۵ درصد کاهش یافته و به ۵۲۶ کشتی رسیده است. این شرکت همچنین اعلام کرد که حداقل ۱۱ کابل زیردریایی از اکتبر ۲۰۲۳ تا پایان سال گذشته در دریای بالتیک آسیب دیده یا قطع شدهاند.
آمی دنیل، مدیرعامل Windward، گفت: «برداشت فعلی این است که روسیه و چین احتمالاً فعالترین و تهدیدآمیزترین عوامل زیر آب هستند.»
شبکه جهانی کابلهای برق و مخابراتی که از بستر دریاها عبور میکنند، هر ساله در حال گسترش است؛ روندی که تحت تأثیر افزایش تقاضا برای داده و برق، که بخشی از آن ناشی از هوش مصنوعی است، قرار دارد. برخی تحلیلگران معتقدند اروپا همچنان آسیبپذیر باقی مانده است.
بروس جونز، پژوهشگر ارشد مؤسسه بروکینگز، گفت: «در ۲۵ سال گذشته، اروپا دو کار را همزمان انجام داد. وابستگی خود به زیرساختهای بستر دریا را به شدت افزایش داد و در عین حال ظرفیت حفاظت از آن زیرساختها را به همان اندازه کاهش داد. اکنون با تأخیر و در مواجهه با تهدید رو به رشد روسیه، در حال بازسازی است.»
گزارشنویسی توسط سارا مکفارلین در لندن و گرام اسلاتری در واشنگتن؛ گزارشنویسی تکمیلی توسط جاناتان لنی در واشنگتن؛ ویرایش توسط دیوید کلارک