عربستان سعودی دو تن از قدرتمندترین نیروهای نظامی جهان اسلام را در حالی که جنگ با ایران به پادشاهی نزدیک میشود، به مدار دفاع از خود وارد کرده است.
پاکستان و ترکیه روز جمعه در مکه پیمان دفاعی متقابل به سبک ناتو را با عربستان سعودی امضا کردند و روابط امنیتی دیرینه خود را در قالب یک اتحاد دفاع جمعی تثبیت کردند که بر اساس آن، حمله به هر یک از آنها «حمله به همه آنها تلقی خواهد شد».
این تعهد میتواند پاکستان و ترکیه را به جنگی بکشاند که تاکنون به دقت از آن دوری میکردند.
بر اساس بیانیهای که از سوی هر سه کشور منتشر شد، توجیه رسمی این توافقنامه «تقویت بازدارندگی جمعی در برابر هرگونه اقدام تجاوزکارانه» و همچنین «ارتقای همه جنبههای همکاری دفاعی میان سه کشور» است.
به طور مشخصتر، این پیمان لایه جدید و قدرتمندی از حمایت را فراتر از مشارکت امنیتی دیرینه با ایالات متحده برای عربستان سعودی فراهم میکند، در حالی که تردیدهای فزاینده منطقهای در مورد اینکه آیا واشنگتن همچنان برای محافظت از متحدان ثروتمند خود در خلیج فارس قابل اتکا است، وجود دارد.
ترکیه پس از آمریکا، دومین ارتش بزرگ ناتو را دارد و پاکستان نیز تنها کشور مسلمان دارای سلاح هستهای است.
چنین متحدان قدرتمندی بازدارندگی عربستان سعودی را تقویت میکنند و جبهه نظامی متحدی به رهبری اهل سنت در برابر تهدید فزاینده ایران ایجاد میکنند، اگرچه یک مقام ترکی به CNN گفت که این توافقنامه علیه هیچ بازیگر خاصی نیست و وزارت خارجه عربستان نیز اصرار داشت که این «تلاشی برای ایجاد یک محور نظامی یا بلوک فرقهای نیست».
این مقام ترکی افزود که سایر کشورهای منطقه نیز میتوانند به این پیمان بپیوندند و این چشمانداز را مطرح میکند که این اتحاد مانند ناتو اعضای جدیدی جذب کند.
این بیانیه جزئیاتی در مورد تعهداتی که هر یک پذیرفتهاند ارائه نکرده است و مشخص نیست که این توافقنامه تا چه حد سه کشور را به هر اقدام نظامی خاصی در دفاع از یکدیگر ملزم میکند.
این پیمان در حالی منعقد میشود که اسرائیل دامنه نظامی خود را در سراسر منطقه گسترش میدهد و روابط ریاض با امارات متحده عربی همسایه نیز رو به تیرگی میگذارد.
پاکستان و ترکیه هر دو با ایران مرز مشترک دارند و هر دو دلایل قوی برای جلوگیری از شعلهور شدن درگیری دارند. پاکستان باید جمعیت قابل توجه شیعه خود و رابطه حساس خود با تهران را مدیریت کند، در حالی که ترکیه و ایران با وجود رقابت در سایر نقاط منطقه، نگرانیهای مشترکی در مورد جداییطلبی کردها دارند.
تهران در طول جنگ بارها اهدافی را در عربستان سعودی مورد اصابت قرار داد، از جمله زیرساختهای غیرنظامی، تأسیسات انرژی و منافع آمریکا. حملات مستقیم ایران به عربستان سعودی پس از برقراری آتشبس در ۸ آوریل تا حد زیادی فروکش کرد، اما گروههای مورد حمایت ایران در یمن و عراق به هدف قرار دادن پادشاهی ادامه دادند.
ریاض یکی از سرسختترین مخالفان جنگ بوده و تلاش کرده است دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا را از تشدید تنش علیه جمهوری اسلامی بازدارد. با این حال، حملاتی که عربستان سعودی همچنان از جبهههای متعدد با آن مواجه است، مقامات این کشور را به طور فزایندهای نگران و خشمگین کرده است.
یک مقام سعودی روز پنجشنبه به CNN گفت که پادشاهی خود را برای یک حمله بزرگ و هماهنگ توسط شبهنظامیان مورد حمایت ایران در عراق و یمن، با پشتیبانی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، آماده میکند. CNN همچنین گزارش داده است که تهران به کشورهای خلیج فارس هشدار داده است که حملات تازه آمریکا باعث تلافی علیه تأسیسات انرژی یا آبشیرینکن در سراسر منطقه خواهد شد.
بنابراین، معاهدهای که روز جمعه در مکه امضا شد، به عنوان هشداری به تهران عمل میکند: هر حمله بزرگ دیگری به عربستان سعودی میتواند این پیمان را فعال کند، پاکستان و ترکیه را به درگیری بکشاند و جنگ را به طور چشمگیری گسترش دهد.
واکنشهایی که از تهران مخابره شد حاکی از نارضایتی آنها از این توافقنامه بود، زیرا یک مقام ارشد ایرانی هشدار داد که این توافقنامه امنیت عربستان سعودی را تضمین نخواهد کرد.
«سعودیها باید درک کنند که یک توافق کاغذی با ترکیه و پاکستان امنیت آنها را به ارمغان نخواهد آورد، همانطور که دههها وابستگی یکجانبه به آمریکاییها نیز چنین نکرد.» این سخنان را ابراهیم رضایی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ایران، در پلتفرم ایکس (توییتر سابق) بیان کرد.
این توافقنامه روابط نظامی رو به گسترش میان این کشورها را تحکیم میبخشد. عربستان سعودی و پاکستان در سپتامبر گذشته، حتی پیش از آنکه ایران حملات مستقیم به خاک عربستان را آغاز کند، یک پیمان دفاعی متقابل رسمی امضا کرده بودند.