تنها زمانی که رئیسجمهورشان، عبدالفتاح السیسی، این ماه از ابوظبی بازدید کرد، مصریها دریافتند که کشورشان به طور پنهانی جتهای جنگنده رافال را در امارات متحده عربی مستقر کرده است.
تصاویری که در رسانههای دولتی امارات پخش شد، السیسی را نشان میداد که به همراه محمد بن زاید، رئیسجمهور امارات، از جتهای رافال کشورش بازدید میکند و حدود دهها خلبان مصری به او ادای احترام میکنند. السیسی گفت: «هر آنچه به امارات متحده عربی آسیب برساند، به مصر نیز آسیب میرساند.»
این استقرار، که قاهره هیچ جزئیاتی درباره آن منتشر نکرده است، ظاهراً برای کاهش تنشها با شریک استراتژیک خود، ابوظبی، طراحی شده بود. ابوظبی پیش از این از کشورهای عربی به دلیل عدم حمایت کافی در دفاع در برابر حملات ایران، انتقاد کرده بود.
قاهره که مدتها تمایلی به درگیر شدن در درگیریهای خارج از مرزهای خود نداشت، اکنون خود را در مسیری دشوار مییابد که باید میان مدیریت حساسیتهای امارات، که خواستار حمایت آشکار از متحدانش است، و تلاشهایش برای کمک به میانجیگری جهت پایان دادن به جنگ آمریکا-اسرائیل علیه ایران، تعادل برقرار کند.
امارات که بیشترین ضربه را از تلافیجوییهای ایران متحمل شد، سرمایهگذار بزرگی در مصر است و در سال 2023 با خرید 35 میلیارد دلاری زمین برای یک پروژه عظیم توسعه در سواحل مدیترانه این کشور، مصر را از ورشکستگی نجات داد. میلیاردها دلار از حوالههای مالی حدود 500 هزار مصری مقیم این کشور حوزه خلیج فارس، منبع حیاتی ارز خارجی برای مصر محسوب میشود.
تحلیلگران میگویند، دیدگاه در ابوظبی این است که این درگیری نشان داد کدام شرکا قابل اعتماد هستند و کدام نه، در حالی که این کشور حوزه خلیج فارس حملات بیامان ایران را تحمل میکرد. انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رئیسجمهور امارات، در ماه مارس از متحدان و قدرتهای منطقهای به دلیل ناکامی آشکارشان در مقابله با «این تجاوز خائنانه ایران» انتقاد کرده بود.
ه. ا. هلییر، همکار ارشد در روسیا (Rusi)، اتاق فکر لندن، گفت: «ابوظبی معتقد است که طی 15 سال گذشته کمکهای زیادی به مصر کرده است. بنابراین، آنها انتظار حمایت در مواضعی را دارند که در مسائلی که عمدتاً اماراتی میدانند، اتخاذ میکنند.»
این جنگ اختلافات در خاورمیانه را آشکار کرده و در حال تغییر شکل ائتلافها در منطقه است. مهمترین آن، شکاف بین امارات و همسایهاش عربستان سعودی بوده است. برخی تحلیلگران از همسویی نوظهور بین ریاض، پاکستان، ترکیه و مصر سخن گفتهاند که همگی نگران شدهاند که اسرائیل به نیرویی بیثباتکننده تبدیل شده و تلاشها برای میانجیگری و پایان دادن به جنگ آمریکا-اسرائیل علیه ایران را هماهنگ کردهاند.
اما ابوظبی نسبت به تلاشها برای میانجیگری تردید داشته و نگران است که این امر رژیمی جسورتر و خطرناکتر را در تهران دستنخورده باقی بگذارد.
مایکل وحید حنا، رئیس برنامه آمریکا در گروه بینالمللی بحران، گفت که از دیدگاه امارات، مشارکت مصر در مذاکرات «احتمالاً به نوعی ایجاد برابری [غیرقابل قبول] بین امارات و ایران به نظر میرسید.» او گفت: «فکر میکنم آنها احساس میکردند که میانجیگران همبستگی کافی با موضع امارات نشان نمیدهند.»
وی افزود که مصر حتماً به نحوه برخورد امارات با پاکستان توجه کرده است؛ ابوظبی در اواسط آوریل، بازپرداخت فوری یک وام 3.5 میلیارد دلاری را از پاکستان مطالبه کرد که پاکستان انتظار داشت تمدید شود — اقدامی که به عنوان بازتابی از نارضایتی امارات از اسلامآباد، تا حدی به دلیل مشارکتش در میانجیگری، تفسیر شد.
عبدالخالق عبدالله، دانشگاهی و مفسر اماراتی که پیش از این از مصر به دلیل عدم اعزام نیرو انتقاد کرده بود، گفت که اعزام نیروی مصری تنشها بین ابوظبی و قاهره را کاهش داده است. عبدالله گفت: «این یک شگفتی دلپذیر بود. ما فکر میکردیم مصر بیمیل است و کمکی نمیکند.»
او ادامه داد: «ما با ایران بسیار تهاجمی روبرو هستیم و این ممکن است پیامهای خوبی به ایران بفرستد، که در حال حاضر دشمن شماره یک ماست.»
اما تصمیم امارات برای تقویت روابط با اسرائیل در نتیجه حملات ایران، خشم بخشهایی از مردم مصر را برانگیخته است که از جنگ ویرانگر دو ساله این کشور در غزه عصبانی هستند. کاربران شبکههای اجتماعی مصر علیه امارات متحده عربی انتقادهای تندی را مطرح کردهاند که در این کشور حوزه خلیج فارس بازخورد منفی داشته است.
هلییر گفت: «فکر نمیکنم اماراتیها از افکار عمومی مصر خیلی راضی بودند. آنها بسیار با ایرانیها همدردی میکنند، که مورد حمله اسرائیلیها و آمریکاییها قرار میگیرند، بنابراین به طور خودکار به آنها حق داده میشود.»
حنا گفت، در حالی که مصر تقریباً 50 سال پیش یک توافق صلح با اسرائیل منعقد کرد، این یک «صلح سرد است که به جوامع گسترش نمییابد»، وی این را در تضاد با گشایشهایی دانست که از زمان برقراری روابط امارات با اسرائیل تحت توافقات آبراهام (Abraham Accords) با حمایت آمریکا در سال 2020، رخ داده است.
او گفت: «دیدگاههای مصر نسبت به اسرائیل از 7 اکتبر سختتر شده و دکترین نظامی مصر هنوز بر اساس دفاع در جنگ با اسرائیل بنا شده است.»
بیانهای خشمگین در شبکههای اجتماعی مصر به تفاوتهای بین قاهره و ابوظبی در سیاست منطقهای، از جمله مسائلی که مصر آنها را برای امنیت خود حیاتی میداند، نیز اشاره کردهاند.
امارات به کمک به نیروهای پشتیبانی سریع (Rapid Support Forces - RSF)، گروه شبهنظامی سودانی که از سال 2023 در حال مبارزه با ارتش سودان (که توسط قاهره حمایت میشود) است، متهم شده است. این درگیری ویرانگر در مرزهای مصر، تهدیدی برای امنیت ملی این کشور محسوب میشود.
این کشور حاشیه خلیج فارس، که حمایت از نیروهای پشتیبانی سریع را انکار میکند، همچنین روابط نزدیکی با اتیوپی دارد، کشوری که یک سد عظیم بر روی رود نیل ساخته است که قاهره آن را برای امنیت آبی خود زیانبار میداند.
حنا گفت: «این موضوع چیزی را در مورد تنگنای دولت قاهره نشان میدهد، اگر مردم متوجه این واقعیت شوند که مجموعهای از مسائل وجود دارد که در آنها مصریها و اماراتیها دقیقاً همنظر نیستند.»
عبدالله ماهیت این اختلافات را کماهمیت دانست و گفت: «متحدان هرگز 100 درصد همنظر نبودهاند. حتی قویترین متحدان نیز تفاوتهایی دارند. ما [ابوظبی و قاهره] ممکن است 80 درصد اوقات همنظر باشیم. این بیش از حد کافی است.»