بررسی دقیق ۱۰ خواسته ایران — و کدام‌یک از آن‌ها ممکن است مورد پذیرش آمریکا قرار گیرد

پرزیدنت ترامپ اعلام کرد که طرح ۱۰ ماده‌ای پیشنهادی ایران نقطه شروعی برای مذاکرات جهت حل و فصل مناقشه آن‌ها است و آن را "اساس قابل قبولی برای مذاکره" خواند. اما این ۱۰ ماده با موضع کاخ سفید در ماه فوریه، پیش از جنگ، که آمریکا خواهان برچیدن برنامه هسته‌ای ایران و محدودیت‌هایی بر موشک‌های بالستیک آن بود، فاصله زیادی دارد.

این مذاکرات که قرار است در طول آتش‌بس دو هفته‌ای که بین آمریکا و ایران برقرار شده، انجام شود، از روز جمعه آغاز خواهد شد. در ادامه فهرست ۱۰ خواسته ایران که توسط رسانه‌های دولتی این کشور منتشر شده، همراه با تحلیل ما از چالش‌های آن‌ها، آورده شده است.

این شرط برای پایان دادن به جنگ اجتناب‌ناپذیر است. ایران به میانجی‌گران پیشنهاد کرده است که چین یا روسیه می‌توانند به عنوان ضامن عمل کنند. یک سؤال این است که آیا اسرائیل با توجه به آنچه که آن را یک درگیری وجودی و دائمی با ایران می‌داند، با این موضوع موافقت خواهد کرد یا خیر. با این حال، اسرائیل با آتش‌بس موافقت کرده و در هر کمپین آتی به حمایت نظامی آمریکا نیاز دارد که آزادی عمل آن را محدود می‌کند. ایران همچنین با حملات موشکی خود به منطقه گسترده‌تر، قدرت بازدارندگی ایجاد کرده که می‌تواند در صورت درگیری جدید تکرار شود.

این یک امتیاز بزرگ از سوی آمریکا خواهد بود، امتیازی که منبع جدید مهمی از درآمد و اهرم فشار را به ایران می‌دهد. ایران که عملاً این آبراه را بسته است، ترافیک دریایی را در طول آتش‌بس نظارت خواهد کرد و امیدوار است سیستمی از عوارض را برقرار کند. برای متحدان عرب آمریکا در خلیج فارس، این یک سناریوی کابوس‌وار است. مقامات آمریکایی مانند وزیر امور خارجه مارکو روبیو گفته‌اند که تسلط ایران بر این آبراه، که محل عبور یک پنجم عرضه نفت جهان است، غیرقابل قبول خواهد بود، اما ممکن است به یک امر واقع تبدیل شود. ایران اکنون کنترل را در دست دارد، می‌خواهد آن را ادامه دهد و می‌تواند با حملات گاه‌به‌گاه به کشتی‌رانی آن را حفظ کند.

ظاهراً این امر به ایران اجازه می‌دهد تا تولید سوختی را که می‌تواند برای ساخت سلاح‌های هسته‌ای استفاده شود، ادامه دهد، در حالی که آمریکا خواستار توقف غنی‌سازی و برچیدن سایت‌های کلیدی هسته‌ای مانند نطنز، فردو و اصفهان بوده است. اما ممکن است جای مانور وجود داشته باشد. دورهای قبلی مذاکرات به بررسی راه‌هایی پرداخته‌اند که ایران بتواند یک جایگاه نمادین در غنی‌سازی حفظ کند، اما با محدودیت‌های سختی که خطرات آن را کاهش دهد.

آمریکا اعلام کرده است که در صورت موافقت ایران با خواسته‌های آن در مورد برنامه هسته‌ای، محدودیت‌های اقتصادی علیه ایران را لغو خواهد کرد. پایان دادن به ممنوعیت تجاری دیرینه آمریکا که از دهه ۱۹۸۰ اعمال شده است، می‌تواند راه را برای شرکت‌های آمریکایی جهت امضای قراردادهای تجاری در جمهوری اسلامی هموار کند، چیزی که تهران آشکارا در مذاکرات فوریه گذشته تشویق کرده بود. با این حال، سرمایه‌گذاران آمریکایی به دلیل ریسک‌های سیاسی و سیستم اغلب فاسد و به شدت بوروکراتیک این کشور، تمایل به احتیاط دارند.

اگر تحریم‌های اولیه برداشته شوند، ممنوعیت‌های آمریکا در مورد بانکداری و تجارت نفت با ایران نیز می‌تواند کاهش یابد. آمریکا قادر است از طریق تسلط خود بر سیستم مالی جهانی به ایران فشار بیاورد و لغو این به اصطلاح تحریم‌های ثانویه می‌تواند جریان درآمدی را برای حمایت از اقتصاد آسیب‌دیده ایران باز کند.

ایران به ویژه به دنبال آن است که شورای امنیت سازمان ملل متحد تحریم تسلیحاتی سال ۲۰۲۵ را لغو کند. ممنوعیت مشابهی قبلاً برداشته شده بود، اما سال گذشته با افزایش نگرانی در میان کشورهای اروپایی در مورد عرضه موشک‌ها و پهپادهای ایران به روسیه برای حمایت از کارزار این کشور در اوکراین، دوباره اعمال شد.

این یک دستاورد قابل توجه برای ایران خواهد بود. اما وادار کردن آن به رعایت پادمان‌های معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) نیز اهرم اصلی آمریکا برای مجبور کردن ایران به کنار گذاشتن ذخیره اورانیوم با غنای بالا است. لغو قطعنامه‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی با توجه به مجموعه اقدامات و حوزه‌های قضایی شامل آمریکا، اتحادیه اروپا، کشورهای اروپایی به صورت منفرد و سازمان ملل متحد پیچیده خواهد بود و به تندروهای ایران فرصت زیادی برای اعتراض می‌دهد.

بعید است آمریکا با این موضوع موافقت کند، اما ایران و میانجی‌گران ایده استفاده از عوارض بر ترافیک هرمز را به عنوان راهی برای تأمین مالی بازسازی مطرح کرده‌اند. سایر کشورهای عربی پیشنهاد کرده‌اند که از وجوه نفتی مسدود شده ایران در قطر و جاهای دیگر برای تأمین مالی تلاش‌های بازسازی ایران استفاده شود، ایده‌ای که ایران با آن موافق است.

آمریکا پیش از جنگ ۴۰,۰۰۰ نیرو در خاورمیانه داشت. ترامپ خواهان کاهش این حضور، بستن پایگاه‌ها در سوریه و برخی در عراق بوده است. اما این پایگاه‌ها اکنون برای سلطنت‌های خلیج فارس که با ایران جسورتر روبرو هستند، اهمیت بیشتری دارند. امارات متحده عربی پیش از این اعلام کرده است که روابط امنیتی خود با آمریکا را تقویت خواهد کرد. تحلیلگران می‌گویند پایان جنگ احتمالاً نقش مستمر آمریکا در منطقه را الزامی خواهد کرد.

اسرائیل از پذیرش این موضوع خودداری کرده و بعید است متقاعد شود که حملات خود را به عنوان بخشی از مذاکرات متوقف کند. ایران در سه سال گذشته در برابر حملات اسرائیل به متحد لبنانی خود، حزب‌الله، حماس در غزه و حوثی‌ها در یمن، بی‌طرف بوده است، بنابراین بعید است که این یک مانع جدی برای توافق باشد.