ایران روز چهارشنبه آنچه را که چارچوب ۱۰ مادهای برای مذاکرات بود و پرزیدنت ترامپ آن را «مبنایی عملی برای مذاکره» جهت پایان دادن به جنگ توصیف کرده بود، علناً منتشر کرد. بخش عمدهای از آن شامل خواستههای حداکثری بود که سازگاری با اهداف آمریکا را دشوار، اگر نگوییم غیرممکن، میسازد.
یک مقام کاخ سفید گفت که این نکات با آنچه آقای ترامپ به آن اشاره کرده بود، مطابقت ندارد. این مقام به شرط ناشناس ماندن برای بحث در مورد گفتگوهای داخلی کاخ سفید صحبت کرد.
ایران نسخه خود از این پیشنهاد را صبح روز پس از توافق ایالات متحده و ایران برای آتشبس دو هفتهای منتشر کرد. این طرح خواستار خروج نیروهای آمریکایی از منطقه است، بر کنترل ایران بر تنگه استراتژیک هرمز تاکید مجدد میکند و حق ایران برای غنیسازی هستهای را حفظ مینماید.
بسیاری از این خواستهها احتمالا با پیشنهاد ۱۵ مادهای که میانجیگران آمریکایی ماه گذشته ارائه کرده بودند، در تضاد خواهند بود.
آن پیشنهاد هرگز علنی نشد، اما مقامات مطلع از طرح، که به شرط ناشناس ماندن برای بحث در مورد جزئیات حساس با نیویورک تایمز صحبت کردند، گفتند که این طرح به برنامههای موشکی بالستیک و هستهای ایران و همچنین تجارت دریایی میپردازد. میانجیگران آمریکایی در مذاکرات قبلی برای محدود کردن برد موشکهای بالستیک ایران و توقف کامل غنیسازی هستهای این کشور فشار آورده بودند.
آقای ترامپ روز چهارشنبه ظاهراً به طرح آمریکا اشاره کرد و در شبکههای اجتماعی نوشت: «بسیاری از ۱۵ ماده قبلاً مورد توافق قرار گرفتهاند» و بر موضع خود مبنی بر «عدم غنیسازی اورانیوم» پافشاری کرد.
در ادامه ۱۰ ماده پیشنهاد ایران، طبق خبرگزاری رسمی ایران (ایرنا)، و نکاتی که این خواستهها ممکن است با اهداف واشنگتن در تضاد باشند، آمده است:
۱. تضمین عدم تجاوز آمریکا به ایران.
در پیشنهاد ۱۵ مادهای قبلی که توسط میانجیگران آمریکایی ارائه شده بود، تنها آتشبس مطرح بود. مقامات ایرانی میخواهند از پایان رسمیتر و دائمیتر خصومتها اطمینان حاصل کنند.
به گفته مصاحبهها با چهرههای امنیتی منطقه و یک دیپلمات سابق ایرانی، این یکی از خواستههای اصلی است که ایران بر آن تمرکز خواهد کرد.
۲. ایران کنترل تنگه هرمز را حفظ میکند.
این موضوع احتمالا به یک نقطه اختلاف عمده تبدیل خواهد شد. توانایی ایران در مختل کردن عبور و مرور از طریق تنگه، که یک پنجم نفت جهان از آن میگذرد، خسارات زیادی به اقتصاد جهانی وارد کرده است. بسیار بعید است که واشنگتن یا همسایگان عرب حاشیه خلیج فارس ایران این موضوع را بپذیرند.
۳. پایان جنگ منطقهای در همه جبههها، از جمله علیه متحد ایران، حزبالله در لبنان.
این میتواند در نهایت به یک نقطه همترازی تبدیل شود.
ایالات متحده و اسرائیل میخواهند تهران ائتلافی از شبهنظامیان را که در سراسر منطقه پرورش داده است و آن را «محور مقاومت» مینامد، مهار کند. بسیاری از این شبهنظامیان در جنگ کنونی به دفاع از ایران برخاسته و حملات پهپادی و موشکی به اهداف آمریکایی، کشورهای خلیج فارس و اسرائیل انجام دادهاند. از جمله آنها گروه مسلح لبنانی حزبالله بود که اسرائیل با یک حمله بزرگ به آن پاسخ داد. سپس اسرائیل برنامههایی برای اشغال بخشهایی از جنوب لبنان اعلام کرد.
اسرائیل میگوید آتشبس فعلی شامل عملیات آن در لبنان نمیشود. اینکه آیا جبهه لبنان میتواند در یک توافق بلندمدتتر گنجانده شود، یک سوال باز است.
۴. خروج نیروهای رزمی آمریکا از تمامی پایگاهها و مواضع در منطقه.
نیروهای آمریکایی پایگاههایی در کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، اسرائیل و عراق دارند. تصور سناریویی که آمریکا این را بپذیرد، دشوار است.
۵. غرامت به ایران برای خسارات جنگی.
ایران سطح ویرانیهای گستردهای را متحمل شده است، نه تنها در سایتهای نظامی خود بلکه در زیرساختهای حیاتی، از جمله کارخانههای داروسازی و فولاد، پلها، دانشگاهها و تاسیسات انرژی.
هیچ نشانهای مبنی بر اینکه مقامات آمریکایی غرامت را در نظر بگیرند، وجود نداشته است.
۶. پذیرش حق ایران برای غنیسازی هستهای.
این در تضاد مستقیم با آخرین اظهارات آقای ترامپ است که در آن او بار دیگر خواستار غنیسازی صفر اورانیوم شده است.
برخی دیپلماتهای منطقه قصد داشتهاند خواستههای آمریکا را تعدیل کنند، و پیشنهاد کردهاند که تهران به جای آن میتواند با عدم انجام فعالانه غنیسازی، یا محدود کردن غنیسازی به مقدار نمادین در پایینترین آستانه برای اهداف غیرنظامی موافقت کند. هنوز مشخص نیست که آیا واشنگتن این را خواهد پذیرفت یا خیر.
۷. لغو تمامی تحریمهای اولیه علیه ایران.
واشنگتن از زمان تأسیس جمهوری اسلامی پس از انقلاب ۱۹۷۹، اشکال مختلفی از تحریمهای اولیه، یا محدودیتهای مستقیم بر تراکنشهای مالی، را علیه ایران اعمال کرده است.
در مذاکرات قبلی، میانجیگران به دنبال این بودند که مقامات آمریکایی در ازای امتیازات در برنامه هستهای ایران، برخی تحریمها را لغو کنند. اظهارات خود آقای ترامپ در روز چهارشنبه به ایده ارائه «معافیت از تعرفه و تحریم» اشاره کرد.
۸. لغو تمامی تحریمهای ثانویه علیه ایران.
علاوه بر مسدود کردن مستقیم تجارت با ایران، ایالات متحده تحریمهایی را نیز اعمال میکند که سایر کشورها یا شرکتهای غیرآمریکایی را که با ایران تجارت میکنند، جریمه میکند.
مانند بند مربوط به تحریمهای اولیه، این بخش از پیشنهاد احتمالاً بسته به آنچه ایران ارائه میدهد، قابل مذاکره خواهد بود.
۹. پایان دادن به تمامی قطعنامههای علیه ایران توسط هیئت مدیره آژانس بینالمللی انرژی اتمی.
خرداد ماه گذشته، نهاد نظارت هستهای سازمان ملل برای اولین بار در ۲۰ سال گذشته، قطعنامهای علیه ایران تصویب کرد و گفت که ایران به تعهدات عدم اشاعه هستهای خود عمل نمیکند، اقدامی که ایران آن را سیاسی محکوم کرد.
واشنگتن نمیتواند آژانس بینالمللی انرژی اتمی را مجبور به لغو قطعنامههایش کند، اما شاید بتواند کشورهای متحد را تحت فشار قرار دهد تا این کار را به عنوان بخشی از یک توافق جامع با ایران انجام دهند.
۱۰. پایان دادن به تمامی قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل متحد علیه ایران.
چندین قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل علیه ایران، به ویژه در مورد مسئله اشاعه هستهای، وجود داشته است. مهر ماه گذشته، سازمان ملل تحریمها را دوباره علیه ایران اعمال کرد و گفت که ایران توافق ۲۰۱۵ برای محدود کردن غنیسازی هستهای خود را نقض کرده است.
واشنگتن میتواند تلاش کند تا متحدان خود را به انجام این کار ترغیب کند، اما باز هم، این احتمالاً مستلزم یک توافق جامع با ایران خواهد بود.
تایلر پیجر در تهیه این گزارش مشارکت داشت.