برنامههای پنتاگون و تشدید تنش
در طول دوره اول ریاست جمهوری دونالد ترامپ، مقامات پنتاگون گامی بسیار غیرمعمول برای کاهش احتمال جنگ برداشتند: آنها برنامههای خود را برای یک درگیری گسترده با ایران با مقامات ارشد کاخ سفید به اشتراک گذاشتند. افراد مطلع از این موضوع به من گفتند که استدلال آنها این بود که اگر مشاوران خطرات ناشی از این طرح را ببینند، مسیر دیگری را انتخاب خواهند کرد.
این قمار موفقیتآمیز بود. حداقل دو بار، رئیس جمهور دستور حمله به ایران را بررسی کرد، اما دستیارانش او را از ادامه کار منصرف کردند. اما اکنون به نظر میرسد آمریکا بار دیگر در آستانه جنگ با ایران قرار گرفته است. و این بار، به جای اینکه برنامههای جنگی پنتاگون بازدارنده باشند، برای ارائه گزینههایی به رئیس جمهور جهت بررسی استفاده میشوند.
ایالات متحده به سرعت در حال افزایش داراییهای نظامی خود در خاورمیانه است. بیش از ۱۰۰ فروند هواپیما — شامل جتهای جنگنده F-18 و F-35، پهپادها و هواپیماهای جاسوسی — در منطقه یا نزدیک آن مستقر شدهاند. ایالات متحده همچنین پدافند هوایی خود را برای محافظت از نیروهای آمریکایی در پایگاههای نزدیک تقویت کرده است. بزرگترین ناو هواپیمابر جهان، یواساس جرالد آر. فورد (USS Gerald R. Ford)، دریای کارائیب را (که در آنجا کمپین فشار علیه رئیس جمهور ونزوئلا، نیکلاس مادورو، را لنگر انداخته بود) ترک کرد و انتظار میرود از اوایل یکشنبه در محدوده حمله قرار گیرد. سه ناوشکن و به احتمال زیاد دو زیردریایی همراه با موشکهای هدایتشونده نیز به آن ملحق خواهند شد. گروه ضربت ناو هواپیمابر یواساس آبراهام لینکلن (USS Abraham Lincoln) نیز در نزدیکی منطقه حضور دارد.
ترامپ روز گذشته در پاسخ به این سوال که آیا اکنون از یک حمله نظامی محدود حمایت میکند، به خبرنگاران گفت: «فکر میکنم میتوانم بگویم که در حال بررسی آن هستم.» اما دولت هنوز جدول زمانی مشخصی برای اتخاذ تصمیم ارائه نکرده است. و علیرغم این تمرکز چشمگیر قدرت، مقامات دولتی هنوز هدف روشنی را برای آنچه میخواهند این نیروها به آن دست یابند، در صورتی که ترامپ به این نتیجه برسد که وقت تهران به پایان رسیده، بیان نکردهاند. در عوض، آنها چهار هدف جداگانه را مطرح کردهاند که هر یک نیازمند رویکرد نظامی متفاوتی است.
از مقامات دفاعی فعلی و سابق خواستم تا به من کمک کنند تا پیشبینی کنم که جنگی که برای دستیابی به این چهار نتیجه مطلوب طراحی شده باشد، چگونه خواهد بود. پاسخهای آنها با توجه به کمپینهای مشابه قبلی و همچنین با چشمانداز تلافی ایران علیه هزاران نیروی مستقر در منطقه، شکل گرفته بود. یک فرمانده سابق به من گفت: «هر گزینه نظامی فقط در مورد آنچه که ما میتوانیم انجام دهیم نیست، بلکه در مورد محافظت از خود و منافعمان در طول پاسخ اجتنابناپذیر ایران است.»
چهار سناریوی احتمالی جنگ
ممکن است که صرفاً تهدید به اقدام — یک «چماق بزرگ» روزولتوار — نیاز به درگیری را از بین ببرد و ایران را ترغیب کند تا به توافقی جدید دست یابد که برای مهار دائمی جاهطلبیهای هستهایاش طراحی شده است. دریاسالار برد کوپر (Brad Cooper)، که فرماندهی ستاد مرکزی ایالات متحده (CENTCOM) را بر عهده دارد، در اوایل این ماه در گفتگوهای بین ایالات متحده و ایران در عمان حضور داشت. این مذاکرات بر جاهطلبیهای هستهای تهران و برنامه موشکی بالستیک آن متمرکز بود. حضور کوپر نشاندهنده نمایش قدرت نظامی و یادآوری عواقب احتمالی شکست دیپلماسی بود. پیت هگزث (Pete Hegseth)، وزیر دفاع که معمولاً صدای دولت برای پاسخهای معتدل نیست، روز پنجشنبه به The Daily Signal گفت: «رئیس جمهور یک مذاکرهکننده است که به دنبال یک توافق است؛ برای ایران عاقلانه خواهد بود که آن توافق را ببیند.»
به نظر میرسد افزایش قوای نظامی خود برای ارسال پیامی آشکار به ایران طراحی شده است. ردیابهای پرواز دهها هواپیمای نظامی ایالات متحده را نشان دادند که این هفته به سمت منطقه حرکت میکردند. ارتش میتواند قبل از یک عملیات، حرکات خود را پنهانتر انجام دهد و اقداماتی را برای پنهان کردن هواپیماها از شناسایی در پیش بگیرد. به عنوان مثال، یک فرمانده نظامی دیگر که در خاورمیانه کار کرده است، به من گفت وقتی بمبافکنهای B-2 تابستان گذشته وارد حریم هوایی ایران شدند، «هیچ کس آنها را ردیابی نمیکرد.» این بار، مقامات گفتند که شاید هدف اصلی، قابل مشاهده بودن بوده است.
اگر این ناوگان به عنوان نوعی اهرم فشار در آنجا باشد و آمریکا و ایران به توافقی دست یابند که ترامپ آن را بپذیرد، نیروها منطقه را ترک خواهند کرد. اما این سناریو بعید به نظر میرسد. این تجمع نیرو یکی از بزرگترینها در منطقه طی دههها است، و با ورود هر هواپیما، کشتی و دارایی، رئیس جمهور با فشار فزایندهای برای استفاده از آنها روبرو خواهد شد، درست مانند یک تفنگ پر که در پرده اول یک نمایش روی صحنه ظاهر میشود و باید تا پایان شلیک شود. و صرفاً در اقیانوس ماندن نیز هزینههای خود را دارد: یواساس فورد، که از ماه ژوئن گذشته مستقر شده است، در مسیر تکمیل یکی از طولانیترین استقرارهای یک ناو هواپیمابر قرار دارد. یک مقام دفاعی سابق به من گفت: «ما نمیتوانیم نیرو را این مدت طولانی در منطقه نگه داریم.»
بخوانید: چرا ایالات متحده هنوز به ایران حمله نکرده است
علیرغم موج مذاکرات سه هفته اخیر بین آمریکا و ایران، که در آن عمان نقش واسطه را ایفا میکند، دو طرف در مورد اینکه یک توافق عادلانه چگونه خواهد بود، اختلاف نظر دارند. میک مولروی (Mick Mulroy)، معاون سابق وزیر دفاع و افسر سابق در سپاه تفنگداران دریایی و سازمان اطلاعات مرکزی، به من گفت: «فکر میکنم قصد واقعی برای استفاده از این نیرو وجود دارد، اگر نتوانند به توافقی دست یابند که مورد قبول ایالات متحده باشد.»
حمله نظامی محدود
بر اساس کمپینهای حمله قبلی آمریکا و اسرائیل در داخل ایران و جاهای دیگر، نیروی دریایی ایالات متحده در خط مقدم هر عملیاتی خواهد بود. جتهای جنگنده پنهانکار، مانند F-35، ابتدا همراه با هواپیماهای EA-18G Growler که جنگ الکترونیک، از جمله اخلال در سیستمهای رادار، انجام میدهند، به پرواز در خواهند آمد. هر دو هواپیما پدافند هوایی ایران را هدف قرار میدهند که از کشوری کمی بزرگتر از ونزوئلا و افغانستان در مجموع، محافظت میکند.
زیردریاییها که دهها موشک تاماهاوک حمل میکنند و گاهی اوقات ناوهای هواپیمابر را همراهی میکنند (ارتش آمریکا معمولاً مکان زیردریاییهای خود را فاش نمیکند)، همچنین میتوانند موشکهایی را به سمت اهداف ثابت در داخل ایران شلیک کنند. جتهای جنگنده و بمبافکنها نیز میتوانند از هوا به پدافندهای ایران حمله کنند.
مدت زمان چنین کمپین آمریکایی به میزان هدفگیری بستگی دارد. و هر چه یک عملیات طولانیتر شود، خطر تلفات غیرنظامی بیشتر میشود. به گفته مقامات دفاعی، در جریان حملات ژوئن، که برخی از پدافندهای ایران را هدف قرار داد و به سایتهای هستهای آن آسیب رساند، هواپیماهای آمریکایی حدود ۳۰ دقیقه در داخل ایران بودند. در صورت تلافی ایران با پرتاب موشک، ناوشکنهای مستقر در منطقه از کشتیها، نیروها و متحدان ایالات متحده با سرنگون کردن هرگونه موشک بالستیک ورودی دفاع خواهند کرد.
آنچه در ادامه اتفاق میافتد، به آنچه ایالات متحده امیدوار است به آن دست یابد، بستگی دارد.
هدف قرار دادن رهبری ایران
ترامپ مدتهاست که به اقدام نظامی علیه رهبری ایران اشاره کرده است. در ژوئن ۲۰۲۵، او رهبر عالی ایران، آیتالله علی خامنهای، را هدف آسانی توصیف کرد. او در تروث سوشال نوشت: «من دقیقاً میدانستم او کجا پناه گرفته است، و اجازه نمیدادم اسرائیل یا نیروهای مسلح ایالات متحده، که قدرتمندترین و بزرگترین در جهان هستند، زندگی او را پایان دهند.» مقامات دفاعی به من گفتند که حملات هدفمند به رهبران ایران امروز جزو گزینههای روی میز است.
این گزینه نیازمند حضور نیروهای زمینی خواهد بود و میتواند غیرنظامیان را به خطر بیندازد. مادورو در اتاق خوابش توسط نیروهای ویژه ایالات متحده دستگیر شد. اما تاکنون، به نظر نمیرسد ایالات متحده در حال بررسی اقدام مشابهی در تهران باشد. پس از غیرفعال شدن پدافند هوایی ایران، نیروهای آمریکایی به احتمال زیاد از سلاحهای دقیق مانند بمبهای لیزری برای هدف قرار دادن افراد خاص استفاده خواهند کرد، اگرچه این امر به ناچار خطر اصابت به غیرنظامیان را نیز به همراه دارد. مقامات دفاعی به من گفتند که بسته به تعداد رهبرانی که ایالات متحده قصد هدف قرار دادن آنها را دارد، چنین اقدامی میتواند به یک عملیات نسبتاً سریع منجر شود. هدف قرار دادن رهبران با علاقه اعلام شده ترامپ برای کمک به لژیون معترضان ایران، که در هفتههای اخیر با سرکوب وحشیانهای مواجه شدند و منجر به کشته شدن هزاران نفر شد، همخوانی دارد. حذف رهبری ایران میتواند به طور بالقوه معترضان را جسورتر کند و نوعی تغییر سیاسی را در ایران ایجاد کند که واشنگتن مدتها به دنبال آن بوده است.
اما اگر ایالات متحده رهبری ارشد ایران را از بین ببرد، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC)، شاخه قدرتمندی از نیروهای مسلح ایران، میتواند کنترل را به دست گیرد و کشور را به سمت موضعی حتی خصمانهتر در قبال ایالات متحده سوق دهد. و هدف قرار دادن رهبران میتواند به تهاجمیترین پاسخ نظامی ممکن از سوی ایران منجر شود، زیرا رژیم چیز زیادی برای از دست دادن نخواهد داشت. اوایل این ماه، ایران یک رزمایش نظامی در تنگه هرمز انجام داد که نشاندهنده آن بود که نیروی دریاییاش منابع کافی برای ایجاد یک نقطه خفگی در کانالی دارد که یک پنجم نفت جهان از آن عبور میکند.
حذف برنامه موشکی بالستیک
در دسامبر، ترامپ گفت در صورتی که ایران به ساخت موشکهای بالستیک ادامه دهد، حمله خواهد کرد. حذف این تسلیحات، و همچنین سایر عناصر پدافند ایران، میتواند هدف احتمالی دیگر هر کمپین آتی باشد.
حملات میتوانند شبکه تولید موشکهای بالستیک ایران، شامل مکانهای ذخیرهسازی، شبکههای حمل و نقل، و دیگر زیرساختهای پشتیبانی را هدف قرار دهند. هم اسرائیل و هم ایالات متحده در گذشته این برنامه را هدف قرار دادهاند، اما به گفته مقامات، از زمان حملات ژوئن، ایران بازسازی قابلیتهای خود را در اولویت قرار داده است، که احتمالاً در پیشبینی حمله دیگری از سوی ایالات متحده است.
بر اساس تصاویر با وضوح بالا که توسط شرکت وانتور (Vantor) مستقر در کلرادو با من به اشتراک گذاشته شده است، ایران در بازسازی برنامه موشکی خود بیشتر از بازسازی برنامه هستهای آسیبدیده خود سرمایهگذاری کرده است. ایالات متحده به احتمال زیاد مهمات را از جتهای جنگنده، مانند F-15، برای هدف قرار دادن این اهداف پرتاب خواهد کرد.
بخوانید: «اضطراب وجودی» جمهوری اسلامی
برایان کلارک (Bryan Clark)، کارشناس ارشد در موسسه هادسون (Hudson Institute) و افسر بازنشسته نیروی دریایی، به من گفت: «بر اساس نیروهای موجود در منطقه، به نظر من، ایالات متحده در حال بررسی حمله به اهداف نرمتر، مانند پایگاهها و تاسیسات تولیدی سپاه پاسداران، در یک دوره زمانی طولانی است. این تاسیسات هم از ایران و هم از نیروهای نیابتی آن پشتیبانی میکنند. حمله به این اهداف به ایالات متحده اجازه میدهد تا بخشی از آنچه را که از طریق مذاکرات به دنبال آن بودند، به دست آورد.»
چنین حملاتی میتوانند روزها به طول انجامند و قابلیت موشکهای بالستیک ایران را تنها به موشکهای از پیش مستقر شده روی پرتابگرهای متحرک محدود کنند. اما حتی تعداد محدودی از موشکهای موجود نیز میتوانند تهدیدآمیز باشند. و ایرانیها میتوانند این تاسیسات را در عرض چند ماه بازسازی کنند، بسته به میزان خسارت.
ایران همچنین توانایی تلافی را حتی بدون تمام زرادخانه موشکی خود حفظ خواهد کرد. یک پهپاد نظامی شاهد-۱۳۹ ایران اوایل این ماه در دریای عرب در حال عملیات بود که به یواساس آبراهام لینکلن نزدیک شد؛ ارتش آمریکا آن را هنگام نزدیک شدن به کشتی، که آسیبی ندید، سرنگون کرد. اما مسیر پرواز این پهپاد را میتوان پیامی از ایران درباره خطرات جنگ خواند.
حمله به برنامه هستهای ایران
از میان تمام اهداف در ایران که ترامپ به آنها اشاره کرده است، او بیش از همه درباره برنامه هستهای ایران صحبت کرده است. او در پستی در تروث سوشال در ژانویه فریاد زد: «هیچ سلاح هستهای!» و هشدار داد: «حمله بعدی بسیار بدتر خواهد بود!» رئیس جمهور میتواند بار دیگر به نیروهای آمریکایی دستور حمله به برنامه هستهای ایران را بدهد، همانطور که در ژوئن انجام دادند، زمانی که بمبافکنها سه سایت هستهای ایران را هدف قرار دادند و به تاسیسات آسیب رساندند. آن عملیات به احتمال زیاد کمترین خطر فوری را برای نیروهای آمریکایی و منطقه به همراه خواهد داشت. (پس از حملات ژوئن، ایران چند موشک به یک پایگاه آمریکایی شلیک کرد، اما آسیب چندانی وارد نکردند.)
حمله به تاسیسات هستهای، که بیشتر آنها در عمق زمین قرار دارند، به احتمال زیاد نیازمند بمبافکنهای B-2 حامل بمبهای GBU-57، موسوم به بمبهای «سنگرشکن» خواهد بود که برای اهداف مستحکم طراحی شدهاند. مدت زمان عملیات به میزان آسیبی بستگی دارد که ایالات متحده به دنبال وارد آوردن به این برنامه است.
تصاویر ماهوارهای از وانتور نشان میدهد که ایران از قبل برای این گزینه با تقویت پدافندهای خود در اطراف داراییهای هستهایاش آماده میشود. اما این واقعیت که ایالات متحده در کمتر از یک سال دومین اقدام خود را علیه این برنامه انجام خواهد داد، سوالاتی را درباره تأثیر بلندمدت چنین حملاتی مطرح میکند و میتواند با اظهارات خود ترامپ در سال گذشته مبنی بر «نابود شدن» این برنامه، تناقض داشته باشد. و حملات به تنهایی نمیتوانند پرسنل متخصص ایران را از بین ببرند یا جاهطلبیهای آن را برای ساخت یک سلاح هستهای در آینده، تضعیف کنند.
مولروی، معاون سابق وزیر دفاع، به من گفت: «فکر میکنم باید از این ایده که برنامه هستهای را برای همیشه از بین خواهیم برد، دست برداریم. این کاری نیست که فقط ارتش بتواند انجام دهد.» زیرا چنین برنامههایی در نهایت از طریق مذاکرات یا تغییر سیاسی به پایان میرسند. او افزود: «ما میتوانیم چیزی را تضعیف کنیم. میتوانیم چیزی را نابود کنیم. اما این به این معنی نیست که آنها نمیتوانند آن را بازسازی کنند.»
محدودیتهای گزینههای نظامی
با تمام گزینههای نظامی و داراییهای موجود در منطقه، کارهای زیادی وجود دارد که ایالات متحده نمیتواند انجام دهد. این تجمع نیرو معادل تهاجم سال ۲۰۰۳ به عراق نیست. در آن زمان، ایالات متحده پنج گروه ضربت ناو هواپیمابر، بسیاری هواپیماهای بیشتر، و تقریباً ۱۷۰،۰۰۰ نیروی زمینی اعزام کرد. در واقع، حضور گسترده نیروهای زمینی اکنون خارج از محدوده ملاحظات ترامپ به نظر میرسد. اما بدون آنها، محدودیتهایی برای آنچه حملات ایالات متحده میتواند به آن دست یابد، وجود دارد.
*منابع تصویرسازی: مجید سعیدی / گتی؛ اندرو کابالرو-رینولدز / خبرگزاری فرانسه / گتی؛ عمر زغلول / آنادولو / گتی؛ گرافیکاآرتیس / گتی.