دبی، ۲۰ فوریه (رویترز) - مقامات هر دو طرف و دیپلماتها در سراسر خلیج فارس و اروپا میگویند که ایران و ایالات متحده به سرعت به سمت درگیری نظامی پیش میروند، زیرا امیدها برای یافتن راهحل دیپلماتیک برای بنبست برنامه هستهای تهران رو به کاهش است.
این منابع میگویند همسایگان ایران در خلیج فارس و دشمن آن، اسرائیل، اکنون درگیری را محتملتر از یک توافق میدانند؛ این در حالی است که واشنگتن یکی از بزرگترین آرایشهای نظامی خود در منطقه را از زمان حمله به عراق در سال ۲۰۰۳ تاکنون ایجاد کرده است.
یک منبع آگاه با برنامهریزیها گفت، دولت اسرائیل معتقد است تهران و واشنگتن در بنبست قرار دارند و در حال آمادهسازی برای اقدام نظامی مشترک احتمالی با ایالات متحده است، هرچند هنوز تصمیمی درباره اجرای چنین عملیاتی گرفته نشده است.
این دومین باری خواهد بود که آمریکا و اسرائیل در کمتر از یک سال به ایران حمله میکنند، پس از حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به تأسیسات نظامی و هستهای در ژوئن گذشته.
مقامات منطقهای میگویند کشورهای نفتخیز خلیج فارس در حال آمادهسازی برای یک رویارویی نظامی احتمالی هستند که بیم آن میرود از کنترل خارج شده و منطقه خاورمیانه را بیثبات کند.
دو مقام اسرائیلی به رویترز گفتند که معتقدند شکافها بین واشنگتن و تهران غیر قابل پلزدن است و شانس تشدید نظامی در آینده نزدیک بالا است.
برخی مقامات منطقهای میگویند تهران با اصرار بر امتیازخواهی، در حال محاسبه اشتباهی خطرناک است، در حالی که پرزیدنت دونالد ترامپ با آرایش نظامی خود در تنگنا قرار گرفته و نمیتواند آن را بدون از دست دادن اعتبار خود کاهش دهد، مگر اینکه ایران تعهد محکمی برای کنار گذاشتن جاهطلبیهای تسلیحات هستهای خود بدهد.
آلن آیر، دیپلمات سابق آمریکا و متخصص ایران، گفت: «هر دو طرف به مواضع خود پایبند هستند.» او افزود که هیچ چیز معناداری نمیتواند حاصل شود، «مگر اینکه آمریکا و ایران از خطوط قرمز خود عقبنشینی کنند – که من فکر نمیکنم این کار را بکنند.»
وی گفت: «کاری که ترامپ نمیتواند انجام دهد این است که تمام این قوای نظامی را جمعآوری کند و سپس با یک توافق 'نه چندان خوب' برگردد و نیروهای نظامی را خارج کند. من فکر میکنم او فکر میکند اعتبار خود را از دست خواهد داد. اگر حمله کند، اوضاع به سرعت ناخوشایند خواهد شد.»
مذاکرات متوقف شده است
دو دور مذاکرات ایران و آمریکا بر سر مسائل اصلی، از غنیسازی اورانیوم تا موشکها و رفع تحریمها، متوقف شده است.
یک منبع آگاه با مذاکرات گفت، هنگامی که میانجیگران عمانی پاکتی حاوی پیشنهادات مربوط به موشک از طرف آمریکا تحویل دادند، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، حتی از باز کردن آن خودداری کرده و آن را بازگرداند.
عراقچی پس از مذاکرات روز سهشنبه در ژنو گفت که طرفین بر «اصول راهنما» توافق کردهاند، اما کاخ سفید اعلام کرد که هنوز بین آنها فاصله وجود دارد.
یک مقام آمریکایی گفت، انتظار میرود ایران در روزهای آینده یک پیشنهاد کتبی ارائه دهد، و عراقچی روز جمعه گفت که انتظار دارد پیشنویس یک پیشنهاد متقابل را ظرف چند روز آماده کند.
اما ترامپ، که ناوهای هواپیمابر، کشتیهای جنگی و جتها را به خاورمیانه اعزام کرده است، روز پنجشنبه به ایران هشدار داد که باید بر سر برنامه هستهای خود به توافق برسد وگرنه «اتفاقات بسیار بدی» رخ خواهد داد.
او ظاهراً ضربالاجل ۱۰ تا ۱۵ روزه تعیین کرد و این امر موجب شد تا تهران تهدید کند در صورت حمله، به پایگاههای آمریکا در منطقه تلافی خواهد کرد. این تنشهای فزاینده، قیمت نفت را بالا برده است.
مقامات آمریکایی میگوینند ترامپ هنوز در مورد استفاده از نیروی نظامی تصمیم نگرفته است، هرچند روز جمعه اذعان کرد که میتواند یک حمله محدود را برای مجبور کردن ایران به توافق صادر کند.
او به خبرنگاران گفت: «حدس میزنم بتوانم بگویم که در حال بررسی آن هستم.»
زمان احتمالی حمله نامشخص است. قرار است مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در ۲۸ فوریه با بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، برای بحث درباره ایران دیدار کند. یک مقام ارشد آمریکایی گفت تا اواسط ماه مارس طول میکشد تا تمام نیروهای آمریکایی در محل مستقر شوند.
فرجام این وضعیت چیست؟
مقامات اروپایی و منطقهای معتقدند که حجم استقرار نیروهای آمریکایی در منطقه به واشنگتن این امکان را میدهد که همزمان با دفاع از پایگاههای نظامی، متحدان و اسرائیل، حملاتی را علیه ایران انجام دهد.
خواسته اصلی آمریکا بدون تغییر باقی مانده است: عدم غنیسازی اورانیوم در خاک ایران. ایران نیز به نوبه خود میگوید باید توانایی هستهای خود را حفظ کند و از بحث درباره موشکهای بالستیک خود خودداری میکند. ایران داشتن برنامه برای ساخت زرادخانه هستهای را تکذیب میکند.
دیوید دس روش، تحلیلگر دفاعی، گفت: «اگر مذاکرات شکست بخورد، فعالیتهای آمریکا در خلیج فارس قبلاً نشان میدهد که هرگونه حمله چگونه آغاز خواهد شد: کور کردن پدافند هوایی ایران و سپس حمله به نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب، نیرویی که سالها پشت حملات به نفتکشها و تهدیدات بستن تنگه هرمز، مسیر عبور یک پنجم نفت جهانی، بوده است.»
اما برخی مقامات عرب و اروپایی میگویند از هدف نهایی ترامپ مطمئن نیستند، و دولتهای اروپایی از آمریکا میخواهند که مشخص کند این حملات به دنبال چه هدفی خواهند بود – کاهش توانمندیهای هستهای و موشکی ایران، جلوگیری از تشدید تنش یا پیگیری چیزی بلندپروازانهتر مانند «تغییر رژیم».
برخی مقامات منطقهای و اروپایی این موضوع را زیر سوال میبرند که آیا اقدام نظامی میتواند مسیر استقرار حکومت ایران را، که توسط آیتالله علی خامنهای، رهبر معظم، رهبری میشود و توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قدرتمند محافظت میشود، تغییر دهد.
برخی میگویند که با عدم وجود نیروی سیاسی جایگزین آشکار در ایران و پایداری نسبتاً دستنخورده رهبری، فرض اینکه حملات میتوانند «تغییر رژیم» را آغاز کنند، خطرناک است.
آنها میگویند، شروع اقدام نظامی آسانتر از کنترل آن است و ترجمه آن به یک نتیجه استراتژیک بسیار دشوارتر خواهد بود.
آیا امتیازدهی محتمل است؟
نشانههای اندکی از سازش وجود داشته است. علی لاریجانی، مشاور نزدیک خامنهای، به تلویزیون الجزیره گفت که ایران آماده است تا نظارت گسترده توسط آژانس بینالمللی انرژی اتمی را برای اثبات اینکه به دنبال تسلیحات هستهای نیست، بپذیرد. تهران از آن زمان این تصمیم خود را به رافائل گروسی، رئیس آژانس، اطلاع داده است.
یک منبع آگاه با مذاکرات گفت که حمایت ایران از شبهنظامیان منطقهای به طور رسمی در مذاکرات مطرح نشده است، اما تهران اصلاً اعتراضی به بحث درباره نگرانیهای آمریکا در مورد نیروهای نیابتی ندارد.
سه مقام منطقهای گفتند که مذاکرهکنندگان ایرانی روشن ساختهاند که هرگونه امتیازدهی اساسی به خامنهای بستگی دارد، کسی که غنیسازی و توسعه موشکی را حقوق حاکمیتی میداند.
دیوید ماکوفسکی از اندیشکده واشنگتن گفت که هر یک از طرفین روی محدودیتهای دیگری شرطبندی کردهاند.
وی گفت: «واشنگتن معتقد است که نیروی غالب، تهران را مجبور به تسلیم خواهد کرد، در حالی که تهران معتقد است ترامپ اشتیاقی به یک کارزار پایدار ندارد و اسرائیل نیز معتقد است که شکافها برای بسته شدن بسیار گسترده هستند و رویارویی تقریباً اجتنابناپذیر است.»
جان آیریش در پاریس گزارش داد. گزارشهای تکمیلی از رامی ایوب و مایان لوبل در اورشلیم و استیو هالند در واشنگتن. نگارش توسط سامیه نخول، ویرایش توسط تیموتی هریتیج.