نلیسا موکودی، دانشجوی ۱۹ ساله دانشگاهی در کانادا، پس از پیوستن به اینستاگرام و تیک‌تاک تغییراتی را احساس کرد.
«زندگی اجتماعی‌ام کاملاً فرو ریخت و حس می‌کردم تمام زندگی من فقط [استفاده از] شبکه‌های اجتماعی و مدرسه است»، او گفت.
موکودی که از تلاش برای حفظ کنترل خود خسته شده بود، اپلیکیشن «اُپال» (Opal) را دانلود کرد؛ برنامه‌ای که کاربران را مجبور می‌کند قبل از باز کردن مجدد اپلیکیشن‌های حواس‌پرت، مسائل ریاضی حل کنند. این یکی از شرکت‌های فزاینده در صنعت گسترده سم‌زدایی دیجیتال است که با وعده نگه داشتن کاربران دور از دستگاه‌هایشان، آن‌ها – ترجیحاً کاربران پرداخت‌کننده – را جذب می‌کند. ارزش این صنعت حدود یک میلیارد دلار تخمین زده می‌شود و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۵ به نزدیک ۸ میلیارد دلار برسد.
بسیاری از این شرکت‌ها امیدوارند از خستگی فزاینده نسل زد نسبت به دستگاه‌ها و پلتفرم‌های شبکه‌های اجتماعی که در کنار آن‌ها بزرگ شده‌اند، بهره‌برداری کنند. طبق نظرسنجی آوریل، حدود ۶۰ درصد پاسخگویان نسل زد خود را دچار اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی دانستند و طبق نظرسنجی ۲۰۲۵، یک سوم این نسل گفته‌اند برخی از آن اپلیکیشن‌ها را حذف کرده‌اند.
این تغییر همچنین ناشی از خشم فزاینده نسبت به پلتفرم‌های فناوری است که باعث شده برخی در نسل زد احساس کنند برای کسب سود استثمار می‌شوند.
«نسل زد اساساً توسط سیستم‌های بسیار هوشمند برای دوپامین بهینه‌سازی شد»، کنت شلنکر، ۳۹ ساله، مدیر بازاریابی محصول سابق گوگل و هم‌بنیان‌گذار اُپال گفت. «اما این نسل همچنین دارد آنچه را نمی‌خواهد درک می‌کند و سعی دارد نحوه تأثیر سیستم بر آن‌ها را تغییر دهد.»
برخی کاملاً به دستگاه‌های جدید روی آورده‌اند. کندال شرو، ۲۳ ساله، شریک بنیان‌گذار Attention Studio، یک شرکت مشاوره که به والدین و سیاست‌گذاران درباره فناوری مسئولانه توصیه می‌کند، گفت که گوشی هوشمند خود را با لایت فون (Light Phone) تعویض کرده است؛ گوشی‌ای که به قیمت ۳۴۹ دلار فروخته می‌شود و دارای ویژگی‌های حداقلی گوشی هوشمند است.
«این پلتفرم‌های بزرگ فناوری سال‌هاست که به مردم آسیب رسانده‌اند و ما تازه داریم اثرات آن را حس می‌کنیم»، شرو گفت. «نسل ما موش آزمایشگاهی غول‌های فناوری بود و رنج و اعتیاد ما به این اپلیکیشن‌ها منبع سود آن‌ها بوده است.»
شریا نالاموتو، دانشجوی ۱۹ ساله علوم کامپیوتر در دانشگاه دوک، «آجر» (Brick) شخصی‌سازی‌شده خود را ساخت؛ دستگاهی برای مسدود کردن اپلیکیشن‌های انتخابی با استفاده از تگ‌های ارتباط میدان نزدیک (NFC) به قیمت ۸ دلار که آنلاین خریداری کرده بود.
«همه سزاوار داشتن رابطه خوب با فناوری هستند و نباید هزینه‌بر باشد»، نالاموتو گفت. «اغلب منافع بهترین شرکت‌های فناوری با منافع بهترین کاربران همخوانی ندارد. شبکه‌های اجتماعی از آنچه فناوری خوب می‌تواند انجام دهد فاصله گرفته‌اند و مردم متوجه شده‌اند.»
تحقیقاتی که نالاموتو در دوران دبیرستان انجام داد، به سناتورهای ایالتی ایلینوی کمک کرد تا طرح قانونی اخیر را برای جلوگیری از سوءاستفاده والدین از کودکان در شبکه‌های اجتماعی پیش ببرند و ایالت قانونی را تصویب کند که والدین را مجبور به پرداخت خسارت به فرزندان می‌کند.
اپلیکیشن‌های جدید رویدادمحور نیز سعی دارند از چرخش دور از شبکه‌های اجتماعی بهره‌برداری کنند. «پی» (Pie - People I Enjoy)، اپلیکیشنی که رویدادهای محلی شامل پاپ‌آپ‌های بار، مسابقات دو ۵ کیلومتر و دورهمی‌های کنسرت را برجسته می‌کند، در یک ماه ۱۵۰ درصد رشد کرد – از ۱۲۰ هزار کاربر در ژوئیه به ۳۰۰ هزار در آگوست پرش کرد.
نادیا اوکاموتو، هم‌بنیان‌گذار، پی را یک شبکه اجتماعی فعال و حضوری توصیف می‌کند.
«من شبکه‌های اجتماعی را مصرف منفعلانه محتوا می‌دانم، اما پی جدا از آن است»، اوکاموتو گفت. «کاربران به طور فعال شبکه‌سازی می‌کنند و دایره اجتماعی خود را می‌سازند.»
اندی دان، هم‌بنیان‌گذار دیگری که برند لباس مردانه بونوبوس (Bonobos) را نیز تأسیس کرده، افزود: «همه چیز درباره محصول طوری طراحی شده که شما را به سمت رفتن و بودن در جامعه با آن افراد سوق دهد. این به شما اختیار بیشتری می‌دهد.»
هزینه استفاده از چنین اپلیکیشن‌های سم‌زدایی دیجیتال می‌تواند متفاوت باشد. اشتراک اُپال سالانه ۹۹.۹۹ دلار هزینه دارد، در حالی که «آجر» (Brick)، یک بلوک فیزیکی که کاربران گوشی برای قفل و باز کردن اپلیکیشن‌ها لمس می‌کنند، ۵۹ دلار هزینه دارد. «شیفت» (Shift)، اپلیکیشنی که وعده می‌دهد گوشی هوشمند را به یک «گوشی احمق» (dumbphone) تبدیل کند که فقط می‌تواند تماس بگیرد یا پیامک ارسال کند، مبلغ یک‌باره ۱۵۰ دلار دریافت می‌کند.
این یکی از دلایلی است که متقاعد کردن کاربران نسل زد سم‌زدایی دیجیتال به پرداخت برای یک اپلیکیشن جدید دشوار است. مانند حدود ۹۵ درصد از ۱۰ میلیون مشتری اُپال که ۷۵ درصد آن‌ها نسل زد هستند، موکودی گفت که از نسخه رایگان استفاده می‌کند. «من قرار نیست برای یک اپلیکیشن پول بدهم فقط تا زندگی‌ام را پس بگیرم»، دانشجوی دانشگاه گفت.
برای برخی، صرفاً حذف اپلیکیشن‌ها کار را راه می‌اندازد. هان چوی، ۲۶ ساله، تمام اپلیکیشن‌های شبکه‌های اجتماعی را سال گذشته حذف کرد تا زمان بیشتری را صرف شب‌های مسابقه اطلاعات عمومی و ورزش کند.
«مردم سیستم‌هایی را که توسط کسانی که از اطاعت ما سود می‌برند وضع شده‌اند، رد می‌کنند»، چوی گفت. «اقتصاد اسکرول مرگبار (doomscrolling) چیزی نیست که ما نیاز داشته باشیم همچنان در آن مشارکت کنیم.»