سخت‌گیران در حال افزایش فشار بر دولت ایران و خواستار برکناری عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، هستند. استعفای محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت، نیز نتوانسته فشار بر مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، را کاهش دهد.
در حالی که جنگ ادامه دارد و تلاش‌های دیپلماتیک برای یافتن راه‌حل پیشرفت چندانی نکرده است، رقابت‌های داخلی قدرت شدت گرفته است. دولت پزشکیان کانون تنش‌های فزاینده قرار دارد.
سخت‌گیران در مجلس ایران برای آغاز روند استیضاح عراقچی فشار وارد می‌کنند. یکی از عوامل نارضایتی، دیدار عراقچی با مذاکره‌کنندگان آمریکایی در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک بود. منتقدان وزیر امور خارجه را متهم می‌کنند که این گفتگوها را بدون مجوز رسمی انجام داده است.
امیرحسین ثابتی، نماینده تهران، در نامه‌ای به محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، اطلاع داد که درخواست استیضاح عراقچی را در پورتال آنلاین مجلس ثبت کرده است. حسین‌علی حاجی‌دلیگانی، نماینده دیگر، نیز گفت که مجلس می‌تواند از اختیارات نظارتی خود، از جمله روند استیضاح، استفاده کند.
مشکل ساختاری در سیستم قدرت ایران
«وقتی نظام مجبور به مذاکره می‌شود، همان‌طور که در شرایط فعلی و در گفتگوها با ایالات متحده رخ داده است، رهبر عالی یا هسته سخت‌گیر قدرت از پذیرش مسئولیت طفره رفته و آن را به نهادهای انتخابی و نیروهای میانه‌رو در دولت منتقل می‌کند»، علی افشاری، تحلیلگر سیاسی مقیم ایالات متحده، به DW گفت.
افشاری افزود که سخت‌گیران می‌توانند از این رویکرد برای حمله به جناح‌های میانه‌رو در مورد تصمیماتی که قبلاً در دستگاه قدرت توافق شده بودند، استفاده کنند.
او اضافه کرد که سخت‌گیران نقش مهمی در جمهوری اسلامی ایفا می‌کنند.
«نقش سخت‌گیران در جمهوری اسلامی تأثیرگذاری بر افکار عمومی، هواداران سنتی سیستم سیاسی و ارزش‌های جمهوری اسلامی در سیاست داخلی و خارجی است»، به گفته او.
سخت‌گیران در دوران اجرای برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)، توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵، اکثریت مجلس را در اختیار داشتند و مخالفت سیاسی خود را بیان کردند. با این حال، مقاومت آن‌ها در نهایت تأثیری بر امضای توافق نداشت.
«وزارت امور خارجه تصمیم‌گیرنده نیست. آنچه دولت از آن می‌خواهد را اجرا می‌کند — و عراقچی در چارچوب همین اصول عمل می‌کند»، افشاری اظهار داشت.
نمایندگان باید ابتدا تعداد مشخصی امضا جمع‌آوری کنند تا بتوانند روند استیضاح را پیش ببرند.
کسب‌وکار سودآور نفت
زمان‌بندی آخرین حرکت اهمیت زیادی دارد: دولت ایران تحت فشار اقتصادی عظیمی قرار دارد. در همین حال، صادرات نفت، که یکی از منابع کلیدی درآمد کشور است، به دلیل محاصره آمریکا به شدت افت کرده است.
استعفای پاک‌نژاد، وزیر نفت، نیز بر این فشارها می‌افزاید. رسماً، او به دلایل شخصی کناره گرفت.
اومود شوکری، استراتژیست انرژی، تحلیلگر ژئوپلیتیک و کارشناس امنیت انرژی، شک دارد که تغییر در رأس وزارت نفت بتواند وضعیت را دگرگون کند. شوکری گفت که ایران به شبکه‌هایی تکیه دارد که امکان صادرات نفت را علیرغم تحریم‌ها فراهم می‌کنند. ساختارهای شفاف‌ناپذیر تثبیت شده‌اند و کنترل جریان‌های درآمدی کلیدی را برای دولت دشوارتر کرده است.
به گفته او، دور زدن تحریم‌ها به کسب‌وکاری سودآور برای برخی جناح‌ها در سیستم سیاسی ایران تبدیل شده است.
«طبق قانون، این درآمدها باید تحت کنترل دولت باشند. اما ما می‌دانیم که سال‌هاست چنین نبوده است»، شوکری اظهار داشت.
او افزود که شفافیت اقتصادی در طول دوره تحریم‌ها، به بهانه امنیت ملی و حفاظت از مردم، بیشتر مخدوش شده است.
بازیگران خصوصی با پیوندهای نزدیک به مراکز قدرت کشور، به‌ویژه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC)، روش‌هایی برای فروش نفت به نیروهای مسلح از طریق کانال‌های پنهان توسعه داده‌اند. نه قیمت‌ها، نه کمیسیون‌های دریافتی و نه مبالغ کل معاملات شفاف نیستند.
«دولت نفوذ محدودی بر این تراکنش‌ها دارد. سپاه پاسداران، به‌ویژه، چنین معاملاتی را سازمان‌دهی و کنترل می‌کند»، شوکری گفت.
تحلیلگران سیگنال داده‌اند که وضعیت سیاسی و اقتصادی احتمالاً در روزها و هفته‌های آینده بیشتر وخیم خواهد شد.
این مقاله در اصل به زبان آلمانی منتشر شده است.