افزایش درگیری بین شورشیان حوثی مورد حمایت ایران در یمن و عربستان سعودی، و حملات سایر نیروهای نیابتی ایران به زیرساختهای عربستان، شش ماه پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، تهدیدات علیه ترافیک کشتیهای نفتکش در خاورمیانه را افزایش داده و هزینههای سوخت جهانی را بالا برده است.
از زمان شروع جنگ، درگیریهای مستقیم بین آمریکا و ایران ترافیک دریایی از طریق تنگه هرمز را به شدت کاهش داده است، اما تنشهای حوثی-عربستانی و حملات به زیرساختهای عربستان که مسئولیت آن به گروههای دیگر مورد حمایت ایران نسبت داده میشود، نیز در حال فشار آوردن به عرضه سوخت جهانی در دریای سرخ مجاور هستند.
پیش از شروع جنگ، حدود ۳۰ درصد از عرضه نفت معمولاً توسط کشتیهای نفتکش از خلیج فارس از طریق تنگه هرمز (حدود ۲۰ درصد) و دریای سرخ از طریق تنگه بابالمندب (حدود ۱۰ درصد) به بازارهای جهانی میرسید.
تهدید مداوم علیه کشتیها در تنگه هرمز، همراه با افزایش تنش حول تنگه بابالمندب و حملات به زیرساختهای عربستان، کمک کرد تا قیمت نفت خام برنت، معیار بینالمللی نفت، روز دوشنبه به نزدیکترین سطح چهار ماه اخیر یعنی حدود ۱۰۸ دلار در هر بشکه برسد.
نفت خام برنت در روزهایی منتهی به شروع جنگ در اواخر فوریه، به طور متوسط ۶۷ دلار در هر بشکه معامله میشد.
خط لوله عربستان پس از حمله پهپادی از مدار خارج شد
«جهش قیمت ناشی از آسیب دیدن و تعطیلی خط لوله شرق-غرب در عربستان است»، دیمیتریس مانیاتیس، رئیس آژانس ریسک دریایی ماریسک مستقر در یونان، روز دوشنبه به سیبیاس نیوز گفت و به حمله هفته گذشته به یک خط لوله حیاتی نفت خام عربستان اشاره کرد.
عربستان از زمان شروع حملات ایران به کشتیها و زیرساختها اطراف تنگه هرمز در اوایل جنگ، از خط لوله شرق-غرب برای صادرات نفت از بنادر دریای سرخ خود به عنوان جایگزینی برای بنادر خلیج فارس استفاده کرده است.
این خط لوله که در اصل در طول جنگ ایران و عراق در دهه ۱۹۸۰ در پاسخ به همان تهدید ایران علیه حملونقل دریایی در خلیج فارس ساخته شده بود، پس از اینکه در اوایل جنگ مورد اصابت ایران قرار گرفت، در آوریل به ظرفیت کامل بازگردانده شد.
این خط لوله به عربستان امکان میدهد نفت خود را حدود ۷۴۵ مایل به سمت غرب در سراسر پادشاهی از خلیج فارس به بندر ینبع خود در دریای سرخ هدایت کند. از آنجا، محصولات انرژی معمولاً میتوانند از طریق تنگه بابالمندب، دروازه جنوبی دریای سرخ، به بازارهای اروپا و آسیا ارسال شوند.
اما حوثیها، یک نیروی قدرتمند نیابتی ایران، در اواخر ژوئیه محاصره بنادر دریای سرخ عربستان را اعلام کردند و شروع به هدف قرار دادن کشتیهای نفتکش متعلق یا تحت مدیریت شرکتهای عربستانی نمودند که فضای مانور کمی را برای پادشاهی باقی گذاشت.
هیچ گروهی مسئولیت حملات به خط لوله را بر عهده نگرفته است، هرچند دولت عراق روز شنبه اعلام کرد که این حملات از قلمرو آن کشور، که چندین شبهنظامی مورد حمایت ایران در آن فعالیت میکنند، صورت گرفته است. تهران هرگونه دخالت در این حمله را تکذیب کرده است.
طبق آخرین گزارش بازار نفت آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، تولید نفت خام عربستان در ماه اوت به زیر ۶ میلیون بشکه در روز کاهش یافت؛ در حالی که این رقم در ماه قبل حدود ۸ میلیون بشکه در روز بود و بسیار کمتر از هدف ۱۰.۴۲ میلیون بشکه در روز آن کشور است.
به گزارش رویترز، اختلال بلندمدت در خط لوله شرق-غرب میتواند حدود ۴ درصد از عرضه نفت جهان را از چرخه خارج کند و زیانهای ایجاد شده توسط بسته شدن تنگه هرمز و تهدید علیه کشتیهای عربستانی در دریای سرخ را تشدید نماید.
آسوشیتدپرس روز دوشنبه به نقل از دو مقام ناشناس منطقهای گزارش داد که بازگرداندن کامل خط لوله به مدار ممکن است ۳ تا ۵ هفته طول بکشد.
حوثیها و «هدف بلندمدت» ایران
مانیاتیس خاطرنشان کرد که حوثیها هنوز حملات خود را به کشتیهای جهانی در دریای سرخ تهدید نکردهاند و تمرکز حملات آنها تاکنون کاملاً بر داراییهای عربستان بوده است.
حوثیها هفته گذشته اعلام کردند که دریای سرخ برای اکثر اپراتورهای کشتیهای نفتکش امن است، اما شرکت اطلاعات دریایی لویدز لیست گفت که این موضوع کمکی به آرامش خاطر مالکان یا اپراتورهای کشتی نکرده است، به ویژه پس از آنکه شورشیان شهر بندری مخا در ساحل دریای سرخ یمن را تصرف کردند و جزیره استراتژیک پریم را در مرکز تنگه بابالمندب به دست گرفتند.
اختلالات قبلی حوثیها در حملونقل دریایی، کشتیها را مجبور کرده است که از تنگه بابالمندب اجتناب کنند و از مسیر بسیار طولانیتر و گرانتر دور کیسه امید نیک در جنوب آفریقا، که از طریق کانال سوئز، خروجی شمالی دریای سرخ قابل دسترسی است، استفاده نمایند.
اگرچه ترافیک کشتیهای عربستانی از طریق تنگه بابالمندب در ماه اوت به نزدیک صفر کاهش یافت، اما دادههای IEA نشان میدهد که تعداد کلی کشتیهای عبوری از این آبراه از زمان شروع جنگ آمریکا و ایران نسبتاً پایدار مانده است.
این موضوع احتمالاً کمک کرده است تا قیمت نفت از همین حالا بیشتر از این افزایش نیابد، اما همچنین به این معناست که ایران، از طریق نیروهای نیابتی خود، همچنان اهرمهایی دارد که اگر بخواهد عرضه انرژی جهانی را سختتر تحت فشار قرار دهد، میتواند از آنها استفاده کند.
«هدف بلندمدت تهران ایجاد وضع موجودی هراسآور است: کنترل حوثیها بر بابالمندب در کنار کنترل ایران بر هرمز»، آپریل لانگلی الی، عضو ارشد مؤسسه واشنگتن که قبلاً به عنوان مشاور سیاسی ارشد فرستاده ویژه سازمان ملل متحد در یمن خدمت کرده است، و الیسون مینور از شورای آتلانتیک که از سال ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۳ به عنوان معاون فرستاده ویژه آمریکا در یمن خدمت میکرد، در یک تحلیل فارن پالیسی منتشر شده در روز جمعه نوشتند.
«اگر چنین استراتژیای پایدار بماند، ایران و شریک منطقهای آن را به دروازهبانان دوفاکتوی تجارتی به ارزش تریلیونها دلار در سال تبدیل خواهد کرد.»