عربستان سعودی و دیگر کشورهای خلیج فارس پس از آنکه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، آخر هفته تهدید به بمباران ایران کرد، استفاده هواپیماهای جنگی آمریکا از پایگاههای هوایی یا حریم هوایی خود برای حمله به ایران را ممنوع کردهاند.
یک مقام ارشد آمریکایی به «میدل ایست آی» گفت که عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر و کویت همگی به آمریکا اعلام کردهاند که اجازه نخواهند داد از حریم هوایی یا قلمرو آنها به عنوان سکوی پرتاب علیه ایران استفاده شود، از جمله برای عملیات سوختگیری و نجات.
این مقام به شرط ناشناس ماندن برای بحث درباره برنامهریزی حساس نظامی صحبت کرد.
این مقام گفت: «آنها نمیخواهند وارد این ماجرا شوند.»
عدم تمکین کشورهای خلیج فارس، مانعی برای دولت ترامپ محسوب میشود که امیدوار بود از حملات هوایی گسترده به حوثیها در یمن به عنوان نمایش قدرت برای کشاندن تهران به میز مذاکره بر سر توافق هستهای استفاده کند.
اگر ایران متوجه شود که متحدان عرب ثروتمند آمریکا با حملات موافق نیستند، میتواند موضع مذاکراتی خود را سختتر کند.
یک مقام سابق آمریکایی که در جریان موضوع قرار گرفته بود، به «میدل ایست آی» گفت که کشورهای خلیج فارس در مورد حملات به حوثیها همراهی بیشتری نشان دادند. او فاش نکرد که آمریکا از کدام کشورهای خلیج فارس به عنوان سکوی پرتاب برای حملات اخیر استفاده کرده است.
این مقام سابق که او نیز به شرط ناشناس ماندن صحبت میکرد، گفت که آمریکا اطمینان داشت که از حمایت کافی کشورهای خلیج فارس برخوردار است، از جمله برای انجام پروازهای مهم بازیابی در صورت سرنگونی هرگونه هواپیمای آمریکایی در جریان آن عملیاتها.
دولت ترامپ در حالی که کمپین «فشار حداکثری» علیه تهران را تشدید میکند، در تلاش برای جلب همراهی کشورهای خلیج فارس بوده است.
مقامات دفاعی و اطلاعاتی آمریکا در ماه مارس، همزمان با اولین حملات به حوثیها، در واشنگتن دیسی با همتایان اماراتی و سعودی خود دیدار کردند.
دولت ترامپ به سرعت فروش تسلیحاتی به قطر و عربستان سعودی را که مدتها متوقف شده بود، تأیید کرد. دوحه مجوز خرید پهپادهای MQ-9 Reaper را دریافت کرد و ریاض سیستمهای تسلیحاتی را به دست آورد که راکتهای غیر هدایتشونده هوا به زمین را به راکتهای دقیق تبدیل میکنند.
ترامپ روز دوشنبه گفت که قصد دارد در اوایل ماه مه از عربستان سعودی و احتمالاً دیگر کشورهای خلیج فارس بازدید کند.
آمریکا به پایگاه دیگو گارسیا روی میآورد
از زمان حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس به جنوب اسرائیل که به یک درگیری منطقهای در حال تشدید تبدیل شد، آمریکا هواپیماهای جنگی و باری خود را در بالاترین سطح به اردن و کشورهای خلیج فارس منتقل کرده است.
طبق دادههای ردیابی پرواز که توسط تحلیلگران منابع باز در ایکس به اشتراک گذاشته شده است، تعداد پروازهای باری نظامی آمریکا به منطقه در مقایسه با اوجهای قبلی، ۵۰ درصد افزایش یافته است.
این مقام گفت که در پاسخ به ممنوعیت کشورهای خلیج فارس، آمریکا بمبافکنهای B-2 را در پایگاه دیگو گارسیا در اقیانوس هند جمعآوری کرده است.
این اولین بار نیست که برنامهریزان جنگی آمریکا به موقعیت استراتژیک دیگو گارسیا به عنوان جایگزینی برای پایگاههای هوایی خلیج فارس تکیه میکنند. در اواخر دهه ۱۹۹۰، زمانی که آمریکا عراقِ صدام حسین را بمباران میکرد و عربستان سعودی ممنوعیت وضع کرده بود، آمریکا از پایگاه جزایر چاگوس به عنوان سکوی پرتاب استفاده کرد.
اطلاعات ماهوارهای منبع باز که توسط «پلنت لبز» (Planet Labs) در اوایل این هفته ارائه شد، سه بمبافکن B-2 را در پایگاه آمریکایی نشان میداد. سایر گزارشهای منبع باز تصاویری را به اشتراک گذاشتند که نشان میدهد حداقل پنج بمبافکن B-2 در این پایگاه بودهاند.
پایگاه جزایر چاگوس در فاصله ۵۳۰۰ کیلومتری ایران قرار دارد که به خوبی در برد سوختگیری B-2 (تقریباً ۱۱۰۰۰ کیلومتر) است. بمبافکنهای B-2 قادر به حمل بمبهای ۳۰۰۰۰ پوندی «سنگرشکن» هستند که برای نفوذ به سایتهای هستهای ایران در اعماق زمین، معروف به «بمب نفوذگر عظیمالجثه» (Massive Ordnance Penetrator)، مورد نیاز خواهند بود.
دیگو گارسیا قدرت بازدارندگی ایران در برابر آمریکا را پیچیده میکند.
هشدارهای متقابل ایران به کشورهای خلیج فارس
در اکتبر ۲۰۲۴، زمانی که ایران برای تلافی اسرائیل به خاطر دومین حمله مستقیم موشکی خود به اسرائیل آماده میشد، جمهوری اسلامی به کشورهای خلیج فارس هشدار داد که در پاسخ به حمله اسرائیل، تأسیسات نفتی آنها را بمباران خواهد کرد.
آن هشدارهای متقابل که با دقت طراحی شده بودند، به ایران اجازه داد تا در آن زمان از حمله اسرائیل به تأسیسات انرژی خود جلوگیری کند.
با این حال، اگر آمریکا از دیگو گارسیا برای حمله به ایران استفاده کند، میتواند به طور کامل از حریم هوایی کشورهای خلیج فارس اجتناب کند، یا دستکم به پادشاهان خلیج فارس امکان انکار قابل قبولی در مورد دخالت در حملات را بدهد. این امر گزینههای کمتری برای ایران جهت بازدارندگی حملات آمریکا یا اسرائیل از طریق تهدید خلیج فارس باقی میگذارد.
گمان میرفت ایران پشت حمله سال ۲۰۱۹ به تأسیسات نفتی آرامکوی عربستان سعودی بوده است. اما ایران و پادشاهان سنی خلیج فارس از آن زمان روابط خود را ترمیم کردهاند.
روزنامه «تلگراف» روز دوشنبه گزارش داد که به فرماندهان نظامی ایران توصیه میشود حملات پیشدستانه به دیگو گارسیا انجام دهند.
بهنام بن طالبلو، کارشناس ایران در اندیشکده «بنیاد دفاع از دموکراسیها» در واشنگتن، در ایکس گفت در حالی که برد موشکهای بالستیک تهران به طور عمومی ۲۰۰۰ کیلومتر اعلام شده است، میتواند با دادن موشکهای بالستیک میانبرد به حوثیها که ممکن است قادر به تولید آن باشد، پرتاب پهپادهای شاهد از کشتیها یا استفاده از موشکهای بالستیک پرتابشونده از کانتینر که روسیه و چین تولید میکنند، از اقیانوس هند به این جزیره حمله کند.
از اقیانوس آرام تا خاورمیانه
ترامپ در مصاحبهای روز شنبه، شبح جنگ جدیدی در خاورمیانه را مطرح کرد و تهدید کرد که اگر ایران با توافق هستهای موافقت نکند، «بمبارانی را تجربه خواهد کرد که مانند آن را هرگز ندیدهاند».
ترامپ خواستههای حداکثری در مورد برنامه هستهای ایران را دنبال میکند. مایک والتز، مشاور امنیت ملی، اخیراً گفت که آمریکا خواهان «برچیدن کامل» قابلیتهای هستهای تهران است.
ایران که اصرار دارد برنامه هستهایاش برای مقاصد غیرنظامی است، این خواسته را رد کرده است. خواستههای دولت ترامپ همچنین آمریکا را در مسیر برخورد با روسیه قرار میدهد، کشوری که سعی در بازتنظیم روابط با آن دارد. روسیه اولین نیروگاه هستهای ایران در بوشهر را ساخت و شرکت دولتی انرژی اتمی آن، روساتم، میگوید در حال مذاکره برای ساخت نیروگاههای بیشتر است.
دیپلماتها و تحلیلگران منطقهای در تلاشند تا دریابند آیا آرایش نظامی آمریکا در خاورمیانه برای پشتوانه بخشیدن به تهدیدهای ترامپ طراحی شده است یا اینکه آمریکا برای حمله آماده میشود.
علاوه بر پروازهای باری، آمریکا دو ناو هواپیمابر را به خاورمیانه اعزام کرده است. قابل ذکر است که آمریکا ناو «کارل وینسون» را علیرغم تنشهای افزایشیافته پیرامون تایوان، از اقیانوس آرام به خاورمیانه منتقل کرده است.
آمریکا حداقل ۴۰۰۰۰ نیرو در خاورمیانه دارد. اکثر آنها در کشورهای نفتخیز خلیج فارس مستقر هستند، جایی که در مجموعهای از پایگاههای هوایی و دریایی استراتژیک حضور دارند.
پایگاه هوایی «شاهزاده سلطان» عربستان سعودی میزبان «یگان ۳۷۸ اعزامی هوایی» آمریکا است که جنگندههای F-16 و F-35 را عملیاتی میکند. آمریکا پهپادهای MQ-9 Reaper و جنگندهها را از پایگاه هوایی «الظفره» امارات متحده عربی عملیاتی میکند. پایگاه هوایی «علی السالم» کویت میزبان «یگان ۳۸۶ اعزامی هوایی» است.
پایگاه هوایی «العدید» قطر میزبان مقر منطقهای فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) است. «میدل ایست آی» قبلاً گزارش داده بود که این پایگاه میزبان برخی مقامات نظامی اسرائیلی نیز بوده است، اما مشخص نیست که آیا این مقامات هنوز در این کشور حضور دارند یا خیر.
پادشاهی جزیرهای بحرین میزبان حدود ۹۰۰۰ نیروی آمریکایی است که به مقر فرماندهی مرکزی نیروهای دریایی ایالات متحده و ناوگان پنجم ایالات متحده تعلق دارند.