مقامات آمریکایی این آخر هفته گفتند، دولت ترامپ معافیت تحریمی را که به عراق اجازه خرید گاز و برق از ایران را میداد، لغو کرده و به این ترتیب کمپین فشار آمریکا بر تهران را تشدید و در عین حال روابط با یک شریک کلیدی ایالات متحده در منطقه را پیچیده کرده است.
این معافیت که توسط روسای جمهور ترامپ و بایدن هر چهار ماه یکبار برای سالها تمدید میشد، به عراق اجازه میداد تا نیازهای فوری برق خود را با خرید برق و گاز مورد استفاده برای تولید آن از همسایه خود برطرف کند.
این تصمیم نشان میدهد که چگونه دولت جدید ترامپ در حال کنار گذاشتن عرفهای سیاست خارجی است که حتی در سالهای گذشته از آن پیروی میکرد و در عین حال که اهداف ژئوپلیتیکی خود را دنبال میکند، گاهی اوقات برای متحدان آمریکایی نیز نگرانیهایی ایجاد میکند.
فرهاد علاءالدین، مشاور سیاست خارجی نخست وزیر عراق، گفت: «تصمیم ایالات متحده برای عدم تمدید معافیت تحریمها برای واردات برق، تاسفبار است، زیرا مستقیماً بر مردم عراق تأثیر میگذارد.»
وی گفت، این تصمیم نشان دهنده تغییر گستردهتری در روابط نیست.
ترامپ در ماه فوریه آنچه را که سیاست فشار حداکثری بر ایران مینامد، احیا کرد و تحریمهای اقتصادی فلجکنندهای را با هدف جلوگیری از دستیابی این کشور به سلاح هستهای، محدود کردن برنامه موشکهای بالستیک و کاهش بیشتر نفوذ آن در منطقه اعمال کرد.
جیمز هویت، سخنگوی شورای امنیت ملی کاخ سفید، در پاسخ به سوالی درباره این تصمیم گفت: «پرزیدنت ترامپ به صراحت اعلام کرده است که رژیم ایران باید بلندپروازیهای خود برای دستیابی به سلاح هستهای را متوقف کند یا با فشار حداکثری مواجه شود.» وی افزود: «ما امیدواریم که این رژیم منافع مردم خود و منطقه را بر سیاستهای بیثباتکننده خود مقدم بدارد.»
ایران میگوید برنامه هستهایاش صلحآمیز است و با قلدری وارد مذاکره نخواهد شد.
برای عراق، این تصمیم در زمان حساسی اتخاذ میشود که دولت بغداد در حال عبور از آشفتگیهای گستردهتر در خاورمیانه پس از بیش از یک سال جنگ است که در آن اسرائیل علیه ایران و متحدان شبهنظامیاش دست به حمله زده و نفوذ تهران را در سراسر منطقه کاهش داده است.
عراق همچنین با فروپاشی رژیم اسد در همسایگی سوریه دست و پنجه نرم میکند، که به بیش از یک دهه جنگ داخلی پایان داد، اما نگرانیهای جدیدی را در مورد امنیت مرزها ایجاد کرد، زیرا دولت شکننده جدید در دمشق برای تثبیت کنترل خود تلاش میکند.
فروپاشی رژیم اسد و تضعیف شبهنظامیان تحت حمایت ایران مانند حزبالله در لبنان، باعث تغییر آرایش سیاسی در منطقه شده، اما همچنین ترس از ناامنی را برای کشورهایی مانند عراق و سوریه که سالها با دولتهای ضعیف و جنگ داخلی دست و پنجه نرم کردهاند، تجدید کرده است.
دولت عراق همچنین با احتمال خروج نیروهای آمریکایی و سایر نیروها از این کشور در سال آینده، بیش از دو دهه پس از حمله تحت رهبری آمریکا که صدام حسین را سرنگون کرد، مواجه است.
ایالات متحده و عراق در سال گذشته به توافقی دست یافتند که بر اساس آن بیشتر نیروهای آمریکایی تا پایان سال ۲۰۲۶ از این کشور خارج شوند. این طرح، در صورت تکمیل، به نیروهای آمریکایی اجازه میدهد تا به تدریج عقبنشینی کنند و برخی از آنها در ظرفیت مشورتی و برای پشتیبانی لجستیکی از نیروهای آمریکایی مستقر در سوریه تحت یک توافقنامه امنیتی دوجانبه جدید با عراق باقی بمانند.
در سالهای اخیر، نیروهای آمریکایی به عنوان بخشی از ائتلافی که با مبارزه با افراطگرایان دولت اسلامی میپرداخت، در این کشور باقی ماندهاند. این گروه در سال ۲۰۱۴ بخش اعظم عراق و سوریه را تصرف کردند، اما بعداً توسط نیروهای عراقی و سوری با حمایت نیروی هوایی آمریکا عقب رانده شدند. سقوط رژیم اسد در سوریه، خطر بیثباتی در شبکه اتحادهایی را که این گروه را مهار میکنند، افزایش داده است.
چند روز پس از سقوط رژیم، مقامات عراقی که از واشنگتن بازدید میکردند، نسبت به احتمال ظهور مجدد دولت اسلامی ابراز نگرانی کردند و از ایالات متحده خواستند تا توافقنامه خروج اخیر را مورد بازنگری قرار دهد.
ترامپ در اولین دوره ریاست جمهوری خود تصمیم به خروج نیروهای آمریکایی از سوریه گرفت و سپس این تصمیم را لغو کرد.
ایران از هرج و مرج در عراق پس از حمله آمریکا برای گسترش نفوذ نظامی و سیاسی خود، از جمله مسلح کردن شبهنظامیانی که به نیروهای آمریکایی حمله کردهاند، استفاده کرد.
عراق نفتخیز در سالهای اخیر زیرساختهای برق خود را بهبود بخشیده و وابستگی خود را به برق ایران کاهش داده است. طبق اعلام سفارت ایالات متحده در بغداد، در سال ۲۰۲۳، واردات از ایران تنها ۴ درصد از مصرف برق در عراق را تشکیل میداد.
عطوان العطوانی، رئیس کمیته مالی پارلمان عراق، روز یکشنبه گفت که عراق قصد دارد به خودکفایی در زمینه انرژی دست یابد، اما تکمیل این کار چند سال طول خواهد کشید. بر اساس گزارش خبرگزاری دولتی عراق، وی پس از دیدار با سفیر آمریکا در بغداد، از واشنگتن خواست تا در سیاستهای فشار خود بر ایران تجدید نظر کند.
سخنگوی سفارت آمریکا در بغداد گفت که تصمیم لغو معافیت برق در راستای کمپین فشار بر ایران است.
این سخنگو در مورد این تصمیم گفت: «این تضمین میکند که ما به ایران اجازه هیچ درجهای از کمک اقتصادی یا مالی را ندهیم.» وی افزود: «ما از دولت عراق میخواهیم که وابستگی خود به منابع انرژی ایران را در اسرع وقت از بین ببرد.»
برای جرد مالسین در [email protected] بنویسید.