در کنفرانس COP31، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، حفاظت از محیط‌زیست را مسئولیتی در قبال نسل‌های آینده توصیف کرد. او به تخریب منابع آبی، خاک و مناظر حفاظت‌شده اعتراض نمود، خواستار پاسخگویی شد و دولت خود را متعهد به انرژی پاک معرفی کرد.
با این حال، سخنرانی او مسئولیت خود رژیم را برای تخریب محیط‌زیست در داخل ایران مورد بررسی قرار نداد.
در طول سخنرانی پزشکیان، دولت‌های خارجی به عنوان مسئولان خسارات محیط‌زیستی شناسایی شدند، در حالی که دولت ایران قربانی آن خسارات و مدافع حفاظت از محیط‌زیست معرفی گردید. این سخنرانی عمدتاً اقدامات نهادهای خود ایران را بدون بررسی رها می‌کند.
سخنرانی پزشکیان بارها از اصول جهانی به سمت مسئولیت‌های محدود و جهت‌دار حرکت می‌کند. او از مسئولیت مشترک و عدالت اقلیمی نام می‌برد، سپس خواسته‌های مستندسازی، پاسخگویی و غرامت را به سمت ایالات متحده و اسرائیل هدایت می‌کند.
یک اصل محیط‌زیستی جهانی نیازمند بررسی همه بازیگران است که تصمیماتشان اکوسیستم‌ها را تخریب می‌کند. در این سخنرانی، پاسخگویی به سمت بیرون حرکت می‌کند.
ردپای انتشار آلاینده‌ها و سابقه انرژی تجدیدپذیر ایران
انتخاب اعداد توسط پزشکیان، روایت گزینشی سخنرانی درباره مسئولیت را تقویت می‌کند. او حدود ۱.۵ میلیون تن دی‌اکسید کربن (CO₂) را به حملات به تأسیسات سوختی ایران نسبت می‌دهد. آنچه در گزارش او غایب است، ردپای سالانه گازهای گلخانه‌ای ایران است که در سال ۲۰۲۵ به approximately 1.12 billion tonnes of CO₂-equivalent رسید، یعنی حدود ۲.۱ درصد از انتشارات جهانی. پزشکیان بر خسارات محیط‌زیستی ناشی از حملات تأکید می‌کند، اما به انتشارات سالانه بسیار بزرگ‌تر گازهای گلخانه‌ای ایران اشاره نمی‌کند.
ستایش او از گسترش انرژی‌های تجدیدپذیر، سهم اندک باد و خورشید در تأمین برق کشور را نادیده می‌گیرد. این دو منبع در مجموع کمتر از ۱ درصد برق ایران را در سال ۲۰۲۵ تولید کردند، در حالی که سوخت‌های فسیلی حدود ۹۴ درصد آن را تأمین می‌کردند. این وابستگی نیز به آلودگی هوا کمک می‌کند و پیامدهایی برای سلامت عمومی و اقلیم دارد. آلودگی هوای ذرات ریز از تمام منابع، با تخمین ۵۹,۰۰۰ مرگ در ایران در سال منتهی به مارس ۲۰۲۵ مرتبط دانسته شده است. تلفات انسانی قابل توجه است، زیرا آلودگی هوای ذرات ریز سالانه به طور تخمینی باعث 59,000 premature deaths در ایران می‌شود.
ایران همچنین یک دهه پس از امضای توافق پاریس، هنوز آن را تصویب نکرده است. این غفلت در کنار ارائه دولت خود به عنوان شریک متعهد در اقدامات جهانی اقلیمی توسط پزشکیان، ناهماهنگ به نظر می‌رسد.
تجاوز نظامی و صنعتی به مناظر حفاظت‌شده ایران
پزشکیان حملات به مناظر حفاظت‌شده و تأسیسات نگهبانان را محکوم می‌کند، در حالی که استفاده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از این مناظر برای اهداف نظامی را بدون بررسی رها می‌کند. همان نهادی که در نزدیکی مدارس، بیمارستان‌ها و مناطق مسکونی فعالیت می‌کند و حضور نظامی خود را به عراق، سوریه و یمن گسترش داده است، در زیستگاه‌های حفاظت‌شده ایران نیز حضور یافته است.
پارک ملی بمو در استان فارس پیامدها را نشان می‌دهد. حفاظت رسمی از سال ۱۳۴۱ (۱۹۶۲ میلادی) آغاز شد و تپه‌ها و دره‌هایی را که زیستگاه پلنگ ایرانی، آهو و بز وحشی هستند، تحت حمایت قرار داد.
امروزه، 2,711 hectares از مرزهای حفاظت‌شده آن از طریق تصمیمات مکرر حذف شده‌اند، در میان تجاوز تأسیسات نظامی، صنایع مرتبط با دفاع و توسعه شهری.
این فشارها فراتر از بمو ادامه دارد. آنها شامل ساخت جاده توسط سپاه پاسداران در پارک ملی نایبند در بوشهر، پایگاه‌های نظامی در منطقه حفاظت‌شده شاهو و کوسلان در کردستان، و صدور مجدد مجوز معدن‌کاری در شهوار علیرغم اعتراضات محیط‌زیستی هستند. در Tang-e Sorkh، نماینده استان فارس برنامه‌هایی برای احداث بزرگراه از طریق منطقه حفاظت‌شده اعلام کرد و به کاهش جمعیت حیات وحش استناد نمود. تخریب اکولوژیکی به بهانه‌ای برای توسعه بیشتر تبدیل می‌شود، نه دلیلی برای تحقیق در مورد خسارات و بازگرداندن زیستگاه.
نگرانی‌ها درباره فعالیت‌های سپاه پاسداران در مناطق حفاظت‌شده قبلاً نیز مطرح شده بودند. در سال ۲۰۱۸، Center for Human Rights in Iran ادعاهایی را گزارش کرد که ابتدا توسط رسانه مخالف کلمه منتشر شده بود و حاکی از درگیری فعالان محیط‌زیست با سپاه پاسداران بر سر نصب موشک در مناطق حفاظت‌شده بود.
بهزاد بهرامی، کارشناس سابق سازمان حفاظت محیط‌زیست و مشاور طرح رفاه ایران، ابتکاری که برنامه‌هایی برای گذار ایران از جمهوری اسلامی تدوین می‌کند، فعالیت‌های ادعایی سپاه پاسداران در مناطق حفاظت‌شده را در گزارشی که در سال ۲۰۲۱ published by Tribune Zamaneh منتشر شد، توصیف کرد. بهرامی گفت که شاهد حفاری، ساخت انبارهای مهمات و استقرار تجهیزات نظامی در مناطقی بوده که برای حفاظت محیط‌زیست تعیین شده بودند.
در لشگردار، منطقه حفاظت‌شده‌ای به وسعت ۱۵,۸۴۱ هکتار، پایگاه مجاور سپاه پاسداران قدرت نظامی را در تضاد مستقیم با حفاظت از حیات وحش قرار داد. این منطقه علیرغم دهه‌ها فشار از سوی سپاه پاسداران و نهادهای زیر نظر رهبری، همچنان تنوع زیستی قابل توجهی را حفظ کرده است.
«در سال ۱۳۸۹ (۲۰۱۰)، پس از دریافت گزارشی مبنی بر صدای تیراندازی، به لشگردار اعزام شدیم. نگهبانان شاهد بودند که فرمانده پایگاه امام علی چندین کل و بز وحشی را با سلاح نظامی شکار کرده است. افسری به نام علیزاده لاشه‌ها را به داخل پایگاه برد و از پاسخ دادن به سؤالات نگهبانان خودداری کرد.»
این حادثه نشان می‌دهد چگونه قدرت سپاه پاسداران اعضا را از نظارت مصون می‌دارد و مقاماتی را که وظیفه حفاظت از حیات وحش را دارند تضعیف می‌کند. این قدرت همچنین به منافع تجاری آن خدمت می‌کند و به کسب‌وکارهای مرتبط با نظامی اجازه می‌دهد از زمین، منابع طبیعی و قراردادهای توسعه سود ببرند، در حالی که نظارت لازم برای جلوگیری از فساد و تخریب محیط‌زیست را ضعیف می‌سازند.
بحران آب ایران و پیمانکاران دولتی
پزشکیان خسارات وارد شده به منابع آبی را نتیجه جنگ معرفی می‌کند و دهه‌ها سوءمدیریت داخلی را خارج از بحث نگه می‌دارد. Excessive extraction, water-intensive agriculture و توسعه فراتر از ظرفیت حوضه‌های آبریز، منابع آبی ایران را تخلیه کرده‌اند و خشکسالی فشار را تشدید کرده است.
پیمانکاران قدرتمند به شکل‌دهی به آن توسعه کمک کرده‌اند. IRGC’s Khatam al-Anbiya Construction Headquarters و Jihad Nasr Institute، یک غول مهندسی با پیوندهای دیرینه با وزارت جهاد کشاورزی، در پروژه‌های سد، کانال و انتقال بین‌حوضه‌ای آب مشارکت داشته‌اند. گسترش عمده جهاد نصر در دوران ریاست جمهوری حسن روحانی بین سال‌های ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۰ (۲۰۱۳ تا ۲۰۲۱) رخ داد، دوره‌ای که شامل تصدی عیسی کلانتری به عنوان رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست نیز بود.
«این ابرپروژه‌ها قراردادهای سودآوری ایجاد کردند، در حالی که جریان رودخانه‌ها را منحرف ساختند، تالاب‌ها را تخریب کردند و مصرف آب را فراتر از آنچه رودخانه‌ها و سفره‌های زیرزمینی ایران تحمل می‌کنند، ممکن ساختند. پیمانکاران سود بردند، در حالی که کشاورزان و جوامع هزینه‌های تخلیه منابع آبی و از دست رفتن معیشت خود را پرداختند.»
پزشکیان از جهان می‌خواهد دیگران را پاسخگو بداند، در حالی که رفتار خود رژیم اسلامی را خارج از نظارت رها می‌کند. استناد او به اصول محیط‌زیستی رهبر فقید، این تناقض را عمیق‌تر می‌کند. نهادهایی که در دوران آن رهبری قدرت داشتند، باید بر اساس آنچه بر رودخانه‌ها، جنگل‌ها و مناظر حفاظت‌شده ایران انجام دادند داوری شوند، نه بر اساس اصول اعلام شده در دفاع از آنها.
این چیزی است که زبان سخنرانی پنهان می‌کند. خسارات محیط‌زیستی ایران به شواهدی علیه دشمنان خارجی تبدیل می‌شود، در حالی که منافع نظامی و تجاری که از تخریب آن سود برده‌اند، از دید پنهان می‌مانند. رژیم اسلامی ادعای حق صحبت از میراث طبیعی را دارد که بارها در حفاظت از آن شکست خورده است.