دموکراسی

دموکراسی یک ارزش اصلی سازمان ملل متحد است. سازمان ملل متحد از دموکراسی از طریق ترویج حقوق بشر، توسعه، صلح و امنیت حمایت می کند. در 79 سالی که از امضای منشور سازمان ملل متحد می گذرد، سازمان ملل متحد بیش از هر سازمان جهانی دیگری برای حمایت از دموکراسی در سراسر جهان تلاش کرده است. سازمان ملل متحد حکمرانی خوب را ترویج می کند، بر انتخابات نظارت می کند، از جامعه مدنی برای تقویت نهادهای دموکراتیک و پاسخگویی حمایت می کند، خودگردانی را در کشورهای استعمار زدایی شده تضمین می کند و در تدوین قانون اساسی جدید در کشورهای پس از جنگ کمک می کند.

فعالیت های سازمان ملل متحد در حمایت از دموکراسی از طریق برنامه توسعه سازمان ملل متحد (UNDP)، صندوق دموکراسی سازمان ملل متحد (UNDEF)، اداره عملیات صلح (DPO)، اداره امور سیاسی و صلح سازی (DPPA)، دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر (OHCHR) و نهاد سازمان ملل متحد برای برابری جنسیتی و توانمندسازی زنان (UN Women) و سایر نهادها انجام می شود.

هنگامی که بنیانگذاران سازمان ملل متحد منشور سازمان ملل متحد را تدوین کردند، نامی از کلمه دموکراسی نبردند. در سال 1945، بسیاری از کشورهای عضو سازمان ملل متحد دموکراسی را به عنوان یک سیستم تایید نمی کردند یا آن را اجرا نمی کردند. با این حال، کلمات آغازین منشور، "ما مردم"، منعکس کننده اصل اساسی دموکراسی است - اینکه اراده مردم منبع مشروعیت دولت های مستقل و بنابراین، سازمان ملل متحد به عنوان یک کل است.

سازمان ملل متحد از مدل خاصی از حکومت حمایت نمی کند، اما حکمرانی دموکراتیک را به عنوان مجموعه ای از ارزش ها و اصولی ترویج می کند که باید برای مشارکت بیشتر، برابری، امنیت و توسعه انسانی رعایت شوند. دموکراسی محیطی را فراهم می کند که به حقوق بشر و آزادی های اساسی احترام می گذارد و در آن اراده آزادانه ابراز شده مردم اعمال می شود. مردم در تصمیم گیری ها حق اظهار نظر دارند و می توانند تصمیم گیرندگان را مسئول بدانند. زنان و مردان از حقوق برابر برخوردارند و همه مردم از تبعیض آزاد هستند.

این ارزش ها در اعلامیه جهانی حقوق بشر گنجانده شده است. این اعلامیه با بیان اینکه "اراده مردم اساس اقتدار حکومت خواهد بود" مفهوم دموکراسی را مطرح می کند. میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی آنها را بیشتر توسعه می دهد و مبنای قانونی برای اصول دموکراسی در حقوق بین الملل را بنا می نهد. این میثاق به عنوان مثال، آزادی بیان، حق برگزاری تجمعات مسالمت آمیز و حق آزادی تشکل با دیگران را پوشش می دهد. کنوانسیون رفع هرگونه تبعیض علیه زنان تصریح می کند که 189 طرف قرارداد باید تمام اقدامات لازم را برای اطمینان از اینکه زنان می توانند رای دهند و در انتخابات شرکت کنند و در زندگی عمومی و تصمیم گیری ها، از جمله در سطح بین المللی، مشارکت داشته باشند، انجام دهند.

از سال 1988، مجمع عمومی هر سال حداقل یک قطعنامه در مورد جنبه ای از دموکراسی تصویب کرده است. در سال 2015، رهبران جهان در برنامه توسعه پایدار 2030 متعهد شدند که به دنیایی برسند که در آن "دموکراسی، حکمرانی خوب و حاکمیت قانون و همچنین محیطی مساعد در سطوح ملی و بین المللی برای توسعه پایدار ضروری است". این برنامه تعهداتی را که قبلاً در اجلاس جهانی در سال 2005 و در اعلامیه هزاره داده شده بود، تأیید کرد.

چارچوب هنجاری حقوق بشر

ارزش های آزادی، احترام به حقوق بشر و اصل برگزاری انتخابات دوره ای و واقعی با حق رای همگانی، عناصر ضروری دموکراسی هستند. به نوبه خود، دموکراسی محیطی را برای حمایت و تحقق موثر حقوق بشر فراهم می کند.

برای چندین سال، مجمع عمومی سازمان ملل متحد و کمیسیون حقوق بشر سابق تلاش کردند تا با تکیه بر اسناد بین المللی حقوق بشر، درک مشترکی از اصول و ارزش های دموکراسی را ترویج کنند. در نتیجه، در سال 2000، کمیسیون مجموعه ای از اقدامات قانونی، نهادی و عملی را برای تحکیم دموکراسی توصیه کرد. علاوه بر این، در سال 2002، کمیسیون موارد زیر را به عنوان عناصر ضروری دموکراسی اعلام کرد:

• احترام به حقوق بشر و آزادی های اساسی
• آزادی تشکل
• آزادی بیان و عقیده
• دسترسی به قدرت و اعمال آن مطابق با حاکمیت قانون
• برگزاری انتخابات دوره ای آزاد و عادلانه با حق رای همگانی و با رای مخفی به عنوان بیان اراده مردم
• یک سیستم کثرت گرای احزاب و سازمان های سیاسی
• تفکیک قوا
• استقلال قوه قضائیه
• شفافیت و پاسخگویی در اداره عمومی
• رسانه های آزاد، مستقل و کثرت گرا

از زمان تأسیس در سال 2006، شورای حقوق بشر (جانشین کمیسیون) قطعنامه های متعددی را تصویب کرده است که بر رابطه متقابل و تقویت کننده بین دموکراسی و حقوق بشر تأکید می کند. نمونه های اخیر شامل قطعنامه های 19/36 و 28/14 در مورد "حقوق بشر، دموکراسی و حاکمیت قانون" است.

کمبودهای دموکراسی، نهادهای ضعیف و حکمرانی ضعیف چالش های مداومی را ایجاد می کنند. دفتر حقوق بشر سازمان ملل متحد (OHCHR) و UNDP از طریق خدمات مشاوره ای و برنامه های خود به این چالش ها رسیدگی می کنند. در دموکراسی های انتقالی و کشورهایی که از درگیری خارج می شوند، OHCHR به ایجاد سیستم های قضایی قوی و مستقل، پارلمان ها، نهادهای حقوق بشر و جوامع مدنی پویا کمک می کند. UNDP به دولت ها در تقویت نهادهای عمومی خود، کمک به کشورها در مبارزه با فساد و حمایت از مشارکت فراگیر برای اطمینان از اینکه هیچ کس از قلم نیفتد، کمک می کند. UNDP هر سال به طور متوسط 565 میلیون دلار برای حمایت از حکمرانی فراگیر و توسعه در سطح محلی سرمایه گذاری می کند.

OHCHR با دولت های ملی و سایر بازیگران برای بازسازی اعتماد عمومی و بازگرداندن صلح و حاکمیت قانون در کشورهای پس از جنگ و دموکراسی های انتقالی همکاری می کند. حقوق بشر سازمان ملل متحد به طور فعال از برنامه های عدالت انتقالی در بیش از 20 کشور جهان در 15 سال گذشته حمایت کرده است. این دفتر تلاش می کند تا اطمینان حاصل کند که ملاحظات حقوق بشر و عدالت انتقالی در توافق نامه های صلح منعکس شده است و از ایجاد فرایندهای حقیقت یابی، مکانیسم های پاسخگویی قضایی و برنامه های غرامت حمایت می کند.

OHCHR برای هدایت تلاش های ملی و منطقه ای و تسهیل بحث در مورد دموکراسی و حقوق بشر تلاش می کند. در سال 2012، شورای حقوق بشر قطعنامه ای با عنوان "حقوق بشر، دموکراسی و حاکمیت قانون" را تصویب کرد که مجدداً تأیید کرد که دموکراسی، توسعه و احترام به حقوق بشر و آزادی های اساسی متقابل و تقویت کننده هستند. علاوه بر این، OHCHR یک مطالعه در مورد چالش ها، درس های آموخته شده و بهترین شیوه ها در تضمین دموکراسی و حاکمیت قانون از منظر حقوق بشر منتشر کرد و همچنین یک میزگرد در مورد این موضوعات ترتیب داد.

در سال 2015، شورای حقوق بشر قطعنامه 28/14 را تصویب کرد که انجمن حقوق بشر، دموکراسی و حاکمیت قانون را ایجاد کرد تا بستری برای ترویج گفتگو و همکاری در مورد مسائل مربوط به این زمینه ها فراهم کند. این انجمن هر دو سال یک بار برگزار می شود. آخرین نشست در 24 تا 25 نوامبر 2022 در ژنو با موضوع "تقویت دموکراسی ها برای ساختن بهتر: چالش ها و فرصت ها" برگزار شد.

OHCHR همچنین برای تأکید بر رابطه نزدیک بین حقوق بشر و دموکراسی در سیستم سازمان ملل متحد و مشارکت با سازمان های ترویج دهنده دموکراسی مانند سازمان بین المللی فرانکوفونی، اتحادیه بین المجالس، سازمان امنیت و همکاری در اروپا (OSCE) همکاری می کند.

سازمان ملل متحد یک بازیگر بی طرف و مورد اعتماد است که سالانه به حدود 60 کشور کمک های انتخاباتی ارائه می دهد، چه به درخواست کشورهای عضو و چه بر اساس دستور شورای امنیت یا مجمع عمومی. این کمک ها شامل خدمات مشاوره ای، تدارکات، آموزش، آموزش مدنی، برنامه های کاربردی رایانه و نظارت کوتاه مدت است. سازمان ملل همچنین تلاش می کند تا ظرفیت سازی در مورد فضای کلی سیاسی را انجام دهد. این شامل کار با رای دهندگان، رسانه ها، احزاب سیاسی، جامعه مدنی و همچنین پارلمان و قوه قضائیه است.

کمک های انتخاباتی به کشورهای عضو کمک می کند تا انتخابات دوره ای، فراگیر، شفاف و معتبر برگزار کنند و فرآیندهای انتخاباتی پایدار در سطح ملی را ایجاد کنند. کمک های انتخاباتی سازمان ملل متحد یک عنصر اساسی و موفق در حفظ صلح، صلح سازی و در استقرار و تعمیق حکومت دموکراتیک بوده است.

کمک های انتخاباتی شامل چندین برنامه، صندوق، آژانس و بخش می شود. معاون دبیرکل در امور سیاسی و صلح سازی، هماهنگ کننده سازمان ملل متحد برای کمک های انتخاباتی است. بخش کمک های انتخاباتی در اداره امور سیاسی و صلح سازی (DPPA) نیازهای انتخاباتی را ارزیابی می کند، سیاست های انتخاباتی را توسعه می دهد و حافظه نهادی را حفظ می کند. برنامه توسعه سازمان ملل متحد (UNDP) کمک های فنی ارائه می دهد و مشارکت زنان، جوانان و سایر گروه های کم نمایندگی در انتخابات را تقویت می کند. همچنین حمایت اهداکنندگان را هماهنگ می کند. در محیط های حفظ صلح یا پس از درگیری، اجزای نظامی و پلیس ماموریت های حفظ صلح از سازمان های اجرای قانون ملی در تامین امنیت انتخابات حمایت می کنند. سازمان ملل متحد همچنین با سایر سازمان های منطقه ای، بین دولتی و غیردولتی که در کمک های انتخاباتی مشارکت دارند، همکاری می کند.

صندوق دموکراسی سازمان ملل متحد (UNDEF) از پروژه هایی حمایت مالی می کند که جامعه مدنی را توانمند می سازد، حقوق بشر را ترویج می کند و مشارکت همه گروه ها را در فرآیندهای دموکراتیک تشویق می کند. در حال حاضر، به عنوان مثال، UNDEF از پروژه هایی برای بسیج جوانان برای انتخابات در ساحل عاج، مشارکت مردان در ترویج برابری جنسیتی در فلسطین و ایجاد بستری برای حمایت شهروندان در انتخابات در برزیل حمایت می کند. بیشتر بودجه UNDEF به سازمان های جامعه مدنی محلی در کشورهایی که در مراحل گذار و تثبیت دموکراتیزاسیون قرار دارند، می رسد.

از زمان ایجاد آن در سال 2005، UNDEF از بیش از 900 پروژه در بیش از 130 کشور، با مجموع مبلغ تقریباً 250 میلیون دلار حمایت کرده است. متقاضیان می توانند درخواستی برای دریافت کمک هزینه بین 100000 تا 300000 دلار آمریکا ارائه دهند. این صندوق کاملاً به کمک های داوطلبانه کشورهای عضو متکی است. تاکنون بیش از 40 دولت از آن حمایت کرده اند. بزرگترین اهداکنندگان ایالات متحده، سوئد، آلمان و هند هستند. ارزیابی های خارجی پروژه های تکمیل شده در وب سایت UNDEF موجود است.

دموکراسی برای اینکه واقعاً دموکراتیک باشد به زنان نیاز دارد و زنان برای تغییر سیستم ها و قوانینی که آنها را مستثنی می کند به دموکراسی نیاز دارند. نقش زنان در فرآیندهای دموکراتیک در کنوانسیون رفع هرگونه تبعیض علیه زنان و در قطعنامه مجمع عمومی سال 2011 در مورد مشارکت سیاسی زنان مورد تاکید قرار گرفته است.

علیرغم این پیشرفت های هنجاری و با وجود جهانی بودن این اهداف، آنها همچنان برای بسیاری از زنان دست نیافتنی هستند. پیشرفت در افزایش تعداد زنان در مناصب نمایندگی بسیار کند بوده است. در سال 2023، زنان تنها در 31 کشور رئیس دولت یا رئیس حکومت هستند و تنها 26.5 درصد از آنها نمایندگان پارلمان ملی هستند که افزایش آهسته ای نسبت به 14 درصد در سال 2000 داشته است. زنان همچنین در نهادهای تصمیم گیری محلی، چه به عنوان شهردار یا عضو شورای محلی، نمایندگی ضعیفی دارند. احزاب سیاسی و کمیسیون های انتخاباتی اغلب فاقد ظرفیت برای اطمینان از بیان و رسیدگی به منافع زنان هستند.

سازمان ملل متحد از مشارکت سیاسی زنان حمایت می کند. در ژوئیه 2010، مجمع عمومی سازمان ملل متحد زنان سازمان ملل متحد را ایجاد کرد که مأموریت داشت کار اصلی جریان سازی جنسیتی در سیستم سازمان ملل را هماهنگ کند. با این کار، کشورهای عضو سازمان ملل متحد گامی تاریخی در تسریع اهداف سازمان در مورد برابری جنسیتی و توانمندسازی زنان برداشتند. رویکرد سازمان ملل متحد برای حمایت از مشارکت سیاسی موثر زنان این است که انتخابات محلی و ملی را برای زنان آزاد و عادلانه کند، از سازمان های جامعه مدنی زنان حمایت کند، پاسخگویی برای حقوق زنان در نهادهای عمومی را ایجاد کند و از رهبران سیاسی زن حمایت کند.

بیش از چهل درصد از جمعیت جهان زیر 25 سال سن دارند. جوانان با چالش های بزرگی مانند تغییرات آب و هوایی، بیکاری، نابرابری ها و محرومیت مواجه هستند. بسیاری در پاسخ به این چالش ها مهاجرت می کنند. در همین حال، جوانان با مسائل مهم ارتباط برقرار کرده و به آنها صدا می دهند. آنها از رسانه های جدید برای مبارزه با بی عدالتی، تبعیض و سوء استفاده های حقوق بشر استفاده می کنند. و برای آنچه به آن اعتقاد دارند اقدام می کنند. جوانان همچنین صدای فصیحی دارند که عمیقاً با نسل خود طنین انداز می شود - از ملاله یوسف زی در مورد حق جهانی تحصیل گرفته تا گرتا تونبرگ در مورد رهبری مبارزه با تغییرات آب و هوایی.

دبیرکل، کار با و برای جوانان را یکی از اولویت های اصلی خود قرار داد. وی اولین فرستاده دبیرکل در امور جوانان را منصوب کرد که مأموریت داشت یک راهبرد جوانان سازمان ملل را تدوین کند. مجمع عمومی سازمان ملل متحد در مارس 2015 آموزش برای دموکراسی را تصویب کرد، قطعنامه ای که همه نهادهای سازمان ملل را تشویق می کند تا از آموزش برای ترویج صلح، حقوق بشر و دموکراسی استفاده کنند. این سند کشورهای عضو را تشویق می کند تا آموزش برای دموکراسی را در استانداردهای آموزشی خود ادغام کنند.

گزارش جهانی جوانان DESA به حوزه های کلیدی توسعه جوانان در سراسر جهان می پردازد. بستر دیگری برای جوانان، مجمع جوانان ECOSOC است که در آن جوانان می توانند نیازها و نگرانی های خود را از طریق گفتگوهای غیررسمی با سایر ذینفعان بیان کنند. این مجمع نماینده نهادینه ترین محل برای مشارکت جوانان در مذاکرات سازمان ملل متحد است و یک وسیله مهم برای بسیج جوانان برای اجرای دستور کار 2030 است.

مجمع عمومی 15 سپتامبر را به عنوان روز جهانی دموکراسی اعلام کرد. این روز فرصتی را برای بررسی وضعیت دموکراسی در جهان فراهم می کند. تنها با حمایت کامل جامعه بین المللی، نهادهای حاکم ملی، جامعه مدنی و افراد، می توان به آرمان دموکراسی به نفع همگان و در همه جا دست یافت.

منابع

• یادداشت راهنمای دبیرکل در مورد دموکراسی
• UNDEF: درس های آموخته شده
• اعلامیه جهانی حقوق بشر
• میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی
• کنوانسیون رفع هرگونه تبعیض علیه زنان
• مطالعه در مورد چالش های مشترکی که دولت ها در تلاش خود برای تضمین دموکراسی و حاکمیت قانون از منظر حقوق بشر با آن روبرو هستند
• استراتژی جوانان سازمان ملل