این مقاله ابتدا در سایت همکار ما، ایندیپندنت فارسی منتشر شد.
در حالی که جمهوری اسلامی ایران همچنان در مورد برنامه هسته‌ای خود با جامعه بین‌المللی اختلاف دارد و نشانه‌ای از کاهش سرکوب و سانسور دیده نمی‌شود، برخی شروع به گمانه‌زنی کرده‌اند که ایران در حال حرکت به سمت تبدیل شدن به کره شمالی دیگری است.
برخی استدلال می‌کنند که این تحول رخ داده است. دیگران به موقعیت جغرافیایی، جایگاه ژئوپلیتیک و اهمیت استراتژیک ایران به عنوان دلایلی اشاره می‌کنند که چرا سیستمی به سبک کره شمالی غیرممکن است تکرار شود.
اما صدای دیگری نیز در حال ظهور است: نسل زد (Gen Z) ایران که معتقدند صرف‌نظر از چقدر مصمم بودن جمهوری اسلامی برای محکم کردن کنترل خود از طریق سرکوب، انزوا و کنترل اجتماعی، همیشه با جمعیتی روبرو خواهد بود که بدون مبارزه حاضر به پذیرش چنین سرنوشتی نیست.
برای این جوانان ایرانی، جامعه آن‌ها تحت تأثیر اعتراض، مقاومت و اقدامات نافرمانی شکل گرفته که با هزینه شخصی قابل توجهی همراه بوده است؛ جامعه‌ای که دیگر آماده تسلیم شدن در برابر محدودیت‌های تحمیل شده توسط حاکمان خود نیست.
این گزارش روایت‌های هفت جوان ایرانی متولد دهه ۲۰۰۰ میلادی را گرد هم آورده است که به ایندیپندنت فارسی گفتند «ایران هرگز به کره شمالی تبدیل نخواهد شد»، نه به این دلیل که جمهوری اسلامی تمایلی به این کار ندارد، بلکه به این خاطر که جامعه اجازه چنین اتفاقی را نخواهد داد.
«این نسل هرگز ساکت نخواهد ماند»
میلاد*، دانشجوی ۲۳ ساله مدیریت کسب‌وکار، یکی از کسانی است که این احتمال را کاملاً رد می‌کند. او که به طور مداوم در اعتراضات ضدحکومتی شرکت داشته، متقاعد شده است که ایران هرگز این مسیر را طی نخواهد کرد.
او می‌گوید: «جوانان ایرانی شجاعت، هوش و اشتیاق بی‌پایانی برای زندگی دارند.» «نسل ما چیزهایی را می‌خواهد که نسل‌های قبلی شاید آن‌ها را جاه‌طلبانه می‌دانستند، اما برای ما، این‌ها صرفاً مربوط به زندگی آزادانه و بهره‌مندی از حقوق اولیه است. این نسل هر نوع زندگی‌ای را، هرچقدر هم هزینه داشته باشد، قبول نمی‌کند.»
میلاد معتقد است که نسل او حاضر نیست دولتی را بپذیرد که تمام جنبه‌های زندگی آن‌ها را دیکته می‌کند و روز به روز محدودیت‌های جدیدی بر آن‌ها تحمیل می‌کند.
غزل، دانش‌آموز سال آخر دبیرستان نیز با قاطعیت مشابهی می‌گوید: «نسل ما آنچه بر ما، بر والدینمان، بر دوستانمان و بر هم‌میهنانمان گذشته است را به راحتی فراموش نخواهد کرد.
«بسیاری از مردم در این کشور جوانی و زندگی خود را از دست داده‌اند و این چیزی نیست که بتوانیم نادیده بگیریم.
«با وجود همه اعدام‌ها، سرکوب‌ها، بی‌عدالتی‌ها و خشونت‌ها، بسیاری از جوانان و نوجوانان هنوز در برابر ستم ایستاده‌اند و از ادامه دادن دست نکشیده‌اند.»
او ادامه می‌دهد: «همین اراده نشان می‌دهد که جامعه ایران نمی‌تواند از طریق ترس و خشونت ساکت شود.»
«هیچ کشوری یک‌شبه به کره شمالی تبدیل نمی‌شود»
با این حال، بسیاری نسبت به آینده راه پیش‌رو خوش‌بین نیستند.
امیرعلی، دانشجوی ۲۴ ساله علوم کامپیوتر، معتقد است اگر روندهای فعلی ادامه یابد، شرایط در ایران می‌تواند بسیار بدتر شود: «فاصله بین فقرا و اغنیا به شدت افزایش خواهد یافت و اقتصاد و منابع کشور بیشتر تحت کنترل شبکه‌های مافیایی قرار خواهد گرفت.»
اما او تأکید دارد که سختی‌های اقتصادی روحیه مردم را نمی‌شکند.
«ایرانیان ممکن است روز به روز فقیرتر شوند، اما این به معنای آن نیست که دولت می‌تواند هر کاری دلش می‌خواهد انجام دهد در حالی که همه ساکت هستند. مردم ممکن است نتوانند خودشان از زندگی مناسبی برخوردار باشند، اما اجازه نخواهند داد رژیم هم راحت باشد.»
شایان، دانشجوی ۲۳ ساله معماری، با اشاره به سرکوب خونین اعتراضات ژانویه ۲۰۲۶، تأکید کرد که نباید سکوت ظاهری جامعه را با پذیرش وضع موجود اشتباه گرفت.
«هیچ کشوری یک‌شبه به کره شمالی تبدیل نمی‌شود،» او می‌گوید. «این یک فرآیند تدریجی است. آزادی‌ها مرحله به مرحله محدود می‌شوند، کانال‌های ارتباطی با جهان خارج به تدریج بسته می‌شوند و دولت سعی می‌کند هر مسیر ممکن برای تغییر یا بازگشت را ببندد.
«اما سوال واقعی این است که جامعه تا چه حد آمادگی تحمل این محدودیت‌ها را دارد. من شک ندارم که جوانان ایرانی اجازه نخواهند داد این فرآیند به نقطه‌ای برسد که هر امکان تغییری از بین رفته باشد.»
شایان همچنین معتقد است که نبود اعتراضات آشکار پس از سرکوب ژانویه، اثبات موفقیت رژیم در ایجاد ترس نیست.
«شاید بسیاری از افراد خارج از ایران تصور کنند که پس از کشتارهای ژانویه، جوانان ترسیده‌اند و دیگر جرأت خروج به خیابان‌ها را ندارند،» او می‌گوید.
«اما آنچه من می‌بینم کاملاً متفاوت است. ترس از بین نرفته است؛ بلکه شکل خود را تغییر داده و به خشم عمیق تبدیل شده است. به نظر من، جامعه نه آنچه اتفاق افتاده را فراموش کرده و نه با وضعیت فعلی کنار آمده است.
«مردم با ناامیدی منتظر فرصتی دیگر برای قیام هستند. و همین است که ایران را از کره شمالی متمایز می‌کند.»
«جامعه ایران پیش از این انتخاب خود را انجام داده است»
احسان، باریستای ۲۰ ساله، به ایندیپندنت فارسی گفت: «با نگاه به محدودیت‌های اجتماعی، تحریم‌ها و مسیری که دولت در پیش گرفته، می‌توانم درک کنم چرا بسیاری فکر می‌کنند ایران به زودی به کره شمالی تبدیل خواهد شد.
«اما کافی است امروز در محله‌های مختلف تهران قدم بزنید و خودتان ببینید چگونه جوانان در برابر نیروهای دولتی و شبه‌نظامیان بسیج که هر شب در خیابان‌ها هستند، ایستادگی می‌کنند.»
احسان استدلال می‌کند که تمایل به رویارویی با نیروهای دولتی علیرغم خطرات، نشان می‌دهد که ارعاب و سرکوب نتوانسته‌اند جامعه را به پذیرش وضع موجود سوق دهند.
«این جوانان دقیقاً می‌دانند با چه کسی طرف هستند،» او ادامه داد. «آن‌ها می‌دانند نیروهای مقابل آن‌ها مجاز به شلیک هستند، ممکن است تیر بخورند، دستگیر شوند یا مورد هر شکل دیگری از خشونت قرار گیرند. با این حال، آن‌ها همچنان از عقب‌نشینی امتناع می‌ورزند.
«این موضوع به شما می‌گوید که جامعه ایران از نقطه‌ای فراتر رفته است که دولت بتواند صرفاً با ترساندن مردم، هر محدودیتی که دلش می‌خواهد تحمیل کند.»
پریناز، دانش‌آموز دوره پیش‌دانشگاهی، وقتی پرسیده شد آیا ایران به کره شمالی تبدیل خواهد شد، سه بار با قاطعیت پاسخ داد: «هرگز».
«من معتقدم جامعه ایران پیش از این انتخاب خود را انجام داده است،» او می‌گوید. «مردم می‌دانند چه چیزی را نمی‌خواهند و حاضر نیستند برای همیشه زیر این شرایط زندگی کنند.
«رسیدن به خواسته‌هایشان ممکن است زمان‌بر باشد و هزینه داشته باشد، اما اتفاق خواهد افتاد. مهم‌تر از همه، من فکر می‌کنم خود دولت نیز کاملاً از این موضوع آگاه است.»
آرش، مشاور املاک ۲۱ ساله، اشاره می‌کند که اگرچه رژیم در تلاش برای کنترل اطلاعات و سرکوب مخالفان از الگوی کره شمالی تقلید می‌کند، اما نسل زد مانع از تسلیم کامل خواهد شد.
«وقتی دولتی برای حفظ قدرت به دستگیری، شکنجه، اعدام و سرکوب خشونت‌آمیز اعتراضات متوسل می‌شود، در واقع سعی دارد مردم را ساکت کند، نه اینکه به آن‌ها گوش دهد و مشکلاتشان را حل کند.
«من جوانان نسل خود را می‌شناسم،» او می‌گوید. «می‌بینم که آن‌ها چقدر عمیقاً به حقوق، آزادی‌های فردی و آینده خود اهمیت می‌دهند.
«دولت ممکن است بتواند فشار را افزایش دهد، محدودیت‌های جدیدی تحمیل کند و حتی اعتراضات را برای مدتی ساکت نگه دارد. اما من باور ندارم هیچ مقدار بی‌عدالتی یا سرکوبی بتواند این نسل را مجبور کند تخریب آینده خود را بپذیرد و به زندگی در محدودیت مطلق رضایت دهد.»
*نام‌ها برای حفظ حریم خصوصی تغییر یافته‌اند
بررسی شده توسط طوبی خوخار