دانشمندان راز ۳۰ ساله‌ای پشت بیماری التهابی روده را حل کردند

دانشمندان دانشگاه آکسفورد، دانشگاه نیوکاسل و بنیاد اعتماد خدمات ملی سلامت بیمارستان‌های کمبریج عللی را برای بیماری التهابی روده (IBD) کشف کرده‌اند که تا پیش از این توضیح داده نشده بود. این کشف می‌تواند دیدگاه پزشکان درباره درک، تشخیص و درمان برخی اشکال این بیماری را تغییر دهد.

یافته‌ها نشان می‌دهد که IBD صرفاً یک بیماری واحد نیست. بلکه به نظر می‌رسد شامل چندین وضعیت بیولوژیکی متمایز است که از طریق فرآیندهای مختلف در بدن ایجاد می‌شوند. شناسایی این تفاوت‌ها می‌تواند امکان ارائه درمان‌های متناسب با علت خاص بیماری هر بیمار را فراهم کند.

در مطالعه‌ای که در مجله پزشکی نیوانگلند منتشر شد، پژوهشگران بیش از ۴۹۰۰ فرد مبتلا به IBD را بررسی کردند و دو یافته مهم را مشخص نمودند. اول اینکه، برخی بیماران آنتی‌بادی‌هایی تولید می‌کنند که با اینترلوکین-۱۰ (IL-10)، پروتئینی ضروری که از التهاب بیش از حد جلوگیری می‌کند، تداخل دارند. دوم اینکه، این واکنش خودایمنی توضیح می‌دهد که چگونه یکی از قوی‌ترین عوامل خطر ژنتیکی شناخته شده برای IBD در بروز بیماری نقش دارد.

در شرایط عادی، IL-10 به عنوان پیام‌رسان شیمیایی بین سلول‌ها عمل می‌کند و به سیستم ایمنی کمک می‌کند تا التهاب را تنظیم کند. با این حال، برخی آنتی‌بادی‌ها می‌توانند فعالیت آن را مسدود کنند و عملاً یکی از مکانیزم‌های دفاعی داخلی بدن در برابر پاسخ‌های ایمنی بیش از حد را از کار بیندازند. بدون این محافظت، التهاب می‌تواند ادامه یابد و کنترل آن دشوار شود.

بیماری التهابی روده شامل بیماری کرون و کولیت اولسراتیو است، دو وضعیت مزمن که تقریباً ۵۰۰,۰۰۰ نفر در بریتانیا و میلیون‌ها نفر دیگر در سراسر جهان را تحت تأثیر قرار می‌دهند.

علائم اغلب در دوران نوجوانی یا اوایل بزرگسالی ظاهر می‌شوند و بیماران ممکن است با چالش‌های پزشکی مادام‌العمر مواجه شوند. مدیریت بیماری می‌تواند شامل مراجعه مکرر به بیمارستان، مصرف داروهای سرکوب‌کننده فعالیت ایمنی و گاهی اوقات جراحی باشد. اگرچه درمان‌ها بهبود یافته‌اند، بسیاری از افراد باید چندین روش درمانی مختلف را امتحان کنند بدون اینکه تسکین پایدار حاصل نمایند. این امر بار سنگینی بر دوش بیماران تحمیل می‌کند و هزینه‌های قابل توجهی برای سیستم‌های بهداشتی ایجاد می‌کند.

پژوهشگران دریافتند که حدود ۳.۵ درصد از بیماران مبتلا به IBD دارای سطوح بالای آنتی‌بادی‌هایی هستند که IL-10 را خنثی می‌کنند. این آنتی‌بادی‌ها در افراد مبتلا به هر دو بیماری کرون و کولیت اولسراتیو شناسایی شدند، اما در افراد سالم یافت نشدند.

با توجه به شیوع IBD در بریتانیا، پژوهشگران تخمین می‌زنند که ۱۵,۰۰۰ تا ۲۰,۰۰۰ بیمار در سراسر کشور ممکن است حامل این آنتی‌بادی‌های مضر باشند.

تحقیقات همچنین ارتباط قوی بین آنتی‌بادی‌های مسدودکننده IL-10 و واریانت ژنتیکی به نام HLA-DRB1*01:03 را آشکار کرد.

دانشمندان دانشگاه آکسفورد ۳۰ سال پیش برای اولین بار این واریانت ژنتیکی را با شکل شدیدی از بیماری التهابی روده مرتبط دانستند. با این حال، فرآیند بیولوژیکی که ژن را به این وضعیت متصل می‌کرد، همچنان مبهم باقی مانده بود.

نتایج جدید به حل آن معمای طولانی‌مدت کمک می‌کند. افرادی که HLA-DRB1*01:03 را حمل می‌کنند، احتمال بسیار بیشتری دارد که آنتی‌بادی‌هایی را توسعه دهند که با IL-10 تداخل دارند و این موضوع توضیح می‌دهد که چگونه این عامل خطر ژنتیکی می‌تواند به التهاب شدید روده کمک کند.

پروفسور هولم اوهوریگ، متخصص گوارش کودکان و مدیر مرکز ژنتیک انسانی در بخش پزشکی نوفیلد دانشگاه آکسفورد، نویسنده ارشد این مطالعه بود.

او اظهار داشت: «ما دهه‌هاست که نقش مهم اینترلوکین ۱۰ را در بیماران مبتلا به بیماری التهابی روده مشکوک بوده‌ایم. این مطالعه اکنون شواهد واضحی ارائه می‌دهد و حلقه مفقوده بین یک واریانت ژنتیکی شناخته شده که در گذشته با بیماری التهابی روده شدید مرتبط دانسته شده بود و خودایمنی به اینترلوکین ۱۰ که اخیراً کشف شده است را تکمیل می‌کند.»

«درک آنچه التهاب را هدایت می‌کند، توضیح روشنی برای بیماری در این گروه از افراد ارائه می‌دهد و راه را برای درمان‌های جدیدی باز می‌کند که خودِ آنتی‌بادی‌های خودی یا سلول‌های تولیدکننده آن‌ها را هدف قرار می‌دهند.»

یافته‌ها بر پایه بیش از یک دهه تحقیق درباره اختلالات ارثی نادر است که توانایی بدن در کنترل التهاب را مختل می‌کنند.

سوفی هملتون، پروفسور اطفال و ایمونولوژی در دانشگاه نیوکاسل، توضیح داد که مطالعه این شرایط غیرمعمول سرنخ‌های مهمی درباره مکانیزم‌های درگیر در اشکال گسترده‌تر IBD فراهم کرد.

به گفته او: «این کشف نشان می‌دهد که چگونه مطالعه اختلالات ارثی نادر می‌تواند نور جدیدی بر شرایط رایج بتاباند. زیرساخت‌ها بیش از ۱۰ سال پیش زمانی گذاشته شد که نقص‌های ژنتیکی در IL-10 یا گیرنده آن در کودکان کوچک مبتلا به IBD شدید یافت شد. بعداً متوجه شدیم که آنتی‌بادی‌های خودی خنثی‌کننده علیه IL-10 این اثر را در دو دختر کوچک مبتلا به کولیت تقلید می‌کنند.»

این مشاهدات اولیه به پژوهشگران کمک کرد تا دریابند آنتی‌بادی‌هایی که IL-10 را مسدود می‌کنند می‌توانند اثراتی مشابه نقص‌های ارثی درگیر همان پروتئین یا گیرنده آن ایجاد کنند. مطالعه اخیر اکنون اهمیت این مکانیزم را در گروه بزرگ‌تری از بیماران مبتلا به بیماری التهابی روده تثبیت می‌کند.

فراتر از توضیح علتی مرموز برای التهاب روده، این کشف می‌تواند پیامدهای مهمی برای مراقبت از بیمار داشته باشد.

پژوهشگران معتقدند نتایج، پایه‌ای برای توسعه آزمایش خونی فراهم می‌کند که افرادی را که بیماری‌شان با آنتی‌بادی‌های علیه IL-10 مرتبط است، شناسایی می‌کند. چنین آزمایشی می‌تواند به پزشکان کمک کند تا این بیماران را زودتر بشناسند و درمان‌هایی را انتخاب کنند که اختلال ایمنی زمینه‌ای را هدف قرار می‌دهند.

دکتر راینر دافینگر، ایمونولوژیست بالینی در بنیاد اعتماد خدمات ملی سلامت بیمارستان‌های کمبریج، بر مزایای بالقوه برای بیماران و سیستم‌های بهداشتی تأکید کرد.

او گفت: «با شناسایی زودهنگام بیماران و ارائه درمان هدفمند به آن‌ها، می‌توانیم وابستگی به درمان‌های مداوم گران‌قیمت را کاهش دهیم و از عوارض جلوگیری کنیم. حتی کاهش‌های جزئی در درمان‌های بیولوژیک، بستری‌ها و جراحی‌ها می‌تواند به صرفه‌جویی‌های چندین میلیون پوندی سالانه برای NHS منجر شود، همراه با مزایای عمده برای بیماران از طریق کاهش مداخلات، بهبود کیفیت زندگی و حتی بهبودی پایدار.»

هدف قرار دادن خود آنتی‌بادی‌ها یا سلول‌های ایمنی مسئول تولید آن‌ها می‌تواند استراتژی درمانی جدیدی برای این گروه خاص از بیماران ارائه دهد. این رویکرد می‌تواند به طور بالقوه نیاز به درمان‌های مکرر، بستری شدن در بیمارستان و جراحی را کاهش دهد و در حالی که شانس کنترل پایدار بیماری را بهبود می‌بخشد.

پروفسور سایمون تراویس، پروفسور گوارش بالینی در دانشگاه آکسفورد و مؤسسه روماتولوژی کندی، بر اهمیت شناسایی یک علت بیولوژیکی خاص برای IBD تأکید کرد.

او اظهار داشت: «این هیجان‌انگیزترین کشف در تمام عمر تخصصی من در زمینه IBD است. این بدان معناست که ما اکنون می‌توانیم گروهی را شناسایی کنیم که علت بیماری در آن‌ها مشخص است و این فرصت واقعی برای تغییر نحوه مدیریت این بیماری ایجاد می‌کند.»

این تحقیق پیشرفت مهمی به سمت درمان شخصی‌سازی شده برای بیماری التهابی روده را علامت می‌زند. به جای اتکا عمدتاً به علائم برای راهنمایی تصمیمات پزشکی، پزشکان ممکن است در نهایت بتوانند از آزمایش‌های بیولوژیکی برای تعیین آنچه التهاب را در بیماران فردی هدایت می‌کند استفاده کنند و درمان‌های مناسب‌تری را انتخاب نمایند.

این مطالعه محققانی از بخش پزشکی نوفیلد دانشگاه آکسفورد، مؤسسه تحقیقات ترجمه‌ای و بالینی دانشگاه نیوکاسل و بخش ایمونولوژی بنیاد اعتماد خدمات ملی سلامت بیمارستان‌های کمبریج را درگیر کرد.

تأمین مالی از طریق مراکز تحقیقات زیست‌پزشکی موسسه ملی تحقیقات بهداشت و مراقبت (NIHR) در آکسفورد، کمبریج و نیوکاسل انجام شد.