هلند با سرعتی بیشتر از اکثر کشورهای اروپایی، جهان را به سمت پرواز برقی پیش می‌برد.
یکی از نخستین هواپیماهای مسافربری باتری‌محور جهان توسط استارتاپ هلندی «الیسیان ایرکرفت» (Elysian Aircraft) در حال ساخت است. توسعه پروژه به خوبی در جریان است: دانیل جاکوبسون، هم‌بنیان‌گذار این شرکت توضیح می‌دهد: «شش موتور وجود خواهد داشت. همچنین نوک بال‌ها تاشو هستند تا بتوانیم در زیرساخت‌های فعلی گیت‌های فرودگاه‌ها جا بگیریم، زیرا بال‌ها بسیار بزرگ هستند.»
کاهش انتشار سوخت‌های فسیلی فوری‌ترین چالش پیش روی جهان است و هوانوردی سهم بزرگی در آن دارد. جاکوبسون می‌گوید: «با توانایی حمل ۹۰ مسافر در ابتدا برای ۸۰۰ کیلومتر و در نهایت برای ۱,۰۰۰ کیلومتر، می‌توان انتشار آلاینده‌ها را در نیمی از پروازهای جهان به صفر رساند. این حجم عظیمی از فعالیت پروازی در جهان است و شما مجموع انتشار آلاینده‌های فضایی را ۲۰ درصد کاهش می‌دهید.»
آیا اتحادیه اروپا باید از سفر هوایی برقی حمایت کند؟ هواپیماهای برقی چه درس‌هایی می‌توانند از خودروهای برقی بگیرند؟ چه زمانی مسافران عادی قادر به پرواز با هواپیمای برقی خواهند بود؟
یورونیوز اِرت با مارتین اشتاینبوخ، استاد برجسته مهندسی مکانیک در دانشگاه صنعتی ایندهوون، نشسته است تا دیدگاه تخصصی او را درباره آینده پرواز برقی بشنود.
نمی‌توان کاهش انتشار آلاینده‌ها را به خود خطوط هوایی سپرد
هوانوردی شش درصد به گرمایش جهانی کمک می‌کند، اگر دی‌اکسید کربن و سایر آلاینده‌ها نیز در نظر گرفته شوند. در کشورهای ثروتمند، هوانوردی مسئول سهم بسیار بزرگ‌تری است، طبق داده‌های دیده شده توسط گروه کمپین «استی گراندد» (Stay Grounded).
صنعت هوانوردی، البته، از تأثیر خود آگاه است و قول‌هایی برای کاهش انتشار آلاینده‌ها داده است. سازمان بین‌المللی هوانوردی کشاوری (ICAO)، نهاد سازمان ملل متحد مسئول تنظیم هوانوردی بین‌المللی، هدف «رشد خنثی از کربن از سال ۲۰۲۰» را تصویب کرده است. با این حال، انتشار دی‌اکسید کربن ناشی از هوانوردی بین‌المللی از سال ۲۰۲۰ افزایش یافته است، زیرا این هدف بر جبران‌سازی انتشار CO2 بخش متمرکز است، نه تعهد به کاهش واقعی آلاینده‌ها.
ردیاب اقدامات اقلیمی (Climate Action Tracker) هدف ICAO برای رشد خنثی از کربن از سطوح سال ۲۰۲۰ را «به شدت ناکافی» ارزیابی می‌کند.
به گفته استاد اشتاینبوخ، کمیسیون اروپا بر کمک به «هوانوردی فعلی» برای «پایدارترین حالت ممکن» تمرکز دارد. اما کمیسیون باید به جای کمک به کاهش آلاینده‌های تولید شده توسط هواپیماهای فعلی، از گذار به سمت هواپیماهای بدون انتشار – یعنی برقی – حمایت کند. او می‌گوید: «هنوز توجه کافی برای ایجاد انقلاب در برق‌رسانی فضای هوایی وجود ندارد. بنابراین، این بیشتر یک تکامل است و هنوز یک انقلاب نیست.»
آیا هواپیماهای برقی می‌توانند به رایجی خودروهای برقی برسند؟
خودروهای برقی در سراسر اروپا پذیرفته شده‌اند، سریع‌تر از آنچه بسیاری پیش‌بینی می‌کردند. فروش از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ سالانه افزایش یافت، به طوری که طبق آژانس بین‌المللی انرژی، یکی از هر چهار خودروی فروخته شده در جهان در سال ۲۰۲۵ برقی بود. در نتیجه، اکنون حدود پنج درصد از ناوگان جهانی خودروها الکتریکی شده‌اند و در سال ۲۰۲۵ روزانه ۱.۲ میلیون بشکه نفت جایگزین شده است.
این تغییر به صورت جادویی رخ نداد، بلکه به دلیل فشار دولت‌ها بر شرکت‌های خودروسازی از طریق سیاست‌گذاری انجام شد. استاد اشتاینبوخ می‌گوید: «من در الکتریکی‌سازی خودروهای سواری دیدم که سخت‌گیری روی تاریخ‌هایی که سازندگان خودرو باید عملاً تعداد کافی مدل خودروی برقی در دسترس داشته باشند، واقعاً کمک‌کننده بود.»
او معتقد است اگر الزامات مشابهی برای سازندگان هواپیما وضع شود، می‌توان شاهد تغییر واقعی بود. او اظهار داشت: «ما به قوانینی نیاز داریم که بگویند بخشی از ناوگان می‌تواند در این یا آن سال الکتریکی شود. این موضوع را نیز با قانون‌گذاری پیش ببرید.»
کمیسیون اروپا همچنین باید سرعت صدور گواهینامه برای طرح‌های جدید هواپیما را افزایش دهد. ایمنی البته باید اولویت «اول، دوم و سوم» باشد، اما «کمک می‌کند اگر کمیسیون اروپا تلاش بیشتری انجام دهد تا این فرآیندها تسریع شوند و فضای لازم برای مقیاس‌پذیری فراهم شود، هم برای زیرساخت‌های الکتریکی‌سازی پروازهای هوایی و هم برای تولید و استارتاپ‌هایی که هواپیماهای جدید می‌سازند.»
چه زمانی پروازهای برقی در دسترس همه ما قرار می‌گیرد؟
با دیدن مالکان خطوط هوایی کم‌هزینه که به میلیونرهای تأثیرگذار تبدیل شده‌اند، تصور کردن اینکه هوانوردی کنترل بازار را از دست بدهد دشوار است.
اما استاد اشتاینبوخ می‌گوید دلایل زیادی برای خوش‌بینی نسبت به رایج شدن پروازهای برقی در آینده نه چندان دور وجود دارد – و یک جزء کلیدی وجود دارد.
او می‌گوید: «این یک رؤیا نیست، بسیار واقعی است و مهم‌ترین بخش توسعه، باتری‌ها هستند. باتری‌ها چیز کلیدی هستند. در سراسر جهان میلیاردها یورو و دلار صرف توسعه می‌شود. چرا؟ چون همه می‌دانند که باتری‌ها جام مقدس (Holy Grail) برای گذار هم در حمل و نقل و هم در انرژی هستند.»
باتری‌ها آنقدر حیاتی هستند که هواپیماهای برقی را تغذیه می‌کنند و مدت دوام آن‌ها تعیین می‌کند که چقدر می‌توانند پرواز کنند. «اگر باتری‌های حالت جامد با دو برابر ظرفیت – تا ۵۰۰ وات‌ساعت بر کیلوگرم – وارد بازار شوند، پرواز برقی علاقه افراد بسیار بیشتری را جلب خواهد کرد. و این نقطه به زودی فرا خواهد رسید.»
چقدر زود؟ «من فکر می‌کنم حدود سال ۲۰۳۲، طی شش سال، ممکن است نخستین هواپیماهای با برد ۵۰۰ کیلومتر برای حمل بار و مسافر را ببینیم، با پنج صندلی، بنابراین این مقیاس بسیار کوچک است – اما همچنان شروعی برای کاربردهای تخصصی خواهد بود.» سه سال بعد، در سال ۲۰۳۵، «می‌توانیم هواپیماهای ۹ نفره، شاید ۲۰ نفره را ببینیم که با برد ۵۰۰ کیلومتر پرواز می‌کنند. هواپیماهای ۸۰ یا ۹۰ نفره نزدیک به سال ۲۰۴۰، و حتی شاید پس از آن، محقق خواهند شد.»