امانوئل ماکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، عصر یکشنبه پس از آخر هفته‌ای پر از شورش‌های خشونت‌آمیز، سخنرانی ویژه‌ای را برای ملت ایراد کرد و اعلام داشت: «امشب همه ما خشم و شرم را احساس می‌کنیم.» ماکرون پس از جلسه اضطراری با چندین وزیر در کاخ الیزه گفت: «کسانی که تخریب کرده‌اند باید پرداخت کنند و غارتگران باید خسارات را جبران نمایند» و وعده «شفافیت کامل» درباره نحوه آمادگی و برخورد نیروهای امنیتی با ناآرامی‌ها را داد.
سخنرانی ماکرون بلافاصله پس از گزارش‌هایی درباره غارت‌های جدید در پاریس و لیون انجام شد، هرچند در مقیاسی بسیار کوچک‌تر از خشونت‌هایی که در طول آخر هفته کشور را فرا گرفت. نیروهای امنیتی در میان ترس از شب دیگری از ناآرامی‌ها همچنان در حالت آماده‌باش کامل بودند.
ماکرون پس از آنکه رسانه‌های فرانسوی از غارت بیشتر در پاریس خبر دادند، صحبت کرد. مقیاس دقیق این حوادث فوراً مشخص نبود، اما اکثر گزارش‌ها مربوط به میدان جمهوری بود که درگیری‌ها با پلیس از سر گرفته شد و گزارش‌هایی مبنی بر هدف قرار گرفتن فروشگاه‌های لباس منتشر شد. واحد CRS 8، یک واحد تخصصی ضد شورش فرانسه که برای مقابله با خشونت‌های شهری آموزش دیده است، در سراسر پایتخت از جمله اطراف این میدان مستقر شد.
شبکه تلویزیونی فرانسوی BFMTV تصاویر زنده‌ای از چند نفر را پخش کرد که در حال تخریب و غارت فروشگاه Petite Mendigote بودند. ویترین مغازه شکسته شد و اجازه ورود چند مرد را فراهم کرد. طبق گزارش روزنامه لو پاریسین، جوانان بدون نقاب بعداً در حال حمل پلیور در خیابان دیده شدند. یکی از آن‌ها از زنی که روی دوچرخه بود پرسید: «خانم، پلیور دوست دارید؟» زن پاسخ داد: «نه، ممنون.»
دقیقاً چند دقیقه قبل از شروع سخنرانی ماکرون، درگیری‌های جدیدی در پاریس گزارش شد، جایی که پلیس در بلوار ولتر و میدان جمهوری از گاز اشک‌آور و نارنجک‌های صوتی استفاده کرد. خبرنگار روزنامه لو پاریسین گفت که تعداد زیادی جوان در این منطقه جمع شده بودند و صدای فریاد آن‌ها شنیده می‌شد: «بیایید رفقا، برویم چیزی غارت کنیم.»
در همین حال، حدود ۵۰ جوان، بسیاری از آن‌ها با پوشیدن نقاب، تلاش کردند ویترین فروشگاه لا کوست (Lacoste) در لیون را بشکنند. پلیس پیش از نفوذ آن‌ها مداخله کرد و گروه را با گاز اشک‌آور متفرق ساخت. در لیموژ، که برخی از بدترین خشونت‌های روز شنبه در آن رخ داد، حدود ۷۰۰۰ نفر عصر یکشنبه برای تظاهرات در میدان جمهوری شهر گرد هم آمدند و در ابتدا هیچ اختلال قابل توجهی گزارش نشد.
ماکرون که دوره دوم ریاست جمهوری او ماه آینده به پایان می‌رسد و حق نامزدی برای دوره سوم متوالی را ندارد، در هفته‌های اخیر عمدتاً واکنش خود را به بیانیه‌های سنجیده محدود کرده که ضمن اذعان به خشم معترضان، خشونت را محکوم می‌کردند. تظاهرات دانش‌آموزان مدارس، دانشجویان دانشگاه‌ها و اتحادیه‌های کارگری بارها به آشوب‌های جدی منجر شده است، اما رئیس‌جمهور از اتخاذ تدابیر گسترده‌تر، از جمله اعمال اختیارات اضطراری که می‌توانست منجر به استقرار بیشتر نیروهای امنیتی و محدودیت‌های سخت‌گیرانه‌تر علیه گروه‌های خشونت‌طلب شود، خودداری کرده است.
منتقدان که سعی داشتند بی‌ربطی ماکرون با مردم را برجسته کنند، در طول آخر هفته فیلم‌هایی را منتشر کردند که نشان می‌داد او و همسرش، بریژیت، پنجشنبه شب در کنسرت سلین دیون در حال رقص و نوشیدن هستند، تنها چند ساعت قبل از آغاز شورش‌ها. نیروهای امنیتی از قبل برای تظاهرات برنامه‌ریزی شده روز شنبه آمادگی‌های گسترده‌ای داشتند، اما این آمادگی‌ها در نهایت برای مهار خشونت کافی نبود.
این ویدیو زوج را در حال لبخند زدن و تشویق کردن نشان می‌داد و اتهاماتی را برانگیخت که آن‌ها کاملاً از کشوری که به دلیل افزایش هزینه‌های زندگی، وخامت اوضاع مالی عمومی، فلج سیاسی و خشونت در خیابان‌ها خشمگین است، بی‌خبر هستند. برخی منتقدان حتی آن‌ها را با ماری آنتوانت، همسر شاه لویی شانزدهم، مقایسه کردند که نماد تجملات سلطنتی شد در حالی که شهروندان معمولی فرانسوی در سال‌های منتهی به انقلاب فرانسه دچار گرسنگی و سختی اقتصادی بودند.
حتی پیش از سخنرانی ماکرون، سیاستمداران از هر دو طیف راست افراطی و چپ افراطی حملات مستقیمی را علیه رئیس‌جمهور و دولت او آغاز کردند. مارین لو پن، رهبر راست افراطی که در انتخابات ریاست جمهوری سال آینده شرکت می‌کند، در ویدیویی که اندکی قبل از سخنرانی منتشر شد، گفت دولت ماکرون «قدرت خود را از دست داده» و خسته، گیج و ظاهراً ناتوان از انجام هر کاری جز اظهار نظر درباره ناتوانی و افول خودش است.
لو پن گفت: «ما دولتی داریم که رویدادها را محکوم می‌کند بدون اینکه بتواند از آن‌ها جلوگیری کند، آن‌ها را کنترل کند یا حتی با آن‌ها مقابله کند. دولتی اقلیت که مشروعیت خود را از دست داده و دغدغه اصلی آن دیگر اداره فرانسه نیست، بلکه چسبیدن به آخرین بازمانده‌های قدرت رو به افولش است.» جردان باردلا، رئیس حزب تجمع ملی لو پن و متحد نزدیک سیاسی او، نیز پیش از آن گفته بود خشونت‌های شنبه «فرانسه را تحقیر کرده» و «دیگر هیچ نظم و ترتیبی» در کشور وجود ندارد.
ژان لوک ملنشن، رهبر چپ افراطی که حزب فرانسه تسلیم نمی‌شود (LFI) او توسط مخالفان سیاسی متهم به تحریک معترضان و مسئولیت قابل توجه در قبال خشونت‌ها شده است، نیز به ماکرون حمله کرد. او گفت: «من نگرانم. ما مجبور بودیم تمام این موج خشونت را طی کنیم تا امانوئل ماکرون بالاخره صدایش را بلند کند. دولت راهبرد اجازه دادن به وخامت اوضاع را در پیش گرفت. ماکرون روی دیوار نشسته و وقت تلف می‌کند.»
ملنشن در روزهای اخیر بارها دولت و نیروهای امنیتی را به استفاده بیش از حد از زور علیه معترضان و شورشگران متهم کرده است. عصر یکشنبه، او مجدداً مقامات را به دنبال کردن سیاست «خشونت کورکورانه» متهم کرد. پیش از سخنرانی ماکرون، او از رئیس‌جمهور خواست تدابیر عینی برای رسیدگی به خواسته‌های معترضان اعلام کند و هشدار داد که ادامه بن‌بست سیاسی ممکن است باعث خروج وضعیت از کنترل شود.
ادوارد فیلیپ، نخست‌وزیر سابق مرکزگرا که قصد دارد سال آینده نیز برای ریاست جمهوری نامزد شود و معمولاً در نظرسنجی‌ها پشت سر لو پن و ملنشن قرار دارد، هر دو طرف چپ افراطی (به ویژه LFI) و دولت فعلی را مقصر دانست. او گفت رویدادهای شنبه بیش از فروپاشی نظم عمومی بودند و آن‌ها را چالشی برای پایه‌های جمهوری فرانسه توصیف کرد. فیلیپ همچنین خواستار پاسخ درباره ارزیابی‌های اطلاعاتی و آمادگی‌های امنیتی انجام شده پیش از وقوع شورش‌ها شد.
تخریب گسترده باعث شد سیاستمداران از هر دو طیف چپ و راست خواستار استعفای لوران نونیز، وزیر کشور، شوند. اعضای حزب سبز نیز خواستار تشکیل کمیسیون تحقیق پارلمانی درباره هم خشونت‌ها و هم روش‌های پلیسی مورد استفاده برای مهار آن‌ها شدند.
سناتورهای حزب سبز نوشتند: «وقتی روزی از تظاهرات به آشوب تبدیل می‌شود، ما باید مسئولیت رهبران خود را نیز بررسی کنیم، به ویژه وزارت کشور که مسئول نظم عمومی و امنیت همه است.» یائل براون-پیوت، رئیس مجمع ملی (خانه پایین پارلمان فرانسه)، نیز از طرح پیشنهادی برای تشکیل تحقیقات پارلمانی خبر داد.
سخنرانی ماکرون پس از روز شنبه‌ای پر از خشونت گسترده در سراسر فرانسه انجام شد، زمانی که گروه‌های بزرگ شورشگران نقاب‌دار به افسران پلیس و عابران پیاده حمله کردند، ده‌ها ساختمان دولتی را آتش زدند و صدها مغازه را غارت کردند. این ناآرامی‌ها پس از تظاهرات عظیم بعدازظهر علیه افزایش هزینه‌های زندگی و وخامت خدمات عمومی که صدها هزار نفر در آن شرکت کردند، سرایت کرد.
سیاستمداران راست‌گرا در فرانسه و خارج از کشور بخشی از خشونت‌ها را به چپ افراطی نسبت داده‌اند و آن‌ها را متهم کرده‌اند که ناآرامی‌ها را به عنوان نمایشی از قدرت پیش از انتخابات ریاست جمهوری سال آینده دامن زده‌اند. برخی نیز انگشت اشاره را به سمت مهاجران و نوادگان آن‌ها گرفته و ادعا کرده‌اند که اعضای این جوامع نقش پررنگی در شورش‌ها داشته‌اند. طبق آخرین آمار ارائه شده توسط مقامات فرانسوی در گزارش، ۲۳۹۷ نفر دستگیر شده و ۹۹۷ نفر از نیروهای امنیتی مجروح شده‌اند که هفت مورد از آن‌ها شدید است.
اتاق بازرگانی فرانسه ظهر یکشنبه برآورد کرد که حداقل ۱۵۰۰ کسب‌وکار در سراسر کشور آسیب دیده‌اند و خسارات وارده به صدها میلیون یورو می‌رسد. گزارش شده است که صدها مغازه صرفاً در پاریس غارت شده‌اند، جایی که امانوئل گرگوار، شهردار شهر، گفت: «کل خیابان‌ها به طور سیستماتیک ویران شدند.»
روزنامه لو پاریسین از تخریب گسترده در چندین محله خبر داد. در منطقه اول، گزارش شده است که شورشگران تقریباً هیچ مغازه‌ای را در اطراف لس آل (Les Halles) سالم نگذاشته‌اند. این روزنامه گزارش داد: «فروشگاه‌های تنباکو، عینک‌فروشی‌ها، آرایشگاه‌ها، داروخانه‌ها، فروشگاه‌های لباس و موارد دیگر همگی آسیب دیدند.» در منطقه دهم، نزدیک پورت سن-دنی، ده‌ها کسب‌وکار دیگر مورد تخریب قرار گرفتند.
این روزنامه از توده‌های زباله و دوچرخه‌های سوخته پراکنده روی پیاده‌روها، برخی هنوز در حال سوختن، خبر داد. کارگران بهداشت محیط که به محل اعزام شده بودند، به خبرنگاران گفتند: «تمیز کردن تمام این‌ها روزها طول خواهد کشید.»
در مارسی در جنوب فرانسه، لیل در شمال، آنژه در غرب و بوردو در جنوب غربی، شورشگران روز شنبه به شهرداری‌ها و ساختمان‌های دولتی منطقه‌ای حمله کرده و آن‌ها را تخریب کردند. مقامات مارسی عصر یکشنبه اعلام کردند ارزیابی آن‌ها نشان می‌دهد حداقل ۳۰۰۰۰ نفر در غارت‌هایی که شهر را فرا گرفت، شرکت داشته‌اند.
در لیون در جنوب شرقی فرانسه، دفتر اطلاعات گردشگری شهر روز شنبه آتش گرفت. تصاویر از محل حادثه نشان داد که یکی از شورشگران پرچم فلسطین را تکان می‌داد. پلیس محلی گفت «افراد خصمانه» مانع از رسیدن آتش‌نشانی‌ها برای کنترل آتش شدند.
حادثه ویرانگرتر در لیموژ در مرکز فرانسه رخ داد، جایی که شورشگران نقاب‌دار ساختمان تاریخی شهرداری را آتش زدند. این ساختمان تزئینی که در سال ۱۸۸۳ افتتاح شده بود و از هر دو جنگ جهانی جان سالم به در برده بود، فرو ریخت و طبق اعلام مقامات «تا حد زیادی تخریب شد». برج ساعت آن نیز در تصاویری دراماتیک که در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد و میلیون‌ها نفر در سراسر جهان آن را تماشا کردند، به زمین خورد.
شورش‌ها روز یکشنبه بسیاری از شهروندان فرانسوی را شوکه کرد. سسیل روگ، ۵۷ ساله، در پاریس گفت: «وحشتناک و ترسناک است، این باندهای جوانی که دیروز اینجا دیدیم، بدون هیچ ترسی غارت و تخریب می‌کردند.»
احساسات مشابهی خارج از ساختمان ویران شده شهرداری لیموژ بیان شد. ژان لوئی، ساکن بازنشسته محلی، گفت: «فرزندم اینجا ازدواج کرد. قلبم شکست. شما می‌توانید مطالبه کنید بدون اینکه همه چیز را نابود کنید.»
داوطلبان به صورت خودجوش برای کمک به پاکسازی آوار از خیابان‌های ویران شده مراکز چندین شهر حاضر شدند، تا حدی برای غلبه بر حس درماندگی خود. کلمنتین، ۴۷ ساله، از لیون که برای کمک به پاکسازی آمده بود، گفت: «امروز صبح بیدار شدم، زبانم بند آمد و فقط می‌خواستم مفید باشم.»
شورش‌های آخر هفته پس از روز اعتراض سراسری علیه هزینه بالای زندگی، وخامت خدمات عمومی و افزایش قیمت سوخت رخ داد. دانش‌آموزان دبیرستان و دانشگاه، اتحادیه‌های کارگری و اعضای جنبش جلیقه زردها که در سال ۲۰۱۸ در مخالفت با سیاست‌های اقتصادی ماکرون شکل گرفت، همگی به تظاهرات پیوستند.
بسیاری تظاهرات شنبه را ادامه تظاهرات دانشجویی می‌دانند که ماه گذشته در مدارس مناطق فقیرنشین شمال پاریس آغاز شد، جایی که دانش‌آموزان از کمبود معلم و شرایط ضعیف یادگیری شکایت داشتند. آن تظاهرات‌ها نیز شاهد حوادث متعدد خشونت‌آمیز بود و ناآرامی‌های مشابه از آن زمان به سایر کشورهای اروپایی از جمله بلژیک نیز سرایت کرده است.
در فرانسه و خارج از کشور، برخی تحلیلگران و سیاستمداران بر مشارکت مهاجران و نوادگان آن‌ها از آفریقا، کشورهای عربی و کشورهای عمدتاً مسلمان در تظاهرات و خشونت‌ها تأکید کرده‌اند. ماریون مارشال، خواهرزاده مارین لو پن، رهبر راست افراطی، و سیاستمدار مستقل، شنبه شب گفت: «تمام جهان با تعجب و ناباوری تماشا می‌کند که فرزندان «فرانسه جدید» ملنشن در حال ویران کردن کشور ما هستند.»
اصطلاح «فرانسه جدید» توسط ملنشن برای توصیف چشم‌انداز جامعه‌ای ابداع شد که در آن جوامع مهاجر بخش جدایی‌ناپذیر ملت هستند. مارشال از این اصطلاح به صورت انتقادی برای هشدار درباره تغییرات جمعیتی استفاده کرده است که او و سایر چهره‌های راست‌گرای فرانسه آن را تهدیدی جدی برای آینده کشور می‌دانند.
ادعاها درباره نقش جوامع مهاجر در ناآرامی‌ها از زمان تظاهرات دانشجویی اوایل این ماه در گردش بوده است و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، نیز در این زمینه اظهار نظر کرده است. حدود دو هفته پیش، در میان «روز خشم» در خیابان‌های فرانسه، ترامپ در شبکه Truth Social نوشت که تظاهرات واقعاً درباره مدارس نیست بلکه پوششی برای اهداف دیگر است.
او نوشت: «آنچه در فرانسه رخ می‌دهد نه چیزی جز مهاجرت انبوه غیرقابل کنترل است. این درباره مدارس نیست، این درباره اسلام است که می‌خواهد کشوری را که زمانی بزرگ بود تسخیر کند!»
یکشنبه، پس از خشونت‌های آخر هفته، ترامپ پستی دیگر منتشر کرد و سیاست‌های مهاجرتی فرانسه را مورد حمله قرار داد. «فرانسه در حال سوختن است!» او نوشت. «مهاجرت افرادی از دنیایی کاملاً متفاوت، افرادی که کینه در دل دارند، این کشور زمانی بزرگ را زیر پا له کرده است. مرزهایتان را ببندید و قبل از اینکه دیر شود کنترل را به دست بگیرید!»