تأثیر درگیری حوثی‌ها و عربستان بر کشورهای آفریقایی در دریای سرخ

در ماه سپتامبر، یکی از درگیری‌های اصلی خاورمیانه به مرزهای آفریقا نزدیک شد، زیرا شورشیان حوثی مورد حمایت ایران جزیره پریم یمن را تصرف کردند.

این جزیره باریک‌ترین نقطه تنگه باب‌المندب را تشکیل می‌دهد که ورودی جنوبی دریای سرخ را به خلیج عدن متصل می‌کند. این جزیره تقریباً ۲۰ کیلومتر (۱۲ مایل) با جیبوتی فاصله دارد و از نظر هوایی تنها ۲۰ دقیقه با اتیوپی فاصله است.

اوایل اکتبر، نیروهای مسلح یمن و متحدان سعودی آن‌ها عملیات ضدحمله‌ای را آغاز کردند. حوثی‌های مورد حمایت ایران از زمان شروع جنگ غزه در سال ۲۰۲۳ به کشتی‌های تجاری شلیک کرده‌اند.

اقتصادهای آفریقایی از قبل از بحران تنگه هرمز رنج می‌برند که باعث کمیابی و گرانی سوخت و کود شده است.

اگر تنگه باب‌المندب نیز غیرقابل عبور شود، وضعیت ممکن است بدتر گردد. شرکت‌های کشتیرانی مجبور خواهند شد مسیرهای جایگزین از طریق کانال سوئز (که تحت کنترل مصر است) یا نوک جنوبی آفریقا را انتخاب کنند، کاری که برخی از قبل انجام می‌دهند. هزینه‌های اضافی به مصرف‌کنندگان منتقل خواهد شد.

هزینه انسانی تشدید تنش در یمن تقریباً بلافاصله جیبوتی را تحت تأثیر قرار داد. طبق گزارش کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل (UNHCR)، از ماه سپتامبر حداقل ۳,۷۰۰ پناهجو از یمن به جیبوتی وارد شده‌اند. بیشتر کسانی که به منطقه شمالی اوبوک این کشور رسیده‌اند، زنان و کودکان هستند.

کمیساریای عالی پناهندگان آماده کمک به ۱۰,۰۰۰ نفر دیگر است که هنوز به جیبوتی نرسیده‌اند. اما اوبوک، که در مرز با اریتره قرار دارد، بسیار خشک است و این موضوع مشکلات دیگری ایجاد کرده است.

«ما اینجا آب زیادی نداریم. اصلاً آب زیرزمینی وجود ندارد»، الساندرا روکاسالوو، نماینده برنامه توسعه سازمان ملل (UNDP) در جیبوتی، به DW گفت. «همه چیز باید شیرین‌سازی شود.»

با وجود وسعت کوچک، جیبوتی - کشوری مسلمان‌نشین در شاخ آفریقا با جمعیتی کمی بیش از یک میلیون نفر - بازیگر مهمی در منطقه است. موقعیت آن در ورودی دریای سرخ، آن را به مرکزی جذاب برای کشتیرانی تجاری و نظامی تبدیل کرده است.

ایالات متحده، چین، فرانسه، ایتالیا و ژاپن همگی پایگاه‌های نظامی در جیبوتی دارند. بوندس‌ور (نیروی دفاع فدرال آلمان) نیز تا سال ۲۰۲۱ به عنوان بخشی از مأموریت دریایی مبارزه با دزدی دریایی در آنجا حضور داشت.

بنادر غیرنظامی این کشور به عنوان مراکز ترانزیت یا هاب‌های میانی برای محموله‌های جهانی، کالاها و کانتینرها عمل می‌کنند. تا کنون، پیشروی حوثی‌ها منجر به تخلیه اسکله‌ها در جیبوتی نشده است.

اما روکاسالوو گفت که پیامدهای بالقوه‌ای وجود دارد: «به طور کلی، رونق اقتصادی در اینجا حاکم است - که همانند هر کشور دیگری که تجربه رشد دارد، نیاز به مصالح ساختمانی مانند سیمان، مواد خام و سایر موارد است.»

اکنون پول کمتری وارد می‌شود زیرا کشتی‌ها باید تقریباً دو برابر مبلغ قبلی برای بیمه و بیمه مجدد پرداخت کنند. «بسیاری از کشتی‌ها دیگر نمی‌خواهند از کانال سوئز عبور کنند. بسیاری دیگر نمی‌خواهند از دریای سرخ رد شوند.»

اتیوپی - پرجمعیت‌ترین کشور محصور در خشکی جهان - حدود ۹۵ درصد واردات و صادرات خود را از طریق بنادر جیبوتی انجام می‌دهد. افزایش قیمت‌ها ناشی از حق بیمه بالاتر کشتیرانی برای پوشش خسارات احتمالی مرتبط با جنگ، تأثیر شدیدی بر این کشور گذاشته است.

کوتاه پس از تصرف جزیره پریم توسط حوثی‌ها، اقتصاد اتیوپی با تهدیدی حتی فوری‌تر مواجه شد: در ۲۳ سپتامبر، جنگ در منطقه شمالی تیگری این کشور آغاز گردید.

از آن زمان، به گفته منابع، نیروهای دفاع ملی اتیوپی (ENDF) پیشرفت‌هایی علیه ائتلاف شورشیان به رهبری تیگری که هدفشان سرنگونی دولت ملی است، کسب کرده‌اند. شورشیان برای مدت کوتاهی به سمت کریدور اصلی مورد استفاده برای حمل کالا بین بنادر جیبوتی و مناطق داخلی اتیوپی حرکت کردند.

به گفته برخی کارشناسان، پیشرفت‌های نیروهای دفاع ملی اتیوپی از آن زمان تهدید محاصره تجاری دیگری را کاهش داده است - اما تا زمانی که درگیری حل‌وفصل نشود، وضعیت ممکن است دوباره وخیم‌تر شود.

اتیوپی ماه‌هاست که بیش از تقریباً هر کشور آفریقایی دیگری از محاصره تنگه هرمز رنج می‌برد و مجبور شده است گاهی سوخت را سهمیه‌بندی کند. در بلندمدت، این کشور قصد دارد وابستگی خود به واردات را کاهش دهد، برای مثال با تغذیه وسایل نقلیه با برق تولید داخل به جای بنزین وارداتی.

اتیوپی و همسایه شمالی آن، اریتره، روابط دیپلماتیک خود را قطع کرده‌اند؛ قدرت‌های منطقه‌ای دیگر مانند سودان، مصر و سومالی ممکن است خود را در کنار اریتره ببینند نه اتیوپی.

اریتره خود را در معرض تهدیدی می‌بیند که ابی احمد، نخست‌وزیر اتیوپی، چندین بار بر آن تأکید کرده است: از آنجا که اتیوپی پس از استقلال اریتره دسترسی به دریا را از دست داده، ابی اغلب به اصلاح این بی‌عدالتی ادراک‌شده اشاره کرده است - چه از طریق توافق سیاسی، همانطور که قبلاً با منطقه جدایی‌طلب صومالی‌لند سومالی دنبال می‌شد، و چه با زور.

بندر عصب در لبه باریکه اریتره واقع شده است - و اغلب به عنوان محتمل‌ترین هدف اگر ابی راه تهاجم را انتخاب کند، توصیف می‌شود. اگر جنگ درون اتیوپی به جنگ تمام‌عیار منطقه‌ای تبدیل شود، این امر می‌تواند منجر به محدودیت‌های بیشتر برای عبور ایمن از تنگه باب‌المندب و آب‌های اطراف آن شود.

کارشناسان همچنین نگرانی‌هایی را درباره همکاری فزاینده حوثی‌های شیعه با گروه تروریستی سنی‌مذهب الشباب مستقر در سومالی مطرح کرده‌اند. اگرچه ایدئولوژی‌های آن‌ها اساساً متفاوت است، اما دشمنی مشترک آن‌ها نسبت به اسرائیل و ایالات متحده آن‌ها را به ویژه متحد کرده است.

سه عضو غیردائم آفریقایی شورای امنیت سازمان ملل - جمهوری دموکراتیک کنگو، لیبریا و سومالی - در اواسط سپتامبر جلسه اضطراری برگزار کردند و مشترکاً خواستار آزادسازی مسیرهای کشتیرانی شدند و از درخواست حل بحران یمن تحت نظارت سازمان ملل حمایت کردند.

وضعیت در باب‌المندب و شمال اتیوپی بار دیگر انعطاف‌پذیری از آفریقا می‌طلبد. در واقع، برخی از اقتصادهای آفریقایی ممکن است از فعالیت‌های انتقال بهره‌مند شوند: به عنوان مثال، بنادر کنیا و تانزانیا به طور فزاینده‌ای برای ترانزیت جذاب می‌شوند.

و در حالی که بسیاری از کشورها از قیمت بالای نفت رنج می‌برند، گروه دانگوت نیجریه عرضه عمومی اولیه و پالایشگاه جدیدی در کنیا را اعلام کرده است.

این مقاله در اصل به زبان آلمانی منتشر شده است. به‌روزرسانی شده است.

ویراستاری: بنتا ون ایسن