آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، در آخرین نشست اقلیمی خود در این سمت، با وقار همیشگی خود بر صحنه ظاهر شد.
«ما نخستین نسلی هستیم که ابزار پایان دادن به عصر سوخت فسیلی را در اختیار داریم و آخرین نسلی که می‌تواند از فاجعه اقلیمی جلوگیری کند»، این مرد ۷۷ ساله در ماه سپتامبر به مخاطبان گفت.
«بیایید از آن‌ها به خوبی استفاده کنیم.»
یکی از این ابزارها که به سرعت به واژه داغ مذاکرات اقلیمی جهانی تبدیل شده است، الکتریفیکاسیون (برق‌دار کردن) است.
ترکیه، میزبان کنفرانس COP31، در نشست نوامبر برای تعهدی داطلبانه فشار خواهد آورد تا ۳۵ درصد از تقاضای انرژی جهانی تا سال ۲۰۳۵ با برق تأمین شود؛ رقمی که نسبت به ۲۳ درصد فعلی افزایش یافته است.
این بدان معناست که سوخت‌هایی مانند گاز و بنزین در بخش حمل‌ونقل و همچنین در خانه‌ها، کسب‌وکارها و صنایع با برق جایگزین شوند.
«ما اکنون درک مشترک قوی از فوریت بحران اقلیمی داریم»، مورات کوروم، رئیس COP31، در ماه سپتامبر در مجمع عمومی سازمان ملل گفت.
«بخش قابل توجهی از فناوری‌های مورد نیاز ما از قبل موجود است. پرسش کلیدی پیش روی ما امروز این است که چگونه این راه‌حل‌ها را به عمل و زندگی واقعی پیاده کنیم؟»
آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) بخشی از کار را برای آن‌ها انجام داده است؛ گزارشی اختصاصی درباره الکتریفیکاسیون منتشر کرده که نشان می‌دهد انقلاب انرژی از قبل در حال وقوع است.
اکنون پنل‌های فتوولتائیک خورشیدی و باد، بزرگ‌ترین منابع رشد تولید برق جهانی هستند و زغال‌سنگ و گاز را پشت سر گذاشته‌اند تا بیش از نیمی از تقاضای جدید برق را تأمین کنند.
فروش خودروهای برقی از سال ۲۰۱۵ تاکنون ۴۰ برابر شده است و کاهش چشمگیر هزینه‌ها منجر به نصب سیستم‌های ذخیره‌سازی باتری ثابت شده است که در سال ۲۰۲۵ تقریباً ۱۲۰ گیگاوات (GW) بود؛ معادل بیش از ۱۰۰ نیروگاه زغال‌سنگ.
اما اگر قبلاً علاقه‌ای به الکتریفیکاسیون وجود داشت، اکنون نوع دیگری از بحران آن را به شدت شتاب داده است.
«شاید برجسته‌ترین دلیل این باشد که الکتریفیکاسیون یک استراتژی امنیت انرژی است»، جان روزنو، استاد سیاست انرژی و اقلیم در دانشگاه آکسفورد، گفت.
«به ویژه اروپا، اما بسیاری از اقتصادهای آسیایی نیز به شدت به واردات وابسته هستند و الکتریفیکاسیون به آن‌ها اجازه می‌دهد از برق تولید داخلی به جای واردات استفاده کنند.»
جنگ ایران کشورها را با شوک‌های سوختی و نوسانات شدید روبرو کرده است.
پیشنهاد ممنوعیت صادرات دیزل در ایالات متحده اکنون باعث فراخوان‌هایی برای سهمیه‌بندی شده است، زیرا به نظر می‌رسد جنگ تا سال آینده ادامه خواهد داشت.
«آخرین بحران‌های جدی انرژی در دهه ۱۹۷۰ و تنها در سال ۲۰۲۲ پس از حمله روسیه به اوکراین رخ داد»، پروفسور روزنو گفت.
«ما واقعاً محدودیت‌های سمت عرضه را در مورد سوخت‌های فسیلی دیده‌ایم.
«من فکر می‌کنم این موضوع واقعاً الکتریفیکاسیون را در صدر دستور کار قرار داد»، او افزود.
از ماه مارس، حدود ۲۵ کشور سیاست‌های ساختاری را برای تقویت الکتریفیکاسیون معرفی کرده‌اند.
اندونزی در حال تبدیل موتورسیکلت‌های بنزینی به برقی است، در حالی که سیاست‌های اتیوپی ناوگان خودروهای برقی آن را به بیش از ۱۵ برابر سطح سه سال پیش رسانده است.
استرالیا در حال گسترش برنامه شارژ خودروهای برقی در کنار خیابان است و مشوق‌های الکتریفیکاسیون را برای خانوارها و صنعت ارائه می‌دهد، در حالی که هلند در حال جایگزینی دیگ‌های بخار گازسوز با پمپ‌های حرارتی است.
چین که از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ بیش از ۶۰ درصد از افزایش تقاضای برق جهانی را به خود اختصاص داده است، اکنون کامیون‌های سنگین و کشتی‌های باربری داخلی را الکتریکی می‌کند.
«بنابراین، ما نه تنها در اروپا، ایالات متحده و چین، بلکه در مکان‌هایی مانند تایلند یا هند نیز شاهد پروژه‌هایی هستیم»، پروفسور روزنو گفت، «این واقعاً چیزی است که دارد کشش پیدا می‌کند.
«حتی تحت ریاست جمهوری ترامپ در ایالات متحده، پمپ‌های حرارتی اکنون بیشتر از کوره‌های گازسوز فروش دارند و این روند ادامه دارد»، او افزود.
اگر اختلالات در حمل‌ونقل دریایی از طریق تنگه هرمز به شتاب الکتریفیکاسیون اضافه کند، آژانس بین‌المللی انرژی می‌خواهد از این فرصت بهره ببرد.
با توجه به اینکه ۵۵ درصد از انتشار دی‌اکسید کربن مرتبط با انرژی از بخش‌هایی ناشی می‌شود که می‌توان الکتریکی کرد، شامل مسکونی، صنعتی و حمل‌ونقل، این آژانس استدلال می‌کند که تبدیل آن انرژی به منابع پاک مزایای اقلیمی قابل توجهی دارد.
این آژانس می‌گوید الکتریفیکاسیون قبوض واردات انرژی جهان را سالانه بیش از ۵۰۰ میلیارد دلار آمریکا (۷۲۰ میلیارد دلار استرالیا) کاهش می‌دهد و چون برق کارآمدتر است، تغییر منبع تأمین به برق می‌تواند تقاضای اولیه انرژی جهانی را تقریباً نصف کند.
«COP31 در زمان حیاتی برگزار می‌شود»، فاتح بیرول، مدیر اجرایی IEA، در هفته اقلیمی به سازمان ملل گفت.
«زیرا ... اهداف امنیت انرژی و اهداف انرژی پاک بسیار همسو هستند.
«هرگز ندیده‌ام که این دو تا این حد در گذشته همسو باشند»، آقای بیرول گفت.
افزایش فوریت با گرم شدن سیاره
افزایش فوریت با گرم شدن سیاره
وعده یک راه‌حل نمی‌توانست به موقع‌تر بیاید.
ماه اوت گرم‌ترین ماه ثبت شده بود و آسیب به سلامت انسان، امنیت غذایی و منابع آب از قبل آشکار است.
سازمان ملل متحد پیش‌بینی می‌کند که سیاره در طول این دهه از ۱.۵ درجه گرمایش نسبت به دوران پیش از صنعتی فراتر خواهد رفت و دما حداقل به ۱.۸ درجه خواهد رسید.
دانشمندان بارها هشدار داده‌اند که عبور از این آستانه منجر به آب‌وهوای شدید، از دست رفتن اکوسیستم‌ها و غرق شدن کشورهای جزیره‌ای کوچک مانند تووالو خواهد شد. شهرها، زیرساخت‌ها و اقتصادها همه در برابر اثرات گرمایش آسیب‌پذیر هستند، با احتمال تغییرات برگشت‌ناپذیر در یخچال‌های طبیعی، جریان‌های اقیانوسی و جنگل‌های بارانی آمازون.
تنگناهای شبکه رو به رشد
تنگناهای شبکه رو به رشد
اما اگر الکتریفیکاسیون وعده راهی برای اجتناب از بحران اقلیمی می‌دهد، هنوز راه زیادی تا رسیدن به آن نقطه باقی است.
علی‌رغم کاهش در دهه گذشته، زغال‌سنگ همچنان بزرگ‌ترین منبع تولید برق است.
و هر تلاشی برای جایگزینی آن با منابع برق کم‌انتشار با مشکل دیگری روبرو می‌شود: شبکه برق.
مزارع بادی و خورشیدی سریع‌تر از زیرساخت‌های مورد نیاز برای اتصال و انتقال آن برق، مانند خطوط انتقال ولتاژ بالا، مستقر می‌شوند.
«این واقعیت که اکنون رکورد رشد در انرژی‌های تجدیدپذیر و رکورد فروش خودروهای برقی داریم، به این معناست که باید شبکه را سریع‌تر توسعه دهیم»، پروفسور روزنو گفت.
IEA تخمین می‌زند که بیش از ۸۰ میلیون کیلومتر زیرساخت شبکه برق، تقریباً معادل کل شبکه جهانی، تا سال ۲۰۴۰ نیاز به اضافه شدن یا بازسازی دارد.
«این شاخصی نیست که گذار در حال شکست است»، پروفسور روزنو گفت.
«ما می‌توانیم شبکه بزرگ‌تری بسازیم. سؤال این است که چقدر سریع می‌توانیم این کار را انجام دهیم؟»
این عدم تطابق به این معناست که بیش از ۲۵۰۰ گیگاوات پروژه‌های انرژی تجدیدپذیر، تقریباً دو برابر کل ظرفیت تولید برق ایالات متحده، در حال حاضر در صف‌های اتصال به شبکه در سراسر جهان معطل مانده‌اند.
در پاسخ، سازمان ملل متحد یک ابتکار تسریع شبکه را راه‌اندازی کرده است تا سرمایه‌گذاری در زیرساخت برق را افزایش دهد و به عبارت آقای گوترش، به «ساختن شریان‌های عصر انرژی پاک» کمک کند.
آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر (IRENA) تخمین می‌زند که سرمایه‌گذاری در شبکه باید دو برابر و به حدود ۱ تریلیون دلار آمریکا در سال برسد تا این تقاضا برآورده شود.
«بحران در حال شتاب گرفتن است، اما راه‌حل‌ها نیز همینطور»، دبیرکل در هفته اقلیمی گفت.
ترکیه به هدف خود نخواهد رسید
ترکیه به هدف خود نخواهد رسید
آقای گوترش علاوه بر برجسته کردن محدودیت‌های شبکه، از سکوی خود برای دعوت «هر کشور برای توسعه یک نقشه راه معتبر برای گذار از سوخت فسیلی، با زمان‌بندی مشخص» استفاده کرد.
او گفت که ادامه گسترش سوخت فسیلی «تحقیر علم، اقتصاد و عقل سلیم» است.
ایالات متحده، که دیگر طرف توافق پاریس (که مذاکرات COP31 بر پایه آن استوار است) نیست، اکنون رهبر جهان در طرح‌های توسعه نیروگاه‌های گازسوز است، بخش عمده‌ای از آن‌ها برای تأمین انرژی مراکز داده استفاده خواهد شد.
اما پیام دبیرکل ممکن است متوجه کشورهایی نیز باشد که COP31 را هدایت می‌کنند.
تحلیلگران داده از گروه ردیابی اقدامات اقلیمی جهانی (Climate Action Tracker) تخمین می‌زنند که ترکیه تا سال ۲۰۳۵ به هدف الکتریفیکاسیون خود دست نخواهد یافت و تحلیلگران اشاره می‌کنند که «تولید تجدیدپذیر این کشور عمدتاً مکمل سوخت فسیلی بوده، نه جایگزین آن».
«ترکیه همچنین سرمایه‌گذاری سنگینی در اکتشاف نفت و گاز فسیلی انجام می‌دهد»، تحلیلگران Climate Action Tracker دریافتند، «که در سال ۲۰۲۴ آلمان را به عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده برق زغال‌سنگ در اروپا پشت سر گذاشت.»
در استرالیا، که مذاکرات COP31 را هدایت خواهد کرد، شورای اقلیمی از سال ۲۰۲۳ تاکنون ۱۶ معدن زغال‌سنگ جدید یا توسعه‌یافته تصویب شده را شمارش کرده است.
کمیسیون مستقل برنامه‌ریزی نیو ساوث ولز اخیراً بزرگ‌ترین توسعه زغال‌سنگ در تاریخ این ایالت را در دره هانتر تصویب کرده است که طی دو دهه آینده بیش از ۸۰۰ میلیون تن دی‌اکسید کربن منتشر خواهد کرد.
تا سال ۲۰۲۶، تقریباً نیمی از کل تولید برق همچنان از زغال‌سنگ تأمین می‌شود.
سخنگوی وزیر تغییرات اقلیمی دولت فدرال، کریس بوئن، به سؤالات مربوط به اینکه آیا کشور در مسیر دستیابی به اهداف اقلیمی ۲۰۳۵ خود است، پاسخی مستقیم نداد.
در عوض، آن‌ها به مشوق‌های الکتریفیکاسیون موجود عمومی اشاره کردند.
پروفسور روزنو گفت که حرکت به سوی الکتریفیکاسیون جهانی همچنان دلیلی برای امیدواری است.
«من می‌گویم این یک دوراهی در بحث انرژی است، جایی که فکر می‌کنم واقعاً در حال صحبت درباره بازسازمان‌دهی بنیادین کل سیستم انرژی هستیم»، او گفت.
«اگر شانس واقعی برای خم کردن منحنی انتشار به پایین داشته باشیم، فکر می‌کنم آن الکتریفیکاسیون است، به دلیل این بهره‌وری‌های عظیم و به این دلیل که ما یاد گرفته‌ایم چگونه برق پاک را اکنون با هزینه اقتصادی نسبتاً پایین تولید کنیم.
«این برای من دلیلی است که چرا نسبتاً امیدوار هستم»، او افزود.