تقریباً هر روز در ماه سپتامبر، رسانههای ایرانی گزارشهایی از انفجارهایی منتشر میکردند که «از دریا شنیده شده» بود؛ نشانهای نگرانکننده از اینکه فعالیت نظامی در تنگه هرمز در جریان است.
اما این گزارشها این پرسش را بیپاسخ میگذاشتند که چه کسی این حملات را انجام میدهد.
معلوم شد که خود ایران بوده است.
دادههای محرمانهای که یک مقام امنیتی غربی — که به دلیل بحث درباره مسائل عملیاتی به شرط ناشناس ماندن سخن گفت — در اختیار نیویورک تایمز قرار داده، نشان میدهد که ایران هر هفته دهها پهپاد و موشک به سوی کشتیهای تجاری در این تنگه پرتاب میکند، عمدتاً دور از چشم افکار عمومی، هرچند اغلب در اصابت به اهداف خود ناکام مانده است.
و روز چهارشنبه، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران برای نخستین بار ظاهراً تأیید کرد که عامل صدای تقریباً روزانه انفجارهایی است که از سواحل جنوبی ایران شنیده میشود و اعلام کرد هر ۲۴ ساعت اهدافی را در تنگه هرمز هدف قرار میدهد.
یک سخنگوی سپاه پاسداران در مصاحبهای با خبرگزاری دولتی گفت: «ما مانع عبور آنها میشویم، اما مدتی است که آمریکا پاسخی نداده است.»
این تجاوز نشان میدهد که حتی با وجود افزایش صادرات نفت خاورمیانه در هفتههای اخیر، کشتیرانی از این آبراه همچنان پرخطر است، چرا که ایران برای حفظ کنترل یکی از بزرگترین منابع اهرم فشار خود تلاش میکند.
گرگوری برو، تحلیلگر مسائل ایران در گروه اوراسیا، گفت: «مذاکرات به جایی نمیرسد. هیچیک از طرفین واقعاً عقبنشینی نمیکند. بنابراین یک بنبست است.» او گفت که خشونت در این تنگه «نشاندهنده موضعی است که هر دو طرف در آن قرار دارند: هیچیک به دنبال تشدید تهاجمی درگیری نیست.» اما به گفته او، هر دو خواهان کنترل این آبراه هستند.
بر اساس دادههایی که این مقام امنیتی غربی در اختیار تایمز قرار داده، از ابتدای اوت، ایران هر هفته حدود ۳۰ حمله پهپادی و ۱۰ حمله موشکی ضدکشتی علیه کشتیهای تجاری عبوری از تنگه هرمز انجام داده است. این مقام گفت که دستکم چهار کشتی تجاری در ۱۰ روز گذشته از سوی ایران هدف قرار گرفتهاند.
بر اساس آمار گزارشهای یک گروه پایش که نیروی دریایی بریتانیا اداره میکند، از ۱۰ سپتامبر، دستکم ۱۳ کشتی — که بیشترشان نفتکش بودند — بر اثر پرتابهها یا ترکش پرتابهها هدف قرار گرفتهاند. (این گزارشها ممکن است ناقص باشند زیرا بر پایه گزارشهای داوطلبانه خدمه کشتیها تهیه شدهاند.) هرچند این گزارشها مشخص نمیکنند چه کسی مسئول حملات بوده، کارشناسان دریایی میگویند جزئیات نشان میدهد بسیاری از آنها ایرانی بودهاند.
حملات در این تنگه حتی در حالی که صادرات نفت خام خاورمیانه به سطوح نزدیک به پیش از جنگ بازگشته، ادامه یافته است. تحلیلگران میگویند بخشی از این تغییر به دلیل یک عملیات نظامی آمریکا برای محافظت از کشتیها در برابر حملات است؛ تلاشی که ظاهراً صادرات بیشتر از کشورهای بزرگ صادرکننده مانند عربستان سعودی و امارات متحده عربی را تشویق کرده است.
این کشتیها از آبهای سرزمینی عمان در مسیری که نیروی دریایی آمریکا هدایت میکند عبور میکنند، با پشتیبانی جنگندهها و بالگردهای تهاجمی آمریکا برای دفع حملات. برخی کشتیها نیز برای عبور نامحسوس از تنگه، ترانسپوندرهای خود را خاموش میکنند.
اما تحلیلگران میگویند حفاظت نظامی آمریکا به منابع قابلتوجهی نیاز دارد و حفظ آن بهطور نامحدود دشوار خواهد بود. به گفته کپلر، یک گروه ردیابی محمولهها، بخش بزرگی از افزایش صادرات منطقه از مسیرهای صادراتی است که تنگه هرمز را کاملاً دور میزنند.
آنا سوباشیچ، تحلیلگر ریسک تجاری در کپلر، گفت اینکه کشتیها و نفت بیشتری نسبت به اوایل جنگ در حرکت هستند، «به این معنا نیست که شاهد عادیسازی جریانها هستیم.»
فرماندهی مرکزی آمریکا که بر عملیات نظامی در خاورمیانه نظارت دارد، از اظهارنظر درباره حملات ایرانی به کشتیرانی در تنگه هرمز در ماه سپتامبر خودداری کرد. پنتاگون از اوایل همان ماه هیچ حملهای به ایران یا کشتیهای ایرانی اعلام نکرده است.
یان رالبی، رئیس گروه غیرانتفاعی حاکمیت دریایی «اوکسیلیوم ورلدواید»، گفت اینکه واشنگتن ظاهراً به حملات کشتیرانی ایران پاسخ نظامی نداده، ممکن است ناشی از تلاش دولت ترامپ برای یافتن راه خروجی از درگیری باشد که اکنون در ماه هفتم خود است.
برو، تحلیلگر مسائل ایران، گفت با افزایش صادرات نفت، دولت آمریکا ممکن است تصور کند که از حملات تلافیجویانه چیز زیادی به دست نمیآورد.
از زمانی که آمریکا و اسرائیل در فوریه حمله کردند و جنگ آغاز شد، ایران از توانایی خود برای محدود کردن کشتیرانی از هرمز — مسیری کلیدی برای صادرات نفت و گاز — استفاده کرده و اقتصاد جهانی را مختل کرده است.
آمریکا در تلافی، محاصره دریایی و تحریمهای سختتری علیه ایران اعمال کرده و این کشور را تحت فشار بیشتری قرار داده است، در حالی که رئیسجمهور ترامپ کوشیده جنگ را از یک کارزار نظامی به جنگی متمرکز بر خفه کردن اقتصاد ایران تغییر دهد.