دبی، ۱ اکتبر (رویترز) - منابع می‌گویند ایران در حال آماده‌سازی پاسخی گسترده‌تر و قوی‌تر است اگر ایالات متحده حملات نظامی گسترده را از سر بگیرد، و همزمان تلاش دیپلماتیک خود را ادامه می‌دهد که مقامات ایرانی به‌طور خصوصی آن را بعید به موفقیت می‌دانند.
این برنامه‌ریزی نشان‌دهنده این باور در میان رهبری ایران است که هر کارزار تجدیدشده آمریکا باید با پاسخی قوی‌تر از قبل مواجه شود، حتی در حالی که تهران می‌کوشد از طریق مذاکره از تشدید تنش جلوگیری کند.
فرماندهان ارشد در حال بررسی طرح‌هایی برای گسترش اهداف بالقوه فراتر از دارایی‌های مرتبط با آمریکا به کشورهایی هستند که از عملیات نظامی آمریکا حمایت می‌کنند و احتمالاً به مکان‌هایی خارج از خاورمیانه، بر اساس اظهارات سه مقام ارشد ایرانی و یک فرد مطلع از این بحث‌ها.
از زمان بازگشت مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، از نیویورک در هفته گذشته، فرماندهان و مقامات ارشد بر دامنه و زمان‌بندی هر پاسخی در صورت حمله مجدد واشنگتن تمرکز کرده‌اند.
هنوز تصمیم نهایی گرفته نشده است، اما برنامه‌ریزی تشدید شده زیرا هیچ‌یک از طرفین نشانه‌ای از تمایل به سازش نشان نمی‌دهد.
این رایزنی‌ها پس از هفت ماه درگیری صورت می‌گیرد که با حملات آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه آغاز شد. اگرچه آتش‌بس ۸ آوریل به جنگ ۴۰ روزه پایان داد، از آن زمان خصومت‌ها به‌طور پراکنده ادامه یافته است.
حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر ارشد ایران در گروه بین‌المللی بحران، گفت تهران همچنان مطمئن نیست که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور، کارزار بزرگ دیگری را آغاز کند یا حملات محدودتری مانند حمله به تأسیسات هسته‌ای را انتخاب کند.
عزیزی گفت: «اما به نظر می‌رسد آن‌ها مصمم هستند که به یک اقدام نمادین، پاسخی نمادین ندهند و در عوض به امید بازگرداندن بازدارندگی، تنش را تشدید کنند.»
تهران همچنین در حال سنجش خطرات سیاسی یک درگیری طولانی برای ترامپ است. نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد جنگ در میان آمریکایی‌ها محبوبیت نداشته است، در حالی که قیمت‌های بالاتر سوخت همچنان پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای نگرانی‌آفرین است.
دو تن از مقامات گفتند تهران به گروه‌های متحد در لبنان، یمن و عراق دستور داده آماده باشند در صورت حمله گسترده مجدد آمریکا از ایران حمایت کنند.
به گفته آن‌ها، این دستور برای آماده‌سازی یک پاسخ هماهنگ بود که «از تنگه هرمز تا منافع آمریکا در منطقه و خارج از خاورمیانه» گسترده می‌شود.
وزارت امور خارجه ایران بلافاصله به درخواست رویترز برای اظهارنظر پاسخ نداد.
دیپلماسی و تشدید تنش
با این حال، تهران همچنان کانالی برای مذاکرات باز نگه داشته است، حتی در حالی که برای جنگی گسترده‌تر آماده می‌شود.
در پس محاسبات ایران، نگرانی دومی نهفته است: اینکه آیا اقتصاد آن می‌تواند یک رویارویی طولانی تحت محاصره آمریکا را که صادرات نفت، منبع حیاتی درآمد، را قطع کرده است، تحمل کند. سال‌ها تحریم و سختی اقتصادی فزاینده، فشار رو به رشدی را بر ایرانیان عادی وارد کرده است.
در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک در هفته گذشته، تهران پیشنهادی را از طریق میانجی‌های قطری به واشنگتن ارائه داد که در صورت پذیرش، می‌تواند تنگه هرمز را بازگشایی کند و خصومت‌ها را در سراسر منطقه ظرف هفت روز متوقف کند.
مقامات ایرانی می‌گویند این پیشنهاد خواستار پایان دادن به جنگ، لغو محاصره آمریکا بر بندرهای ایرانی، آزادسازی حداقل ۱۲ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران و معافیت از تحریم‌های نفتی است.
ترامپ روز شنبه گفت این پیشنهاد را رد کرده است. با این حال، رسانه‌های دولتی ایران گزارش دادند که پاسخ آمریکا روز سه‌شنبه از طریق قطر به تهران تحویل داده شده و اکنون در حال بررسی است.
منابع ایرانی گفتند واشنگتن می‌خواهد برنامه هسته‌ای مورد مناقشه ایران در مذاکرات گنجانده شود، اما تهران اصرار دارد که مذاکرات هسته‌ای تنها پس از برآورده شدن هفت شرط آن می‌تواند آغاز شود، نه پیش از آن.
یکی از مقامات گفت: «حتی اگر ایران پاسخ آمریکا را قاطعانه رد نکند و مذاکرات غیرمستقیم ادامه یابد، بسیار بعید است که دو طرف به توافقی دست یابند.»
الکس واتانکا، مدیر برنامه ایران در مؤسسه خاورمیانه در واشنگتن، گفت چشم‌انداز دیپلماسی محدود باقی مانده است.
واتانکا گفت: «ایران نمی‌تواند ادامه محاصره‌های آمریکا را تحمل کند که می‌تواند یک تغییر بزرگ در بازی باشد و اساساً اکسیژن را از ریه‌های رژیم بیرون بکشد... تشدید تنش در این مرحله قابل تصور است.»
هزینه یک جنگ دیگر
از زمان آغاز خصومت‌ها، درگیری بین دوره‌های آرامش و حملات تجدیدشده در نوسان بوده است، هزاران غیرنظامی را کشته، توانایی‌های نظامی ایران را تضعیف کرده و به اقتصادی که پیش‌تر شکننده بود آسیب زده است.
برای ایالات متحده، جنگ نتوانسته است به اهداف متغیر ترامپ دست یابد و در عین حال ذخایر موشکی پنتاگون را تخلیه کرده است.
ایران و متحدانش کوشیده‌اند هزینه را برای واشنگتن افزایش دهند با گسترش درگیری در سراسر منطقه، مختل کردن جریان نفت از تنگه هرمز و افزایش خطرات برای بازارهای انرژی جهانی.
ایران حملات پهپادی و موشکی علیه متحدان آمریکا در خلیج فارس انجام داده است، در حالی که متحدان حوثی آن در یمن منافع عربستان را هدف قرار داده‌اند. پیشروی حوثی‌ها به سمت باب‌المندب دومین نقطه فشار بر مسیرهای انرژی جهانی را گشوده و به این گروه همسو با ایران اهرم فشار بر دروازه جنوبی دریای سرخ داده است.
یک فرد مطلع نزدیک به فرآیند تصمیم‌گیری گفت ترکیب فشار نظامی و محدودیت‌های اقتصادی برای حاکمان روحانی به‌طور فزاینده‌ای دشوار شده است.
ترس از ناآرامی در زمان جنگ
این فشار همچنین نگرانی‌هایی را در میان رهبری درباره ثبات داخلی برمی‌انگیزد.
یک مقام اصلاح‌طلب ارشد پیشین ایرانی گفت رهبری از تکرار اعتراضات سراسری که در ژانویه رخ داد، بیم دارد، زمانی که شرایط اقتصادی رو به وخامت، ناآرامی را در سراسر کشور برانگیخت.
مقامات در نهایت تظاهرات را سرکوب کردند و هزاران معترض را کشتند.
او گفت: «مواجهه با ناآرامی در داخل - در حالی که نظام تحت فشار و بمباران آمریکا است - می‌تواند چالشی بسیار جدی برای مشروعیت حاکمیت باشد.»
با نزدیک شدن سالگرد ناآرامی‌های ژانویه، مقامات کنترل‌ها را تشدید کرده‌اند و در عین حال می‌کوشند بسیج عمومی را حفظ کنند و وفاداران را به بازگشت به تجمعات شبانه تشویق کنند.
گروه‌های حقوق بشری می‌گویند دولت سرکوب مخالفان را در طول جنگ تشدید کرده است.
سازمان عفو بین‌الملل در ماه مه گفت بیش از ۶۰۰۰ نفر از زمان آغاز خصومت‌ها بازداشت شده‌اند، در حالی که گزارش سپتامبر بازرسان سازمان ملل به بازداشت‌های گسترده، شکنجه و استفاده فزاینده از مجازات اعدام اشاره کرد.