اورشلیم — موجی از گزارشها مبنی بر اینکه مقامات عرب چند روز پیش از حمله حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ به بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، درباره تهدید جدی برخاسته از غزه هشدار داده بودند، این رهبر دیرینه اسرائیل را کمتر از ۳۰ روز پیش از انتخاباتی سرنوشتساز به موضع دفاعی کشانده است.
از زمان این حمله، مرگبارترین حمله در تاریخ اسرائیل، نتانیاهو استدلال کرده است که رؤسای امنیتی اسرائیل بهطور جمعی در پیشبینی حمله غافلگیرکننده حماس ناکام ماندند، اما او رهبری ضدحمله را بر عهده گرفت و پیروزیهای جبرانکنندهای در میدان نبرد در غزه، لبنان، سوریه و ایران به دست آورد.
اما این روایت با انتشار گزارشهای هشدارهای پیشاپیش، از جمله هشداری که محمد بن زاید آل نهیان، رئیس امارات متحده عربی، ابلاغ کرده بود، در حال فروپاشی است و نورافکن را بر نحوه برخورد نتانیاهو با این حمله و امتناع او از اجازه دادن به تشکیل کمیسیون مستقل تحقیق میتاباند.
نتانیاهو و دفترش این گزارشها را تکذیب کردهاند و حزب سیاسی و حامیانش مقامات «چپگرای» اسرائیلی و همچنین روزنامهنگاران و منافع خارجی را به توطئه برای برکناری او از قدرت از طریق کارزاری هماهنگ از تخریب پیش از انتخابات ۲۷ اکتبر متهم کردهاند.
این افشاگریها از اوایل سپتامبر بهصورت قطرهچکانی آغاز شد، زمانی که روزنامه اسرائیلی هاآرتص گزیدهای از کتاب «گروگانها: ۸۴۳ روز رهاشدگی» را منتشر کرد؛ کتابی از دو روزنامهنگار اسرائیلی که جزئیات یک تماس رمزنگاریشده ادعایی از سوی رئیس امارات، معروف به MBZ، را شرح میدهد که کمتر از دو هفته پیش از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ انجام شد تا به نتانیاهو هشدار دهد یحیی سنوار، رهبر حماس، در حال برنامهریزی عملیاتی بزرگ است که میتواند خاورمیانه را بیثبات کند. به گفته شلومی الدار و روث یووال، نویسندگان کتاب، نتانیاهو این هشدارها را به دستیاران امنیتی خود منتقل نکرد.
الدار گفت: «ما مدرک عالی و افشاگریهای بسیار بیشتری در کتاب داریم. این کتاب محکم و استوار است.» وزارت خارجه امارات گزیده هاآرتص را تکذیب نکرد و اعلام کرد: «در صورت لزوم، تمام اطلاعات مرتبط میان نهادهای ذیربط منتقل شده و همچنان منتقل میشود.»
در روزهای اخیر، بحث در اسرائیل به اوج خود رسید پس از آنکه نشریه آتلانتیک و والاستریت ژورنال گزارشهایی منتشر کردند مبنی بر اینکه عباس کامل، رئیس وقت اطلاعات مصر، نیز در روزهای پیش از ۷ اکتبر به نتانیاهو درباره غزه هشدار داده بود.
یک فرد مطلع از این دیدار که مانند دیگر افراد نقلشده در این مقاله به دلیل حساسیت موضوع به شرط ناشناس ماندن سخن گفت، اظهار داشت که نتانیاهو روز یکشنبه به ابوظبی پرواز کرد و از MBZ خواست صریحاً تکذیب کند که تماس هشداری درباره ۷ اکتبر در اواخر ۲۰۲۳ انجام شده است.
دفتر نتانیاهو تکذیب کرد که نتانیاهو چنین درخواستی کرده و آن را «خبر جعلی» خواند. وزارت خارجه امارات وقتی درباره دیدار یکشنبه از آن پرسیده شد، واشینگتن پست را به گزارشی از خبرگزاری رسمی امارات (وام) ارجاع داد که اواخر دوشنبه منتشر شد و در آن آمده بود دو رهبر درباره «روابط دوجانبه و راههای تقویت آن» گفتوگو کردهاند. این وزارت از اظهارنظر بیشتر خودداری کرد.
چند مقام ارشد اسرائیلی، از جمله رئیس پیشین ستاد ارتش و رئیس اطلاعات نظامی، استعفا دادهاند و گفتهاند در حفاظت از کشور ناکام ماندند.
در مقابل، نتانیاهو مسئولیت را از خود دور کرده و بارها رؤسای امنیتی خود را متهم کرده است که تهدید غزه را نادیده گرفتند و حتی «عمداً» گذاشتند او پس از آغاز حمله حماس به جنوب اسرائیل در ساعت ۶:۳۰ بامداد ۷ اکتبر، چهار ساعت بخوابد.
روز دوشنبه، رونن بار، رئیس پیشین شاباک، سازمان اطلاعات داخلی اسرائیل، نتانیاهو را به تهمت و افترا شکایت کرد و نخستوزیر را متهم کرد که «میکوشد با پرتاب اتهام به کسی که در لحظه به او هشدار داده بود، آتش را از خود دور کند.»
فوراً روشن نیست که این اتهامات چگونه بر نظرسنجیها تأثیر خواهد گذاشت؛ نظرسنجیهایی که در هفتههای اخیر نسبتاً ثابت مانده و نشان میدهد حزب گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد ارتش، با اختلافی اندک از لیکود نتانیاهو جلوتر است. با این حال، این گزارشها تیتر یک رسانهها و برنامههای گفتوگوی ساعات پربیننده را تسخیر کردهاند.
چند شاخه امنیتی، از جمله ارتش دفاعی اسرائیل و شاباک، تحقیقات داخلی درباره ناکامی خود در پیشبینی حمله ۷ اکتبر انجام دادهاند، اما دولت نتانیاهو از صدور مجوز برای تحقیق درباره خودش خودداری کرده است.
بسیاری از رقبای انتخاباتی نتانیاهو، از جمله آیزنکوت، وعده دادهاند در صورت پیروزی فوراً کمیسیون مستقل تحقیق تشکیل دهند.
جاناتان رینهولد، دانشمند علوم سیاسی دانشگاه بار-ایلان، گفت که نتانیاهو ممکن است از ادعاهای مربوط به هشدارها آسیب ببیند، اما پایگاه وفادار او و رأیدهندگان عمدتاً راستگرای اسرائیل بدون وجود یک «مدرک قاطع و روشن» احتمالاً به بلوک میانهرو به رهبری آیزنکوت روی نخواهند آورد.
رینهولد گفت: «۷ اکتبر سه سال است که هر روز در ذهن همه بوده، پس موضوعیت دارد، اما این ادعاها مدتهاست در اشکال مختلف در جریان است. تصور کنید ویدئویی از همه مصریها و اماراتیها وجود داشته باشد و واقعاً ببینید او هشدار را دریافت میکند و این ویدئو ۵۰ بار در شبکههای اجتماعی بازنشر شود؛ آن وقت اجتنابناپذیر میشود. اما بدیهی است که چنین چیزی رخ نخواهد داد.»
سفیان ابو زایده، مقام پیشین فلسطینی که منبع هشداری بود که در نهایت به امارات رسید، به واشینگتن پست گفت که در سپتامبر ۲۰۲۳ در دفتر سنوار، رهبر حماس، در غزه با او دیدار کرد و سنوار پیشنهادی را برای مذاکرهکنندگان اسرائیلی دیکته کرد: او دو سرباز و دو غیرنظامی اسرائیلی را که در غزه نگهداری میشدند آزاد میکند در ازای آزادی زندانیان فلسطینی توسط اسرائیل و لغو محدودیتهای سنگین تجاری و رفتوآمدی که از سال ۲۰۰۷ بر این باریکه تحمیل شده است. در غیر این صورت، سنوار هشدار داد که «زمینلرزهای» رخ خواهد داد.
ابو زایده در مصاحبهای در این هفته به یاد آورد: «متن دقیق پیام این بود: “ما کارتها را روی میز میگذاریم، زمینلرزهای در مذاکرات رخ خواهد داد و ما زندانهای [اسرائیل] را [از فلسطینیها] خالی خواهیم کرد.”» او افزود سنوار به او گفت «مطمئن شود» این پیام به اسرائیلیها میرسد.
ابو زایده گفت که این پیام را به مقامات شاباک رساند و همچنین آن را به مشاوری از MBZ در ابوظبی، محمد دحلان، سیاستمدار فلسطینی، منتقل کرد که سپس رئیس امارات را در جریان گذاشت. ابو زایده گفت این پیام را به سمیر المشهراوی، رهبر سیاسی فلسطینی و همکار دحلان مستقر در مصر، نیز رساند.
ابو زایده گفت این سه واسطه فلسطینی «نمیدانستند که سنوار آماده اجرای تهدیدهایش است، یا چگونه و چه زمانی.» او افزود: «فکر میکردم ممکن است مربوط به کرانه باختری باشد: ربودن یک سرباز از اینجا یا آنجا برای مذاکرات بعدی با اسرائیل در ازای تبادل زندانی.»
یک فرد مطلع از موضوع گفت که چند ماه پس از ۷ اکتبر، در اوایل ۲۰۲۴، MBZ برای ویلیام جی. برنز، رئیس وقت سیا، تعریف کرد که به نتانیاهو درباره احتمال بروز خشونت هشدار داده بود، اما جزئیات مشخصی که نقشه ۷ اکتبر را پیشبینی کند در آن نبود.
امتناع امارات از رد گزارشهای مربوط به هشدارهای پیشاپیش بهویژه چشمگیر است، زیرا این کشور عربی در سه سال گذشته نزدیکترین موضع را به نتانیاهو داشته است، حتی زمانی که جایگاه بینالمللی او بهشدت سقوط کرد.
از زمان امضای پیمانهای ابراهیم که در سال ۲۰۲۰ روابط دیپلماتیک با اسرائیل را عادی کرد، امارات اغلب در انتقاد از رفتار اسرائیل در غزه و کرانه باختری محتاطتر از برخی دیگر کشورهای عربی بوده است که اسرائیل را به نسلکشی و پاکسازی قومی متهم کردهاند.
در مواقع دیگر، امارات موضع نسبتاً سختتری در قبال دشمنان اسرائیل، مانند ایران، اتخاذ کرده و از جنگ به رهبری آمریکا و اسرائیل حمایت کرده است.
الکس واتانکا، عضو ارشد مؤسسه خاورمیانه در واشینگتن، اشاره کرد که مقامات اماراتی از دادن لطف سیاسی به نتانیاهو با تکذیب صریح گزارشهای هشدارها خودداری کردهاند.
واتانکا گفت: «واقعیت این است که نتانیاهو در حال حاضر برای امارات یک بار و دردسر است. آنها به تصویر خود در جهان اسلام حساساند و نمیخواهند خیلی نزدیک به نتانیاهو دیده شوند.»
اما او افزود امارات «از رابطه خود» با خود دولت اسرائیل «فاصله نخواهد گرفت.»
در داخل، حامیان نتانیاهو به حالت کنترل خسارت درآمدند.
حزب لیکود در بیانیهای اعلام کرد: «با نزدیک شدن انتخابات، شاهد سیل گزارشهای نادرست از سوی روزنامهنگاران چپگرای سازمانیافته هستیم که هدفشان سرنگونی راست و روی کار آوردن دولتی چپ-اخوانالمسلمین است که در هر جبهه تسلیم خواهد شد.»
آمیت سگال، تحلیلگر سیاسی که نزدیک به نتانیاهو تلقی میشود، گفت «کشورهای عربی» پشت این «ساختگیهای تهمتآمیز» هستند و هشدار داد اگر راست اسرائیل انتخابات را ببازد، یک دولت فلسطینی شکل خواهد گرفت.
سگال در شبکههای اجتماعی نوشت: «مسئله انتخاباتی این است: یا راست یا فلسطین.»
الدار، نویسنده اسرائیلی، گفت وکلای لیکود تهدید کردهاند او را به تهمت و افترا شکایت خواهند کرد و او را به تلاش برای تأثیرگذاری بر انتخابات متهم کردهاند. او گفت نخستین اطلاعات درباره این تماس را تقریباً دو سال پیش به دست آورد و ناشر تا همین ماه برای انتشار کتاب وقت صرف کرد.
الدار گفت: «ترجیح میدادم یک سال پیش منتشرش کنم، اما وقت برد.»
یک مشاور سیاسی اسرائیلی که در این دوره انتخاباتی به هیچ کارزاری وابسته نیست و برای حفظ روابط با مشتریانش به شرط ناشناس ماندن سخن گفت، اظهار داشت که کارزار نتانیاهو ممکن است راههایی برای بهرهبرداری از پیامدهای این ادعاهای تازه بیابد.
به گفته این مشاور، این جنجال میتواند توجهها را از انتقادهای شدیدی که نتانیاهو به دلیل سیاست دولت او در معاف کردن یهودیان فوقارتدکس از خدمت نظامی اجباری با آن روبهرو شده است، منحرف کند و نتانیاهو میتواند در عوض توجه را بر ۷ اکتبر و خطری که شهروندان فلسطینی اسرائیل، که حدود ۲۱ درصد جمعیت اسرائیل را تشکیل میدهند، متمرکز کند.
نظرسنجیها نشان میدهد آیزنکوت برای تشکیل دولت اکثریت ممکن است نیاز داشته باشد با احزاب موسوم به عربی متحد شود؛ احزابی که کارزار نتانیاهو بارها در آگهیهای انتخاباتی با لحنی نژادپرستانه آنها را تهدیدی امنیتی معرفی کرده است.
این مشاور گفت جنجال بر سر هشدارهای پیش از ۷ اکتبر «منفی به نظر میرسد، اما روایت را نیز تغییر داده است» در اسرائیل. او افزود: «نتانیاهو میتواند مسئله فوقارتدکس را کنار بزند و گفتوگو درباره این واقعیت را روی میز بیاورد که گادی آیزنکوت بدون صدای یا انگشتان احزاب عربی اکثریت ندارد.»
لیور سوروکا در تهیه این گزارش مشارکت داشت.