آسیا چگونه از بحران انرژی جان سالم به در برد

بسته شدن تنگه هرمز بیش از نیمی از عرضه نفت آسیا را قطع کرد.

اما تابستان امسال هنوز مقداری نفت توانست از این تنگه عبور کند.

نفت بیشتری از کشورهای خلیج فارس از طریق خطوط لوله و مسیرهای دیگری که تنگه را دور می‌زنند، تأمین شد.

روسیه، ایالات متحده و دیگر تولیدکنندگان محموله‌های خود به آسیا را افزایش دادند.

و چین خریدهای خود را کاهش داد. در نتیجه، آسیا تا حد زیادی توانست نفت کافی تأمین کند.

در چند ماه نخست پس از بستن تنگه هرمز توسط ایران، جهان از احتمال کمبودهای شدید انرژی به هراس افتاد.

دولت‌ها در سراسر آسیا وضعیت اضطراری اعلام کردند و رانندگان در پمپ‌بنزین‌ها صف بستند، زیرا کشورها خود را برای کمبود سوخت آماده می‌کردند. قیمت نفت و گاز طبیعی مایع سر به فلک کشید. اما تا ژوئیه، محموله‌ها به‌طور چشمگیری افزایش یافت، زیرا کشورها تأمین‌کنندگان جدیدی یافتند، از ذخایر خود برداشت کردند و در برخی موارد به‌سادگی کمتر انرژی مصرف کردند.

«وقتی تنگه هرمز بسته شد، ما هرگز چیزی در این مقیاس ندیده بودیم، بنابراین وحشت زیادی وجود داشت»، گفت گو کاتایاما، تحلیلگر ارشد بینش در زمینه گاز طبیعی مایع در شرکت ردیابی محموله Kpler. اما کمی بیش از نیم سال بعد، «بیشتر کشورهای آسیایی کمابیش جایگزین‌هایی پیدا کرده‌اند.»

این بحران نشان داد که بسیاری از اقتصادهای آسیایی تا چه حد به انرژی که از یک آبراه واحد و آسیب‌پذیر می‌گذرد، وابسته شده‌اند.

یک درس این است که بازارهای انرژی آسیا از آنچه بیشتر انتظار می‌رفت، تاب‌آورتر هستند. درس دیگر این است که این منطقه ممکن است نخواهد تا این حد به انرژی خلیج فارس وابسته باشد.

این تغییر هم‌اکنون در بازار نفت نمایان است.

وقتی ایران عملاً تنگه هرمز را بست، حدود ۱۰ میلیون بشکه در روز از نفت خام خاورمیانه از بازار ناپدید شد. خریداران آسیایی تا حدی به امارات متحده عربی و عربستان سعودی روی آوردند که خطوط لوله‌ای را اداره می‌کنند که به برخی از محموله‌ها اجازه می‌دهد بدون عبور از تنگه به مشتریان برسند. به گفته Kpler، این مسیرها حدود یک‌سوم از عرضه روزانه از دست‌رفته را بازگردانده‌اند. علاوه بر این، برخی نفتکش‌ها با کمک نیروی دریایی ایالات متحده توانسته‌اند از تنگه عبور کنند.

چین با خرید نفت کمتر به کاهش این تکاپو کمک کرده است. در ژوئیه و اوت، این کشور حدود یک‌سوم کمتر از مدت مشابه سال گذشته نفت خام وارد کرد.

چین به خرید از خلیج فارس ادامه داده و خریدهای خود از روسیه را افزایش داده است، اما تا حد زیادی تصمیم گرفته همه عرضه‌های از دست‌رفته از طریق تنگه هرمز را جایگزین نکند. در عوض، چین از ذخایر عظیم نفت خود برداشت کرده، برخی عملیات پالایشگاهی را کاهش داده و از افزایش استفاده این کشور از خودروهای برقی بهره برده است.

سایر مسیرهای تجاری نیز تغییر کرده‌اند. در نشانه‌ای از اینکه این اختلال تا چه حد جدی تهدیدی برای عرضه انرژی بود، ایالات متحده معافیت‌هایی اعطا کرد که به متحدان دچار کمبود نفت اجازه می‌داد نفت روسیه را به‌عنوان استثنایی بر تحریم‌ها خریداری کنند. هند پس از دوره‌ای کوتاه از کاهش خرید نفت از روسیه، بار دیگر خرید بیشتری را آغاز کرده است.

برخی کشورهای آسیایی برای تأمین نفت خام به نقاط دورتری روی آوردند. ژاپن و کره جنوبی به‌طور فزاینده‌ای به ایالات متحده روی آوردند و این به بازگشت واردات آن‌ها پس از کاهش شدید در اوایل بحران کمک کرد.

محموله‌های آمریکا به آسیا به‌ویژه به‌سرعت افزایش یافت و از ۱.۵ میلیون بشکه در روز در سال قبل به ۲.۳ میلیون بشکه در روز در ژوئیه رسید.

اما راه آسانی برای جایگزینی تمام نفتی که زمانی از تنگه عبور می‌کرد وجود نداشت.

جهان تا حدی با مصرف کمتر آن خود را تطبیق داده است. Kpler برآورد می‌کند که این جنگ تقاضای جهانی نفت را حدود ۲ درصد کاهش داده است. دولت‌ها همچنین نفت را از ذخایر راهبردی آزاد کرده‌اند، در حالی که شرکت‌ها ذخایر خود را کاهش داده‌اند.

«ما درباره ۱۰ میلیون بشکه از دست‌رفته صحبت می‌کنیم، بنابراین صرفاً افزودن تأمین‌کنندگان جدید کافی نیست»، گفت مویو شو، تحلیلگر ارشد نفت خام در Kpler. او گفت: «اما این امکان را فراهم کرده که کشورها تقاضای بسیار کمتری را از بین ببرند.»

وقتی صحبت از گاز طبیعی می‌شود، آسیا کمتر به خلیج فارس وابسته است. اما جایگزینی آن عرضه‌ها دردناک‌تر بوده است. ذخیره‌سازی گاز دشوار است و کشورها را با ذخایر محدودی رها می‌کند.

افت شدید عرضه از قطر، یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان گاز طبیعی مایع در جهان، قیمت‌ها را به‌شدت بالا برد. اقتصادهای ثروتمندتر آسیایی تا حد زیادی محموله‌های جایگزین یافتند. هند، تایوان و کره جنوبی از جمله کسانی بودند که گاز بیشتری از ایالات متحده، کانادا و سایر تأمین‌کنندگان خریدند.

«داستان واقعی رشد عرضه از ایالات متحده است»، گفت آقای کاتایاما از Kpler. «بدون آن، با محیطی بسیار تاریک‌تر روبه‌رو بودیم.» او افزود که صادرات آمریکا ماه به ماه رکورد می‌شکند.

اما کشورهای فقیرتر برای جایگزینی گاز خلیج فارس با دشواری روبه‌رو شده‌اند. در پاکستان و بنگلادش، دولت‌ها، شرکت‌ها و خانوارها مجبور شده‌اند برق را جیره‌بندی کنند و خاموشی‌های دوره‌ای را تحمل کنند، زیرا قیمت‌های بالا آن‌ها را به کاهش مصرف انرژی وادار کرده است.

اگرچه آسیا انرژی جدید کافی برای غلبه بر بدترین ترس‌های روزهای نخست بحران یافته است، اما بهای سنگینی برای آن می‌پردازد.

مشتریان در آسیا که گاز طبیعی مایع را برای استفاده کوتاه‌مدت می‌خرند، بیش از دو برابر سال قبل پرداخت می‌کنند. قیمت نفت که در آوریل به‌طور گذرا به حدود ۱۵۰ دلار در هر بشکه رسیده بود، همچنان حدود ۱۰۰ دلار است. قیمت بالای بنزین در چندین کشور اعتراضاتی برانگیخته است.

و با ادامه بن‌بست در خلیج فارس، آزمون بعدی نزدیک می‌شود.

به گفته آقای کاتایاما، با نزدیک شدن زمستان، خریداران آسیایی باید برای گاز موجود با اروپا رقابت کنند و این می‌تواند قیمت‌ها را حداقل تا پایان سال بالا نگه دارد.

بازارهای نفت با فشار مشابهی روبه‌رو هستند، زیرا چین تنها به‌تازگی افزایش واردات خود را از سر گرفته است. خانم شو گفت: «پرسش این است که چه کسی می‌تواند وارد شود و این شکاف را پر کند.»

او گفت: «پالایشگاه‌های آمریکا هم‌اکنون چنان کار می‌کنند که گویی فردایی وجود ندارد — اساساً با ظرفیت ۱۰۰ درصد.» این وضعیت تعادل بازار را «بسیار شکننده» باقی می‌گذارد.