اتحادیه اروپا با بالشی نازک از گاز به استقبال زمستان میرود و همین موضوع بروکسل را بر آن داشته هشدار دهد که بحران قیمت انرژی در این بلوک ممکن است به مشکل عرضه تبدیل شود.
در نامهای اخیر به پایتختهای اروپایی که یورونیوز آن را دیده است، دن یورگنسن، کمیسر انرژی، گفت سطح ذخایر گاز پس از تابستانی که گرمای هوا و خشکی، کشورها را به سوزاندن گاز بیشتر برای تولید برق وادار کرد و مقدار گاز در دسترس برای پر کردن مخازن زیرزمینی را کاهش داد، همچنان «فوقالعاده پایین» است.
در همین حال، بازار جهانی همچنان بهشدت تحت تأثیر جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران است؛ جنگی که جریان گاز طبیعی مایع (الانجی) از تنگه حیاتی هرمز را به تنها ۱۵ تا ۲۵ درصد سطح پیش از جنگ کاهش داده است.
روز دوشنبه، قطر که کشوری غنی از گاز است، اعلام کرد فورسماژور بر محمولههای الانجی به مشتریان آسیایی و اروپایی را یک ماه دیگر تمدید میکند و قرار است تحویل محمولهها به مشتریان اروپایی در دسامبر از سر گرفته شود.
نتیجه این است: کشورهای اتحادیه اروپا همچنان برای پر کردن ذخایر خود پیش از زمستان تلاش میکنند، بیآنکه بخواهند صورتحسابهای نجومی بپردازند.
ذخیرهسازی گاز چیست؟
بر اساس قانون اتحادیه اروپا، کشورهای عضو باید گاز طبیعی را زمانی که گاز بهوفور در دسترس است و قیمتها نسبتاً مناسباند، در زیر زمین ذخیره کنند — معمولاً در تأسیسات بزرگ زیرزمینی مانند میدانهای گازی تخلیهشده یا غارهای نمکی.
وقتی تقاضا بالا میرود، بهویژه در زمستان، میتوان گاز را دوباره بیرون آورد و به شبکه گاز فرستاد تا خانهها را گرم کند، کسبوکارها را تغذیه کند و برق تولید شود.
از زمان تهاجم روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، کشورهای اتحادیه اروپا موظفاند در یک سال معمولی تا اول نوامبر ذخایر خود را به ۹۰ درصد برسانند. با توجه به جهش قیمت گاز طبیعی در پی اختلال در خاورمیانه، کمیسیون اروپا در ماه مارس به پایتختها انعطاف داد و اجازه داد برای جلوگیری از خرید هیجانی، ذخایر خود را تنها تا ۷۵ تا ۸۰ درصد پر کنند.
در نامه یورگنسن آمده است: «با نزدیک شدن زمستان، باید کارهای تدارکی خود را ادامه دهیم. استفاده از انعطاف پیشبینیشده در آییننامه ذخیرهسازی گاز و کاهش هدف پرشدگی به ۸۰ درصد میتواند به کاهش فشار فوری بر قیمتها و هزینههای پر کردن مخازن کمک کند.»
قبرس، استونی، فنلاند، یونان، ایرلند، لیتوانی، لوکزامبورگ، مالت و اسلوونی تأسیسات ذخیرهسازی گاز ندارند. با این حال، بر اساس قانون ذخیرهسازی گاز اتحادیه اروپا، آنها باید با دیگر کشورهای عضو ترتیبات همبستگی برقرار کنند تا ذخایر گاز خود را تأمین کنند.
آیا گاز ما در حال تمام شدن است؟
یورگنسن گفت در حال حاضر هیچ خطر فوری برای امنیت عرضه وجود ندارد و تأکید کرد بحران کنونی انرژی «بسیار متفاوت» از بحران سال ۲۰۲۲ است، زمانی که اتحادیه اروپا پس از جنگ اوکراین بهطور ناگهانی گاز روسیه را قطع کرد. در آن زمان، کشورهای اروپایی کمبود واقعی گاز یا سهمیهبندی اجباری که خانهها را بدون گاز بگذارد، تجربه نکردند.
با این حال، سطح ذخایر اتحادیه اروپا اکنون پایینتر از سال ۲۰۲۲ است و بهطور میانگین حدود ۷۰ درصد است. لتونی (۴۷.۱ درصد)، هلند (۵۲.۱ درصد) و آلمان (۵۵.۶ درصد) بر اساس دادههای صنعتی ۱۳ سپتامبر، برخی از پایینترین سطوح پرشدگی را ثبت کردهاند. در مقابل، بر اساس اعلام کمیسیون، تا نوامبر ۲۰۲۲ سطح ذخایر گاز اتحادیه اروپا بهطور میانگین ۹۴.۹ درصد بود و سال را با ۸۳.۴ درصد به پایان رساند.
با وجود اینکه سطح ذخایر گاز آلمان بسیار عقبتر از میانگین اتحادیه اروپا و ارقام سال قبل است، وزارت فدرال امور اقتصادی و انرژی آلمان در ۲۱ اوت اعلام کرد که انتظار کمبودی در زمستان ندارد.
گاز اینفراستراکچر اروپا (GIE)، انجمنی که نماینده اپراتورهای انتقال، ذخیرهسازی و پایانههای الانجی است، گفت ذخیرهسازی تنها یکی از منابع عرضه است و در کنار واردات خط لوله، الانجی و تولید داخلی عمل میکند.
لوسی بوست، دبیرکل GIE، به یورونیوز گفت: «به همین دلایل، امنیت عرضه بهتر است از طریق ترکیب ذخیرهسازی، عرضههای موجود، زیرساختها و تقاضا در سناریوهای مختلف ارزیابی شود.»
بوست افزود اگر مسیر کنونی پرشدگی حفظ شود، ذخایر تا نوامبر میتواند به حدود ۷۷ تا ۸۰ درصد برسد. با این حال، نتیجه واقعی به در دسترس بودن گاز، شرایط بازار، تقاضا و آبوهوا بستگی دارد.
امیل کنستانتینسکو، تحلیلگر انرژی و بنیانگذار EnergyRiskIQ، خاطرنشان کرد که «سپر فیزیکی در حال بهبود است، اما بازار همچنان برای دسترسی آینده به گاز و ریسک عرضه خارجی، صرف قابلتوجهی لحاظ میکند».
با این همه، داوری واقعی هشتم اکتبر خواهد بود، زمانی که انجمن اپراتورهای سیستم انتقال اروپا، ENTSO-G، قرار است چشمانداز عرضه گاز برای زمستان را رونمایی کند.
چرا قیمت گاز به عرضه گره خورده است؟
با تنگ بودن عرضه و بالا بودن تقاضا، گاز گرانتر میشود. هرچه سپر ذخیرهسازی کوچکتر باشد، پر کردن دوباره ذخایر پیش از زمستان سختتر و پرهزینهتر میشود.
پیش از تشدید درگیری خاورمیانه، شاخص اصلی قیمت گاز اروپا، تیتیاف هلند، حدود ۳۰ تا ۳۱ یورو به ازای هر مگاواتساعت (MWh) معامله میشد. اکنون این رقم حدود ۷۲ تا ۷۴ یورو در هر مگاواتساعت است — بیش از دو برابر — پس از آنکه اوایل سپتامبر بهطور گذرا از ۸۰ تا ۸۹ یورو در هر مگاواتساعت فراتر رفت.
حتی اگر بالاترین مقام انرژی اتحادیه اروپا گفته باشد که این بلوک بهتر از پیش از شوک انرژی ۲۰۲۲ آماده است، ذخایر کم گاز به آن فضای کمتری میدهد تا اختلال دیگری در عرضه جهانی را بدون پرداخت بهای سنگین جذب کند.
استینچه فان فلدهوون، وزیر اقلیم هلند، گفت هلند میخواهد اتحادیه اروپا زمانی که قوانین کنونی در سال ۲۰۲۷ منقضی میشوند، به اهداف اجباری پر کردن ذخایر گاز طبیعی پایان دهد و استدلال کرد که وادار کردن کشورها به پر کردن ذخایر گاز تا سطوح تعیینشده، بار ناعادلانهای بر آنها تحمیل میکند.
گازیونی (Gasunie)، شرکت زیرساخت و حملونقل گاز طبیعی هلند که در این کشور فعالیت میکند، نگرانیهای مشابهی را مطرح کرد و به وابستگی فزاینده این کشور به جریانهای بینالمللی گاز اشاره کرد.
گازیونی اخیراً اعلام کرد: «توصیه میکنیم برای بحرانی که میتواند چندین ماه طول بکشد آماده شویم. در نهایت، این سیاستگذاران هستند که باید تعیین کنند هلند چه سطحی از ریسک را آماده پذیرش است.»
بدترین سناریو چیست؟
تحلیلگران انرژی استدلال میکنند اگر اتحادیه اروپا زمستانی بهشدت سرد را همراه با ادامه بسته بودن تنگه هرمز تجربه کند، قیمت جهانی الانجی میتواند تقریباً دو برابر قیمتهای کنونی شود و اروپا را وادار کند بهشدت از بازارهای آسیایی برای گاز آمریکا پیشی بگیرد.
در نهایت، کمبود گاز میتواند به بحران برق تبدیل شود، به دلیل نحوه طراحی شبکههای برق و بازارهای انرژی. از آنجا که بسیاری از نیروگاهها برای تولید برق به گاز طبیعی متکی هستند، کاهش عرضه گاز بهسرعت صورتحساب برق را بالا میبرد و شبکه را تحت فشار قرار میدهد.
رونالد پینتو، تحلیلگر ارشد بینش در شرکت اطلاعات بازار Kpler، گفت در حال حاضر کمبود گاز پیشبینی نمیشود. با این حال، در چنین رویدادی، بخش برق احتمالاً تأثیر آن را احساس خواهد کرد.
پینتو به یورونیوز گفت: «گاز اغلب به تولیدکننده حاشیهای تبدیل میشود، بهویژه در زمستان؛ کمبود گاز میتواند جهش تیتیاف را به دنبال داشته باشد که به نوبه خود میتواند به قیمتهای بالای برق در سراسر اروپا منجر شود. اگر این وضعیت با دمای سرد و تولید کم بادی همزمان شود، میتواند تشدید شود.»
بحران انرژی اروپا در بدترین زمان ممکن برای کشورهای اتحادیه اروپا رخ میدهد؛ کشورهایی که پیشتر اقدامات کاهش مالیات، یارانهها و دیگر ابزارهای مبتنی بر بازار را برای کاهش فشار قیمتهای سرسامآور معرفی کردهاند، در حالی که با مشکلات مالی داخلی دستوپنجه نرم میکنند.
بدتر شدن اوضاع میتواند کمیسیون را بر آن دارد تا مانند سال ۲۰۲۲ خرید مشترک گاز را برای تضمین قیمتهای پایینتر و توزیع بهتر هماهنگ کند. امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، اخیراً از بروکسل خواست این اقدام را بازنگری کند.