.
یک مقام ارشد وزارت خزانهداری آمریکا این ماه با سفر به سراسر خاورمیانه و اروپا، هشدار خود را به شرکای تجاری ایران رساند: یا با تهران تجارت میکنید یا با واشینگتن.
.
این اعمال فشار تجاری در حال نتیجه دادن است.
در روزهای اخیر، خطوط هوایی ایران از مسیرهای حیاتی منطقهای محروم شده و بزرگترین بانک تجاری این کشور از انجام تراکنش در امارات متحده عربی و ترکیه بازمانده است؛ اقداماتی که بر فراز تحریمهای دیرینه و محاصره دریایی مستمر آمریکا صورت گرفته است.
بیاعتمادی فزاینده کشورهای عربی خلیج فارس به تهران، کارزار فشار را مؤثرتر کرده است؛ در حالی که آمریکا میکوشد به جنگی پایان دهد که قیمت سوخت در این کشور را به شدت بالا برده است. دولت آمریکا به راهبرد سختگیرانه خود پایبند است، حتی در حالی که ایران پیشنهادهای دیپلماتیک، از جمله توقف هفتروزه حملات را برای دستیابی به تسهیلات اقتصادی مطرح میکند.
جاناتان بورک، مقام وزارت خزانهداری و مدیرعامل پیشین سیتی در لندن، گفت: «ما فوریت تازهای را از سوی شرکای خود میبینیم. آنها این موضوع را بسیار جدی میگیرند.»
نایجل کوشنر، وکیل بریتانیایی که دو دهه به شرکتها درباره تحریمهای ایران مشاوره داده است، گفت هرگز چنین فشار شدیدی را بر بخشهای بانکی و هوانوردی ایران ندیده است.
کوشنر گفت: «آمریکا در عرض چند هفته تأثیری بیشتر از کارزارهای طولانیتری که از سال ۲۰۱۰ آغاز شد، به دست آورده است.»
.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، این هفته در مجمع عمومی سازمان ملل متحد سخن گفت و درد ناشی از تحریمها را پذیرفت، اما تأکید کرد که کشورش در برابر فشار خواهد ایستاد.
.
پزشکیان گفت: «مقاومت مردم ایران در برابر تحریمها فقط بیشتر خواهد شد. ما هرگز سر خم نمیکنیم و زانو نمیزنیم.»
.
ایران از زمان انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ و بحران گروگانگیری در سفارت آمریکا با بار فزاینده تحریمها روبهرو بوده است. با این حال، تهران با وجود از دست دادن ارتباط با نظام دلاری و داراییهای خارج از کشور، توانسته است پیوندهای هوایی و بانکی حیاتی خود با همسایگان در سراسر خاورمیانه را حفظ کند.
.
جنگ امسال، بسیاری از کشورهای خلیج فارس را نسبت به این روابط بدبین کرده است. ایران به اهدافی از جمله زیرساختهای انرژی در کشورهایی مانند امارات، که کانال تجاری کلیدی به جهان است، حمله کرد. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نیروی شبهنظامی، همچنان به کشتیها در اطراف تنگه هرمز حمله میکند؛ دهانه باریک خلیج فارس که دروازه عبور حدود یکپنجم نفت جهان بوده است. در همین حال، شورشیان حوثی مورد حمایت ایران در یمن بخشهایی از خاک اطراف تنگه بابالمندب، معادل دریای سرخ برای گلوگاه هرمز، را تصرف کرده و به زیرساختهای نفتی عربستان حمله کردهاند.
.
اکنون شرکای تجاری ایران با این احتمال روبهرو هستند که اگر برخی از آخرین پیوندهای باقیمانده تهران با جهان بیرون را قطع نکنند، آمریکا علیه آنها اقدام کند.
.
بورک، که معاون وزیر در امور تأمین مالی تروریسم است، گفت: «ایران ۵۰ سال است که یک مشکل بوده و ما تقریباً به اوج تحمل خود در برابر این مشکل رسیدهایم.»
.
کشورهای خاورمیانه موضع آمریکا را جدی گرفتهاند؛ آغاز آن از عمان بود، نخستین ایستگاه سفر منطقهای بورک.
.
عمان مدتها بهعنوان واسطه میان ایران و غرب عمل کرده است، اما با ادامه جنگ ایران با تهدیدهای فزاینده ترامپ روبهرو شده است. نخستین هدف بورک، پروازهای شرکت هواپیمایی ایرانی ماهان ایر بود؛ شرکت خصوصی مرتبط با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که غرب گمان میکند سلاح، نیرو و تدارکات را منتقل میکند. هرچند این شرکت هواپیمایی از سوی آمریکا تحریم شده بود، عمان و دیگران اجازه پرواز به آن میدادند.
.
بورک گفت: «ماهها با برخی از این شرکا تماس داشتم و موضوع ماهان ایر را مطرح میکردم. فلایترادار را باز میکنم و میبینم در همان لحظه که در تماس هستیم، پروازی میان دو کشور در جریان است. میگویم: چطور ممکن است اجازه چنین کاری را بدهید؟»
.
مقامهای خاورمیانهای آگاه به این موضوع گفتند دولت عمان سفر بورک را نشانهای از جدیت آمریکا در اجرای تحریمها و این واقعیت تلقی کرد که همکاری نکردن میتواند به اقتصاد آنها آسیب بزند. در عرض یک هفته، مسقط همه پروازهای ماهان را ممنوع کرد و پس از اجرایی شدن محدودیتهای جدید آمریکا بر هوانوردی ایران، چهارشنبه با مسدود کردن همه خطوط هوایی ایران این اقدام را تکمیل کرد.
.
بورک سپس برای دیدار با مقامها به امارات متحده عربی سفر کرد. امارات هرچند متحد مهم آمریکا در منطقه است، روابط فرهنگی و اقتصادی دیرینهای نیز با ایران دارد که دروازه پشتی حیاتی تهران به نظام مالی جهانی را فراهم کرده است.
.
افراد آگاه به این موضوع گفتند بورک در گفتوگوهای خود در آنجا به اقدام اخیر علیه شعبه محلی یک بانک مصری اشاره کرد که با ایران معاملاتی داشت.
.
این هفته، مقامهای اماراتی شعبههای محلی بانک ملی ایران، بزرگترین بانک تجاری جمهوری اسلامی، را از انجام تراکنشهای مرتبط با ایران منع کردند.
.
مصطفی پاکزاد، واسطه مالی پیشین ایرانی که در گذشته از این بانک برای کمک به مشتریان ایرانی در پرداخت هزینه کالا استفاده میکرد، گفت: «این اقدام به شریانهای تجارت خارجی ایران ضربه میزند.»
.
روز پنجشنبه، امارات همه پروازهای خطوط هوایی ایران را ممنوع کرد؛ اقدامی که احتمالاً تجارت را مختل میکند.
.
بورک همچنین به ترکیه سفر کرد و آنکارا نیز پروازهای ماهان را لغو کرد. آنکارا همچنین مجوز یکی از بزرگترین بانکهای خصوصی ایران، بانک ملت، را لغو کرد؛ نهادی که بهعنوان کانال تراکنشهای تجاری میان ایران و ترکیه عمل میکند.
.
در مجموع، وزارت خزانهداری آمریکا با بیش از ۵۰ کشور دیدار کرد. دیپلماتها با کشورهایی مانند آذربایجان و گرجستان نیز تماس گرفتند که آنها هم خطوط هوایی ایران را مسدود کردند.
.
برخی مسیرهای خروج ایران به جهان همچنان باقی است. ماهان هنوز به چین و روسیه، دو شریک بزرگ ایران، پرواز میکند. وزارت خزانهداری آمریکا شرکتها و نمایندگان مرتبط با ایران در هر دو کشور را تحریم کرده است، هرچند بورک گفت گفتوگوها با آنها بخشی از مذاکرات سیاسی گستردهتر با کاخ سفید است.
.
بورک سفر دو هفتهای خود را در لندن به پایان رساند و در آنجا از وزارت خارجه و وزارت خزانهداری بریتانیا دیدار کرد. بریتانیا اعلام کرده است که معافیتهای بانکهای ایرانی را که در پایتخت مالی اروپا فعالیت میکردند، تمدید نخواهد کرد.
.
این اقدام میتواند عملاً شعبه بانک ملی در لندن را تعطیل کند؛ شعبهای که مجوز بریتانیایی آن ماه آینده باید تمدید شود و این خود فشار بیشتری بر تهران وارد میکند.
.
متیو لویت، که در دولت جورج دبلیو بوش معاون وزیر در امور اطلاعات و تحلیل وزارت خزانهداری بود، گفت: «تأثیر تحریمها تنها زمانی مؤثر است که بتوانید آنها را متقاعد کنید که کاملاً جدی هستید. اما نتیجه در عمل مشخص میشود. این کار تنها در صورتی جواب میدهد که فشار را ادامه دهید.»