در نوامبر ۲۰۱۸، یک روز پس از انتخابات میاندورهای که برای حزب جمهوریخواه بد پیش رفت، جیم آکوستا، خبرنگار وقت کاخ سفید در CNN، از رئیسجمهور دونالد ترامپ درباره پیامرسانیاش در موضوع مهاجرت پرسید. فضا بهسرعت متشنج شد. ترامپ میان حرف او پرید: «فکر میکنم باید بگذاری من کشور را اداره کنم — تو CNN را اداره کن.» و افزود: «اگر خوب انجامش میدادی، آمار بینندگانت خیلی بهتر بود.» ترامپ تلاش کرد بحث را عوض کند، اما آکوستا کوتاه نیامد، حتی وقتی یکی از دستیاران جلو آمد تا میکروفون را بگیرد. ترامپ هنوز از توهین به او دست نکشیده بود. گفت: «وقتی اخبار جعلی را گزارش میکنی، کاری که CNN زیاد انجام میدهد، تو دشمن مردم هستی.» چند ساعت بعد، سارا هاکبی سندرز، سخنگوی مطبوعاتی کاخ سفید، تعلیق کارت مطبوعاتی آکوستا را اعلام کرد و برای تکمیل ماجرا، بهدروغ او را متهم کرد که با دستیاری که میخواست میکروفون را پس بگیرد، برخورد فیزیکی کرده است. این ماجرا بسیار مهم بود — یک خبرنگار باسابقه تایمز گفت در بیش از دو دهه فعالیت در این حوزه چنین چیزی ندیده است — اما برخی تحلیلگران استدلال کردند که ترامپ آن را بهعنوان حواسپرتی ساخته بود، نه فقط از انتخابات میاندورهای، بلکه از تصمیمش در همان روز برای برکناری جف سشنز، اولین دادستان کل او. یکی از مفسران آنلاین از CNN بهخاطر ادامه تمرکز بر آن ماجرا در میان «آکوستاگیت» تمجید کرد و هشدار داد که برکناری سشنز میتواند «بحران قانون اساسی» به بار آورد.
اواخر هفته گذشته، کمی پیش از دور دیگری از انتخابات میاندورهای که بهنظر میرسد برای حزب جمهوریخواه بد پیش برود، ترامپ در تروث سوشال نوشت که همه کارکنان CNN را همراه با MS NOW و پولیتیکو از کاخ سفید منع خواهد کرد، «بهدلیل گزارشهای مداومشان از اخبار جعلی!» و افزود: «سایر رسانههای اخبار جعلی هم در نوبت هستند.» این هم ماجرای بزرگی بود، اما باز هم ناظران مختلف گمان کردند ترامپ میکوشد توجه را از مشکلات فوریتر، مانند جنگ در ایران، منحرف کند. یکی از مفسران به نیویورک گفت: «او میکوشد افکار عمومی را از دردسر سیاسی جدیای که الان در آن است، منحرف کند. نگرانی من این است که او دارد زمینه را برای عبور دادن کشور از بحران قانون اساسی دیگری فراهم میکند.»
تاریخ خود را تکرار میکند، هر بار بهشکل یک فارس — هرچند البته بعضی چیزها تغییر میکنند. در سال ۲۰۱۸، MS NOW هنوز MSNBC بود و تروث سوشال وجود نداشت. آکوستا نیز از CNN جدا شده و مستقل شده است و با بهرهگیری از چشمانداز رسانهای در حال تکهتکه شدن، مخاطبانی برای خود بهعنوان مفسر در ساباستک و یوتیوب پرورش داده است؛ در واقع همین او بود که در همین نقش به نیویورک درباره زمینهچینی ترامپ برای بحران قانون اساسی هشدار داد. و اگر آخرین ممنوعیت رسانهای ترامپ تا حدی تاکتیکی برای حواسپرتی باشد، آکوستا اشاره کرد که بحران قانون اساسی قریبالوقوع ممکن است دیگر چیزی نباشد که او میخواهد توجه را از آن منحرف کند. همانطور که از ۲۰۱۸ آموختهایم، ترامپ از فریاد کشیدن «واویلا» از مرکز صحنه و زیر نورافکنها نمیترسد.
عقل پس از واقعه همیشه ۲۰/۲۰ است، و شاید تصور ترامپ بهعنوان «رئیسجمهور حواسپرتی» همیشه بیش از حد سادهسازی بوده است؛ ممکن است بیش از حد به قدرتهای گمراهکنندهاش اعتبار داده باشیم، یا دستکم به مهارت و عمدی بودن آنها. این چارچوب در جاهایی پابرجاست — هیئت تحریریه تایمز در واکنش به آخرین ممنوعیت رسانهای، رئیسجمهور را «استاد دستکاری توجه عمومی» توصیف کرد — و با این حال، بهطور فزایندهای بهنظر میرسد مهمترین چیزی که باید نگرانش باشیم، تسخیر توجه خود اوست. در تابستان، کتاب «تغییر رژیم» نوشته مگی هابرمن و جاناتان سوان، خبرنگاران تایمز، ترامپ را درون حبابی اطلاعاتی و تحریفشده گرفتار توصیف کرد. ناتالی هارپ، دستیاری که به دلایلی که از بافت پیداست «چاپگر انسانی» خوانده میشود، بهعنوان مجرای کلیدی به رئیسجمهور شناسایی شده است، و همانطور که انتظار میرفت، آخر هفته گزارش شد (بهدست چه کسی جز CNN) که هارپ درست پیش از آنکه ترامپ چکش را پایین بیاورد، کلیپهای خبری — از جمله ظاهراً یک اینفوگرافیک ناخوشایند از پولیتیکو — به او نشان میداده است. (وقتی بعداً درباره زمانبندی از ترامپ پرسیدند، او بهشکل مفیدی پاسخ داد: «هیچ دلیلی نداشت» و سپس به «اخبار انباشته دو سال گذشته» اشاره کرد.) گفته میشود سایر مشاوران ترامپ از این ممنوعیت غافلگیر شدند، ممنوعیتی که سخنگوی مطبوعاتی کاخ سفید آن را اعلام نکرد، برخلاف ماجرای آکوستا در ۲۰۱۸، تا حد زیادی چون الان اصلاً سخنگویی وجود ندارد. برخی گمانهزنی کردهاند که اگر وجود داشت، ممکن بود ترامپ را از این کار منصرف کند.
چه این ممنوعیت یک نقشه استادانه بوده باشد و چه یک قهر بینظارت، افشاگرترین پیامد آن — و شاید نقطه تفاوتش با آکوستاگیت — واکنش شدید همکاران رسانهای هدفها بوده است. واکنش به آکوستاگیت دقیقاً سرد نبود: CNN بهسرعت برای بازگرداندن کارت مطبوعاتیاش شکایت کرد، اقدامی که تایمز آن را «شاید تهاجمیترین اقدام یک سازمان خبری تاکنون علیه یک رئیسجمهور» خواند، و رسانههای رقیب — از جمله بهطور برجسته فاکس نیوز — لایحه دوستانه دادگاه (amicus brief) ارائه کردند. کشمکش حقوقی بعدی کمی پیچیده بود، اما تیموتی جی. کلی، قاضی منصوبشده توسط ترامپ، ابتدائاً به نفع آکوستا رأی داد و کاخ سفید اساساً عقبنشینی کرد. CNN، MS NOW و پولیتیکو اکنون به دلایل مشابه — با استناد به متمم اول و همچنین نقض روند قانونی — شکایت کردهاند و پرونده دوباره به کلی ارجاع شده است. ترامپ پیشاپیش وعده تجدیدنظرخواهی از حکم او را داده است، که با توجه به اینکه کلی هنوز حکمی صادر نکرده، اعتماد چندانی را نشان نمیدهد.
این بار اما سایر سازمانهای خبری با سرعت و قدرت بیشتری وارد میدان شدهاند. CNN یکی از پنج رسانهای است که در «استخر تلویزیونی» شناختهشده قرار دارد و تصاویر رفتوآمد روزمره ترامپ را ضبط و به اشتراک میگذارد؛ پس از ممنوعیت، چهار رسانه دیگر — CBS، ABC، NBC و فاکس — تحریمی عملی از وظایف خود اعلام کردند. (دستکم روز دوشنبه، اتاقهای خبری غیرتلویزیونی دیگر نیز با به تأخیر انداختن انتشار عکسهای ثابت رویدادهای ترامپ به آنها پیوستند.) برخی ناظران — از جمله آکوستا — ترجیح میدادند گروه خبرنگاران کاخ سفید گامهای بلندتری بردارد و پوشش کاخ سفید را کاملاً کنار بگذارد؛ با این حال، همانطور که گزارشگران رسانهای مختلف اشاره کردند، تخلیه موقت استخر تلویزیونی تشدید قابلتوجهی بود، بهویژه با توجه به شهرت اخیر گروه خبرنگاران کاخ سفید در واکنش به شکستن هنجارها با شکستن نان. (نمونه الف و در واقع ب: شامهای اخیر خبرنگاران کاخ سفید.) تحریم به این معنا نیست که تا حل شدن ماجرا هیچکس برای فیلمبرداری از ترامپ حاضر نخواهد بود؛ همانطور که انتظار میرفت، روز دوشنبه او به چمن جنوبی رفت تا یک بالگردگاه جدید را افتتاح کند و دوربینهای کاخ سفید این صحنه را پخش کردند. اما نبود میکروفون بومدار باعث شد صدای ترامپ شنیده نشود.
با توجه به عادت اخیر ترامپ به گفتن حرفهای نسنجیده و حالوهوای «بگذارید کیک بخورند» افتتاح یک بالگردگاه جدید در میان قیمتهای سرسامآور بنزین، شاید شبکهها لطفی به او کرده باشند. با این حال، همانطور که ارین برنت، مجری CNN، دوشنبه شب گفت، ترامپ «از پوشش خبری همان مطبوعاتی که میگوید از آن متنفر است، تغذیه میکند» و «قطع میکروفون او مثل قطع هوایی است که نفس میکشد.» بدیهی است که رئیسجمهور ایالات متحده راههای دیگری برای شنیده شدن دارد. (تصادفی یا نه، دیشب کاخ سفید یک تدوین سرگیجهآور از کلیپهای کمدی قدیمی منتشر کرد که همزمان تبلیغی برای «ترامپ تیوی» بود؛ قرار است فید یوتیوبی مداومی از «ویدیوهای برتر، اظهارات مهم و لحظات دیدنی» باشد که قطعاً این صفتها را به تمسخر خواهد گرفت.) اما من مدتهاست باور دارم که رسانههای سنتی در شکلدهی و تقویت دستور کار سیاسی، بیش از آنچه بسیاری از منتقدانشان فکر میکنند، همچنان مرتبط هستند. تصاویر بیصدای بالگردگاه دستکم استعارهای صریح برای این ایده بود و برای برداشت گستردهتر اینکه قدرت ترامپ در حال تضعیف است. خود واقعیت تحریم استخر تلویزیونی نیز این برداشت را تقویت میکند؛ سخت است تصور کنیم چنین عزمی مثلاً یک سال پیش نشان داده میشد. من پیشتر استدلال کردهام که کوشش برای سازش با رفتار غیرمنطقی ترامپ اشتباه است، چون او فقط فشار میآورد و فشار میآورد تا سرانجام هدفهایش مقابله کنند. ظاهراً سرانجام خط کشیده شده است.
تا اینجا، خوشایند است. اما حتی اگر ترامپ از ممنوعیت عقبنشینی کند یا در دادگاه شکست بخورد، تهدیدهایش علیه مطبوعات آزاد ادامه خواهد یافت. خطری که او در دوره اولش ایجاد کرد ناچیز نبود، اما آکوستاگیت به این دلیل به نقطه اشتعال تبدیل شد که نمونهای نسبتاً نادر از اقدام پس از لفاظی زشت بود. در دوره دوم، آخرین ممنوعیت رسانهای پیشینهای داشته است: سال گذشته، کاخ سفید دسترسی آسوشیتدپرس را محدود کرد پس از آنکه این خبرگزاری از همراهی سرراست با تصمیم او برای «ترامپی کردن» نام خلیج مکزیک خودداری کرد. این دولت دوم گامهای دیگر و موذیانهتری نیز برمیدارد: محدود کردن نظاممند پوشش انتقادی پنتاگون؛ بازداشت و اخراج خبرنگاران مهاجر در یورشهای اجرای قانون؛ تصاحب تهاجمی دادهها و دستگاههای الکترونیکی خبرنگاران در تحقیقات مربوط به افشای اطلاعات؛ و بهکارگیری بازوهای زمانی مبهم دولت اداری، از جمله کمیسیون ارتباطات فدرال، برای ایجاد فضایی خصمانه علیه سخنان ضدترامپ.
سپس روابط ترامپ با ثروتمندانی است که بخش بزرگی از چشمانداز رسانهای را در اختیار دارند. وقتی ترامپ در ۲۰۱۸ به آکوستا گفت به اداره CNN بچسبد، این حرف بهعنوان توصیهای خوانده شد که شبکه در محدوده خودش بماند و بگذارد ترامپ کشور را اداره کند. اکنون «تو CNN را اداره کن» بیشتر شبیه دستوری است که ممکن است به یک متحد مورد اعتماد بدهد. در همین راستا، دیروز، وقتی شبکه مشغول شکایت از ترامپ بود، خبری منتشر شد که بهزودی مالک جدیدی خواهد داشت: پارامونت اسکایدنس، که ریاست آن را دیوید الیسون، پسر لری، دوست رئیسجمهور، بر عهده دارد. وقتی شرکت در فوریه اعلام کرد قصد دارد شرکت مادر فعلی CNN، یعنی وارنر برادرز دیسکاوری، را تصاحب کند، منتقدان این معامله نگرانیهایی درباره استقلال تحریریه مطرح کردند: پارامونت بهتازگی CBS News را تصاحب کرده و بهطور گسترده متهم شده بود که آن را به سمت راست میکشد؛ گفته میشد لری الیسون به ترامپ پیشنهاد داده بود که مجریانی که او دوست ندارد (از جمله برنت) میتوانند از CNN حذف شوند. دولت چراغ سبز این معامله را داد. ائتلافی از دادستانهای کل دموکرات ایالتی برای مسدود کردن آن اقدام کرد — اما اکنون به توافقی رسیدهاند. مفاد آن بیشتر به درد اهالی هالیوود میخورد، اما ایجاد یک «هیئت استقلال تحریریه» از خبرنگاران باتجربه را نیز پیشبینی میکند که مسئول تضمین پوشش «عینی» در CBS و CNN و دیگر عبارات اطمینانبخش اما بیمعنای تبلیغاتی است. این هیئت نیز بهنوبه خود توسط هیئت مدیره شرکت ادغامشده انتخاب خواهد شد. یکی از کارکنان CBS News به گاردین گفت که کل این ترتیب «کاملاً مزخرف بهنظر میرسد.»
حتی اگر این تحلیل درست باشد، و فکر میکنم احتمالاً هست، داستان این ادغام و پیامدهای احتمالی ضدتراستی آن پیچیدهتر از آن است که کلیشهها اجازه میدهند. همین را میتوان درباره مسیر فعلی CBS News تحت رهبری دیوید الیسون گفت — از جمله دیگر دادهها، این شبکه به شرکای خود در تحریم پیوسته است — و هنوز زود است بگوییم CNN الیسون چه شکلی خواهد بود. با این حال، همانطور که هنگام اعلام این معامله نوشتم، اجازه دادن به همان میلیاردرها برای مالکیت چند شبکه بزرگ — یا به یک معیار، دوپنجم استخر تلویزیونی کاخ سفید — درجهای نگرانکننده از تمرکز است، حتی وقتی انگیزهها پاک و شفاف باشند. اگر یا وقتی CNN دسترسی خود به کاخ سفید را بازپس گیرد، این اتفاق در پسزمینه پرسشهای بسیار مبهمتری درباره الیسونها و روابطشان با ترامپ رخ خواهد داد — و پوشش خبری آن بهدرستی بر همین اساس زیر ذرهبین خواهد بود.
باید گفت ترامپ در ۲۰۱۸ فقط نمیخواست CNN در محدوده خودش بماند — او آن زمان نگران مالکان آن هم بود، تا حدی که گفته میشود به مقامات دستور داد ادغام پیشین میان شرکت مادر وقت این شبکه و A. T. & T. را مسدود کنند. در نهایت به خواستهاش نرسید. درباره آکوستا هم همینطور بود؛ او پس از حدود دو هفته کارت خود را پس گرفت، هرچند آن زمان نوشتم که پیروزی CNN در آن نبرد ممکن است توخالی از آب دربیاید، با توجه به اکسیژن رایگانی که به لفاظیهای اخبار جعلی ترامپ داد و بله، اینکه چگونه توجه رسانهها را از مسائل دیگر منحرف کرد. از دیدگاه امروز، آن نگرانیها عجیب و قدیمی بهنظر میرسند، و پیروزی برای CNN، MS NOW و پولیتیکو مهم خواهد بود. اما ترامپ احتمالاً راههای بیشتری برای پیروزی نسبت به مطبوعات دارد. این ممنوعیتها ممکن است تاکتیکی برای حواسپرتی باشند یا نباشند. در هر صورت، فقط یک نگرانی دیگر به نگرانیها اضافه میکنند. ؟