گذرگاه مرزی گوربولاک، ترکیه (اپ) — صدها کامیون در جاده ورودی به ایران از مرز کوهستانی شرق ترکیه متوقف شدهاند. بزرگترین گذرگاه مرزی دو کشور که در شرایط عادی نیز پررفتوآمد بود، اکنون به شریان حیاتی اقتصادی تهران تبدیل شده است، چرا که نیروی دریایی آمریکا بنادر این کشور را محاصره کرده است.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، با محدود شدن واردات در بخش اعظم کشور و قطع صادرات نفت و گاز که اقتصاد را زنده نگه میدارد، بر تسریع تجارت زمینی فشار آورده است.
این تازهترین آزمون تابآوری ایران است. رانندگان خسته کامیون ایرانی در گذرگاه مرزی ترکیه با خبرگزاری آسوشیتدپرس گفتوگو کردند؛ جایی که صفها اکنون کیلومترها کشیده شده است.
محمد رضا شیری، ۵۵ ساله، که چهار روز برای حمل بار لاستیک خود به ایران در انتظار مانده بود، گفت: «۱۵ سال است که از این گذرگاه مرزی میگذرم. هرگز اینقدر معطل نماندهام. مجبور شدیم در انتهای صفی هفتکیلومتری (۴.۳ مایلی) منتظر بمانیم. قبلاً حداکثر سه روز اینجا معطل میشدیم. به خاطر جنگ، زمان انتظار از پنج روز فراتر رفته است.»
ایران آمریکا را به تلاش برای تضعیف این کشور متهم میکند.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، روز سهشنبه گفت: «آنها تلاش میکنند هر جا میتوانند دشواری ایجاد کنند و از هیچ کاری دریغ نمیکنند. مسیرها را میبندند، راههای هوایی را میبندند، مسیرهای زمینی را مسدود میکنند و میکوشند شکافهای داخلی را دامن بزنند.»
ایران تأکید دارد که این فشارها موضع آن را در مذاکرات با واشینگتن تغییر نخواهد داد. تهران میخواهد محاصره آمریکا پیش از آن که اجازه دهد کشتیرانی تجاری بار دیگر از تنگه هرمز عبور کند، پایان یابد؛ تنگهای که تسلط ایران بر آن بازارهای جهانی و قیمت نفت را تکان داده است.
ایران پیش از این بیش از ۸۰ درصد تجارت خود را بر خلیج فارس تکیه داده بود
ایران در تلاش برای انتقال تجارت از دریا به خشکی با چالشی بزرگ روبهروست. به گفته محمد فرزانگان، اقتصاددان ایرانی، اقتصاد این کشور پیش از جنگ بیش از ۸۰ درصد تجارت خود را بر خلیج فارس تکیه داده بود.
اکنون گذرگاههای زمینی ایران با ترکیه در غرب و پاکستان در شرق برای ارتباط با اروپا و آسیا حیاتی شدهاند. رانندگان کالاهایی را حمل میکنند که برای صنایع پتروشیمی و دیگر صنایع تولیدی ایران که در حملات آمریکا و اسرائیل به شدت آسیب دیدهاند، حیاتی است.
اما گذرگاههای زمینی به شدت تحت فشار هستند.
فرزانگان گفت: «لجستیک و ظرفیت این مرزها محدود است. مقررات، کنترلهای مرزی، فساد، همه اینها ترانزیت را بسیار دشوارتر و زمانبرتر میکند.» تجارت زمینی «اساساً نمیتواند جایگزین محاصره شود یا آن را جبران کند.»
بر اساس دادههای انجمن بینالمللی حملکنندگان که نماینده بخش لجستیک بینالمللی ترکیه است، در گذرگاه مرزی گوربولاک ترکیه زمان انتظار کامیونها از زمان آغاز جنگ بیش از چهار برابر شده است.
یک مقام ایرانی گفت شمار کامیونها به شدت افزایش یافته است.
امیر روشنبخش قنبری، معاون یک نهاد دولتی که تجارت ایران را ترویج میکند، در مصاحبه با یک رسانه نیمهرسمی، ایلنا، گفت: «به جای ۲۰۰ کامیون، ۱۲۰۰ کامیون در مرز است و کشور مقصد ظرفیت پذیرش این تعداد کامیون را ندارد.»
قنبری بخشی از علت ازدحام مرزی را کشورهای همسایه دانست: «کشورهای مقصد حاضر به توسعه زیرساختها نیستند، چون مشخص نیست این وضعیت چقدر ادامه خواهد داشت.»
اما یک خبرنگار آسوشیتدپرس که روز سهشنبه از گذرگاه مرزی ترکیه بازدید کرد، عملیات راهسازی برای احداث خطوط اضافی را مشاهده کرد. دو کارمند یک اداره راه محلی که به دلیل عدم اختیار اظهارنظر علنی خواستند نامشان فاش نشود، گفتند ترکیه بر اساس طرحی سهساله زیرساختهای مرزی را بهبود میبخشد.
برخی کامیونداران به تأخیرها اعتراض کردهاند
یک کانال تلگرامی مرتبط با گروههای نماینده کامیونداران و دیگر رانندگان حملونقل ایرانی، سرشار از پیامهای اعتراضی به شرایط است. کار کمدستمزد آنها پس از افزایش قیمت سوخت و سختتر شدن سهمیه سوخت از سوی مقامات ایرانی، بیشتر تحت فشار قرار گرفته است.
در یکی از پیامها آمده است: «با افزایش هزینهها، بالا رفتن هزینههای نگهداری، قیمت بالای لاستیک و قطعات و از سوی دیگر کاهش بار و درآمد رانندگان، ادامه کار برای بسیاری از ما بسیار دشوار شده است»؛ این پیام هشدار میدهد کامیونداران «در برابر این فشار فزاینده بر رانندگان سکوت نخواهند کرد.»
اکبر صدیقی، ۴۲ ساله، راننده کامیون ایرانی اهل تبریز که در گذرگاه منتظر است، گفت زمان انتظار طولانیتر سفرهای دو بار در ماه او را به یک بار در ماه کاهش داده است.
او گفت: «به همین دلیل نصف گذشته درآمد دارم.» وی افزود قیمت سوخت کامیونش در ایران از سفر قبلیاش ۲۵ درصد افزایش یافته است.
صدیقی گفت: «برخی رانندگان ترکیهای میتوانند رشوه بدهند و از صف جلو بزنند. پول ما اینجا ارزشی ندارد. ما نمیتوانیم این کار را بکنیم.»
رانندگان گفتند صف گمرک در طرف ایرانی حتی طولانیتر است و زمان انتظار در ماه گذشته بین ۱۲ تا ۲۵ روز بوده است. بسیاری علت را بازرسیهای طولانیتر مقامات ترکیه از کامیونهای خروجی از ایران دانستند.
اکبر یحیایی، راننده کامیون ایرانی که گفت بارهایش از قطعات ماشینآلات تا مواد شیمیایی متغیر است، اظهار داشت چهار روز در انتظار بوده است.
او گفت: «برای ما رانندگان اینجا مایه شرمساری است. هیچ توالت یا حمامی برای استفاده در زمان انتظار نداریم. از ظاهر و بوی ما میتوانید ببینید.» وی افزود به سختی پولی برای خوردن به دست میآورد.
ایران و همسایگانش میکوشند مشکل را حل کنند
رهبران ایران به اهمیت بالای این موضوع اذعان کردهاند. بر اساس اعلام مرکز آمار ایران، اقتصاد این کشور در سه ماه پس از آغاز سال تقویمی ایران در ۲۰ مارس، در مقایسه با مدت مشابه سال قبل بیش از ۱۰ درصد کوچک شده است. اقتصاد غیرنفتی ایران ۴.۶ درصد کوچک شده است.
از زمانی که آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه جنگ خود علیه ایران را آغاز کردند، ارزش واحد پول ایران، ریال، سقوط کرده و تورم سر به فلک کشیده است. هفتهها پیش از آن، شرایط اقتصادی سقوطکننده اعتراضات ضدحکومتی را برانگیخته بود که به سرکوبی مرگبار انجامید.
مقامات ایران و همسایگانش گفتند در تلاش برای تسریع عبور از مرزها هستند.
ارشین شیمشک، نماینده انجمن بینالمللی حملکنندگان در گوربولاک، در مصاحبه تلفنی گفت: «گمرک ترکیه با افزایش تعداد خطوط در ایستگاههای سنجش سوخت و دو برابر کردن دستگاههای اسکن اشعه ایکس، زمان انتظار خودروهای ورودی از ایران را از ۳۰ به ۲۲ روز کاهش داده است.»
و در مرز میان ایران و پاکستان نیز رانندگان از تأخیرها خبر دادهاند. اسکندر مؤمنی، وزیر کشور ایران، این هفته گفت دو کشور قصد دارند با باز نگه داشتن گذرگاهها به مدت ۲۴ ساعت شبانهروز، جریان عبور را افزایش دهند.
به گزارش خبرگزاری دولتی ایران، مؤمنی پس از سفر همتای پاکستانیاش به تهران در روز دوشنبه گفت دو طرف همچنین توافقهایی برای گشایش گذرگاه جدیدی در کوهک دارند.
___
رادجی از پیتسبرگ گزارش داد.