لندن، ۲۱ سپتامبر (رویترز) - یک سیستم جدید رفتوآمد در حال بازتعریف بازار نفت خاورمیانه است، زیرا تولیدکنندگان تلاش میکنند صادرات را علیرغم تشدید درگیری منطقهای در جریان نگه دارند. اکنون این پرسش مطرح است که آیا این فرآیند پیچیده و پرهزینه یک اقدام موقتی است یا وضعیت عادی جدید بازار انرژی جهان.
چند مایل دورتر از ساحل عمان، در جنوب تنگه هرمز، ردیفهایی از تانکرها لنگر انداختهاند. بسیاری از آنها کنار هم قرار گرفته و با طناب و شلنگ به یکدیگر متصل شدهاند تا نفت خام را از یک کشتی به کشتی دیگر منتقل کنند و پلی شناور بین میادین نفتی خاورمیانه و بازار جهانی ایجاد نمایند.
انتقال کشتی به کشتی (Ship-to-Ship یا STS) به یک خط حیاتی برای تولیدکنندگان حوزه خلیج فارس تبدیل شده است، زیرا آنها خود را با اختلالات ناشی از جنگ ایران، که اکنون وارد هفتمین ماه خود میشود، تطبیق میدهند. پس از بارگیری، یک تانکر جدا شده و به سمت مقصد خود، معمولاً یک پالایشگاه در آسیا، حرکت میکند. سپس «کشتی مادر» از طریق تنگه هرمز به خلیج فارس بازمیگردد تا دوباره بارگیری کند و این چرخه را تکرار نماید.
این سیستم مسافتی که هر کشتی باید طی کند را کاهش میدهد و خطر عبور از تنگه را کم میکند، حتی در حالی که تعداد فزایندهای از تانکرها تحت حفاظت نیروی دریایی آمریکا و با خاموش کردن سیستمهای ناوبری خود، از یک دالان باریک در امتداد ساحل عمان عبور میکنند.
بر اساس دادههای شرکت کیپلر (Kpler)، صادرات از طریق تنگه هرمز تاکنون در ماه سپتامبر به حدود ۶.۵ میلیون بشکه در روز (bpd) رسیده است که بالاترین میزان از زمان جهش کوتاه پس از آتشبس ژوئن است.
این عملیات گواهی بر توانایی شگفتانگیز صنعت انرژی در سازگاری با شوکهای عرضه است. با این حال، نشانهای نیز از چگونگی پرهزینه و پیچیده شدن انتقال نفت از مهمترین منطقه صادرکننده جهان است.
بنبست هرمز
پیش از آغاز درگیری آمریکا و اسرائیل با ایران در فوریه، تنگه هرمز حدود یکپنجم مصرف جهانی نفت را پوشش میداد. اما محاصره ایران ترافیک را به طور ناگهانی متوقف کرد و تولیدکنندگان را مجبور به تغییر مسیر جریانها در صورت امکان و کاهش تولید نمود.
بسیاری از صاحبان کشتی از ارسال ناوگان خود به منطقه فعال جنگی سر باز زدند و معدود کسانی که حاضر به پذیرش این ریسک بودند، حق بیمههای بیسابقهای مطالبه کردند.
با این حال، صنعت انرژی به ندرت درجا میزند.
شرکت ملی نفت ابوظبی (ADNOC) که با کمبود تانکرهای موجود مواجه شد، راهکار انتقال کشتی به کشتی (STS) را توسعه داد. این شرکت به جای استفاده از کشتیها برای سفرهای رفت و برگشت چند هفتهای به خریداران در آسیا، از آوریل آنها را به عنوان تانکرهای شاتل (رفتوآمد سریع) به کار گرفت تا نفت خام را از پایانههای خلیج فارس به آبهای امنتر خلیج عمان حمل کنند. در آنجا، محمولهها میتوانستند برای ادامه سفر به کشتیهای بزرگتر منتقل شوند.
این استراتژی استفاده از ناوگان محدود و گرانقیمت تانکرها را به حداکثر رساند و اجازه داد حداقل بخشی از صادرات حیاتی ادامه یابد.
در واقع، صادرات نفت امارات در سپتامبر قرار است به ۳.۶ میلیون بشکه در روز برسد که از میانگین سال ۲۰۲۵ یعنی ۳.۴ میلیون بشکه در روز بالاتر است.
آرامکو نیز وارد شد
آنچه به عنوان یک پاسخ اضطراری آغاز شد، به یک صنعت جدید و قابل توجه تکامل یافته است.
آرامکوی عربستان (۲۲۲۳.SE) اکنون به طور فزایندهای به عملیات انتقال کشتی به کشتی (STS) تکیه میکند، زیرا اختلالات در مسیرهای صادراتی دریای سرخ، اثربخشی مسیر جایگزین پادشاهی را کاهش داده است.
در هفتههای اخیر، نیروهای حوثی یمن مورد حمایت ایران، کنترل خود بر تنگه بابالمندب در ورودی جنوبی دریای سرخ را سختتر کردهاند. همچنین شبهنظامیان مورد حمایت ایران در عراق در ۱۰ سپتامبر خط لوله شرق-غرب عربستان سعودی را هدف قرار دادند و حدود ۴ درصد از عرضه جهانی نفت که از طریق بندر یانبو در دریای سرخ به بازارهای بینالمللی جریان داشت، قطع شد.
همزمانی این رویدادها باعث شد نفت برنت هفته گذشته به بیش از ۱۰۸ دلار در هر بشکه برسد، پیش از آنکه سعودیها به خریداران اطلاع دهند که از طریق انتقال کشتی به کشتی (STS) در مسیر عمان، جریان محمولهها را حفظ خواهند کرد.
سایر تولیدکنندگان منطقه نیز روش STS را اتخاذ کردهاند.
طبق گزارش کیپلر، انتظار میرود تنها در ماه سپتامبر حدود ۲.۵ میلیون بشکه در روز نفت خام از طریق انتقال کشتی به کشتی در خلیج عمان بارگیری شود، در مقایسه با ۱.۴ میلیون بشکه در روز در ماه آگوست. این معادل تقریباً ۴۰ درصد حجمی است که در حال حاضر از طریق تنگه هرمز جابهجا میشود. روش STS قبل از جنگ به ندرت استفاده میشد.
سازگاری، نه فلج
ظهور این شبکه لجستیک شناور کمک کرده است تا از یک شوک عرضه بسیار شدیدتر جلوگیری شود، اما این کار بهای سنگینی دارد.
بر اساس دادههای LSEG، نرخهای مرجع حملونقل برای یک حامل نفت خام فوقالعاده بزرگ (VLCC) که نفت خلیج فارس را به چین حمل میکند، در ماههای اخیر به بیش از ۳۰ دلار در هر بشکه جهش کرده است که به مراتب بالاترین سطح ثبت شده است. با توجه به قیمت فعلی نفت خام حدود ۱۰۵ دلار، هزینه حملونقل اکنون بیش از یک چهارم هزینه کل را تشکیل میدهد، در حالی که قبل از جنگ این رقم ۲ تا ۳ درصد بود.
هر انتقال اضافی نیازمند کشتیهای بیشتر، زمان بیشتر و پول بیشتر است که به هزینههایFacing بازارهای جهانی نفت اضافه میکند.
تولیدکنندگان مجبور شدهاند برای رقابتی نگه داشتن صادرات، تخفیفهای عمیقتری روی نفت خام خود ارائه دهند و بخشی از هزینههای افزایش یافته حملونقل را خودشان تقبل کنند.
گسترش انتقالهای کشتی به کشتی (STS) در خلیج فارس همچنین دسترسی به تانکرها را محدود کرده و نرخهای حملونقل جهانی را به شدت بالا برده است.
کشاو لوکیا، مدیرعامل شرکت تحلیلهای هایلو (HiLo Analytics)، اظهار داشت: «ما شاهد یکی از بزرگترین انتقالهای ثروت از تولیدکنندگان نفت به صاحبان تانکر هستیم.»
به طور بنیادین، بازار انرژی جهانی در حال سازگاری با ریسک ژئوپلیتیکی امروز است، نه اینکه توسط آن فلج شود. اما تجارت نفت خاورمیانه به طور فزایندهای ناکارآمد میشود و به مجموعهای از اسکورتهای نظامی، مراکز انتقال موقت و مسیرهای جایگزینی وابسته است که هرگز برای مدیریت چنین حجمهایی طراحی نشده بودند.
هرچه درگیری طولانیتر شود و مسیرهای بیشتری تحت تهدید قرار گیرند، سیستم انرژی جهانی گرانتر و شکنندهتر میشود.
(نظرات بیان شده اینجا متعلق به رون بوسو، ستوننویس رویترز است.)