سازمان ملل متحد، ۲۰ سپتامبر (رویترز) - رهبران جهان این هفته برای شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک گرد هم میآیند و خود را برای بازگشت دومین سال متوالی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، به تریبون اصلی آماده میکنند؛ در حالی که محوریت گفتگوها بر درگیریهای گسترشیافته در خاورمیانه و اوکراین و همچنین خطرات ناشی از هوش مصنوعی متمرکز است.
حدود ۱۳۰ رئیس دولت در شرایطی دیدار میکنند که نظم پس از جنگ جهانی دوم تحت فشار قرار گرفته و سازمان ملل متحد نیز برای حفظ جایگاه خود تلاش میکند و حملات ترامپ را که سهم آمریکا را کاهش داده و از دهها نهاد وابسته به سازمان ملل خارج شده است، پشت سر میگذارد.
شی جین پینگ، رهبر چین، که آخرین بار در سال ۲۰۲۱ از طریق ویدئو کنفرانس در این گردهمایی دیپلماتیک سخنرانی کرده بود، به جای سفر به نیویورک، روز پنجشنبه در واشنگتن با ترامپ دیدار دوجانبه خواهد داشت؛ موضوعی که بحثها درباره کارآمدی سازمان ملل در مدیریت بحرانهای جهانی را شعلهورتر کرده است.
علاوه بر بحران روحیه و مالی، پرسشهایی درباره جانشین آینده این سازمان ۸۰ ساله مطرح است: آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، پایان دوره ریاست خود را در انتهای سال ۲۰۲۶ تجربه میکند و هیچ نامزد پیشتاز مشخصی در رقابت برای جایگزینی وی وجود ندارد.
به گفته دیپلماتها، شورای امنیت ۱۵ عضو سازمان ملل ممکن است نشستهای سطح بالایی درباره اوکراین، هوش مصنوعی و خاورمیانه برگزار کند که شامل گفتگو با رهبران عرب نیز میشود.
ریچارد گوان، تحلیلگر گروه بینالمللی بحران، پس از گذشت بیش از یک سال از آغاز دوره دوم ریاست جمهوری ترامپ اظهار داشت: «دیگر نمیتوان گفت که سازمان ملل در حال سقوط آزاد است، اما میتوان گفت که در بحرانی بدون افق مشخص گرفتار مانده است.»
گوان افزود: «شاید سازمان ملل دیگر مانند سال گذشته در بخش مراقبتهای ویژه نباشد، اما به نظر میرسد در آینده قابل پیشبینی در بخش اورژانس روانی گیر افتاده است.»
ایالات متحده با پرداخت ۷۲۵ میلیون دلار کمکهای مالی به بودجه عادی این هفته، از از دست دادن حق رأی خود در مجمع جلوگیری کرد، اما همچنان بیش از یک میلیارد دلار به این سازمان بدهکار است و خواستار کاهش هزینهها و اصلاحات مستمر میباشد.
افزایش خطرات هوش مصنوعی
مجمع عمومی چند روز پس از آن تشکیل میشود که چند تن از رهبران صنعت هوش مصنوعی خواستار کندی هماهنگ در توسعه این فناوری شدند و هشدار دادند که این سیستمها ممکن است به زودی خود را بهبود بخشیده و از کنترل انسانی خارج شوند.
گوترش اعلام کرده است که هوش مصنوعی موضوعی مهم خواهد بود و افزوده است که کشورهایی که مرزهای این فناوری را پیش میبرند باید «چارچوبهای مشترکی را برای جلوگیری از مسابقهای به سمت پایین تنظیم کنند که ممکن است روزی به فاجعهای بزرگ در سطح جهانی منجر شود.»
دبیرکل سازمان ملل مدتهاست که پیشنهاد حکمرانی جهانی بر هوش مصنوعی را مطرح کرده است. در سال ۲۰۲۳، سازمان ملل نهاد مشورتیای در مورد این فناوری ایجاد کرد که اعضایش شامل مدیران اجرایی فناوری، مقامات دولتی و دانشگاهیان بودند.
این هشدارها گوترش را در مقابل ترامپ قرار داده است؛ رئیسجمهور آمریکا خطرات هوش مصنوعی را «ادعا» خوانده و گفته است که «توطئهای بیمارگونه» علیه آن وجود دارد و چین از شک و تردید ایجاد شده در مورد توسعه این فناوری بهرهمند خواهد شد.
تشدید تنش در خاورمیانه
خاورمیانه مجدداً کانون توجهات خواهد بود، زیرا جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران همچنان تورم جهانی را افزایش داده و ثبات منطقه را مختل میکند. دستاوردهای اخیر شبهنظامیان حوثی تهدیدی برای حملونقل دریایی در تنگه حیاتی بابالمندب محسوب میشود و میتواند قیمت انرژی را بیشتر افزایش دهد.
گوترش گفت: «یافتن راهحل نظامی برای این مشکل بسیار دشوار است و تجربه مبارزه در یمن نشان داد که انجام مداخلات موفق چقدر پیچیده است.» وی افزود که فرستاده سازمان ملل در امور یمن برای پیشبرد گفتگوها «تلاش بزرگی» انجام میدهد.
با این حال، مذاکرات صلح همچنان متوقف است، زیرا ایران و ایالات متحده به تبادل حملات ادامه میدهند و ترامپ تهدید به تشدید گسترده جنگ کرده است.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، برنامهریزی شده است که روز چهارشنبه در مجمع عمومی سخنرانی کند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل – که به دلیل اتهامات جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت در غزه که اسرائیل آنها را رد میکند، تحت تعقیب دیوان کیفری بینالمللی است – قرار است روز پنجشنبه سخنرانی کند.
محمود عباس، رئیسجمهور فلسطین، برای دومین سال متوالی به صورت حضوری در این گردهمایی حضور نخواهد یافت. ایالات متحده، متحد نزدیک اسرائیل، دوباره ویزای ورود به او را رد کرد. روز پنجشنبه، مجمع عمومی رأی داد تا امکان حضور مجازی عباس از طریق ویدئو فراهم شود.
به گفته دیپلماتها، احتمالاً نشستی سطح بالا در حاشیه اجلاس درباره درگیری سودان برگزار خواهد شد، هرچند دستیابی به پیشرفت دیپلماتیک بعید به نظر میرسد.
اوکراین و امنیت غذایی
جنگ روسیه در اوکراین که بیش از چهار سال از آغاز آن میگذرد، نیز در دستور کار قرار دارد.
ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، و سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، در مجمع عمومی سخنرانی خواهند کرد. به گفته دیپلماتها، زلنسکی احتمالاً تلاش خواهد کرد موضع اوکراین را پیش از زمستانی سخت دیگر تقویت کند.
شورای امنیت به دلیل داشتن حق وتو توسط روسیه، عضو دائمی شورا، قادر به اتخاذ اقدامی برای پایان دادن به این درگیری نبوده است.
ترامپ گاهی اوقات ناامیدی خود را از ناتوانی در میانجیگری برای پایان جنگ ابراز کرده است؛ هدفی که هنگام آغاز دوره دوم ریاست جمهوری خود در ژانویه سال گذشته آن را اولویت اعلام کرده بود. رئیسجمهور آمریکا ماه جاری با ولادیمیر پوتین، همتای روسی خود گفتگو کرد، اما مشخص نیست که آیا قصد دارد در نیویورک با زلنسکی دیدار کند یا خیر.
گوترش بر تأثیرات مخرب جنگ بر غیرنظامیان و همچنین بر امنیت غذایی و قیمت انرژی تأکید کرد.
وی گفت: «محاصره مؤثر موجود در دریای سیاه مشکلات عظیمی ایجاد میکند که بر مسائل ناشی از بحران خاورمیانه افزوده میشود. فکر میکنم بسیار مهم باشد راهی پیدا کنیم تا صادرات اوکراین و صادرات روسیه از مواد غذایی، کود و انرژی به صورت ایمن از طریق دریای سیاه انجام شود.»