یک سال و پنج ماه و ۱۵ روز پس از امضای توافقنامه تاریخی میان احمد الشارع، رئیسجمهور سوریه و مظلوم کوبانی، فرمانده کل نیروهای دموکراتیک سوریه تحت رهبری کردها، برای ادغام تمامی نهادهای نظامی و اداری کردها با دولت مرکزی، کوبانی انحلال نیروهای خود را اعلام کرد که نشاندهنده پایان فصلی آمیخته با افتخار و شکست است.
صحنههایی که در شب اواخر تابستان به نمایش درآمد، میتوانست مستقیماً از نمایشنامه «شاه لیر» شکسپیر باشد. کوبانی که به تنهایی در برابر جمعی از مقامات سوری و کرد در دمشق ایستاده بود، ابتدا به عربی و سپس به کردی «پایان مأموریت نیروهای دموکراتیک سوریه» و «انحلال آنها به عنوان یک نیروی نظامی مستقل» را اعلام کرد.
تام باراک، فرستاده دولت ترامپ در سوریه، این اعلام را «کاملاً تاریخی» خواند و «رهبری دوراندیشانه» رئیسجمهور دونالد ترامپ را برای «انتقال منظم نیروهای دموکراتیک سوریه به نهادهای دولتی سوریه» ستود. سخنگوی حزب حاکم ترکیه گفت که «آستانه مهمی» «در جهت تقویت وحدت سوریه» پشت سر گذاشته شده است.
با این حال، برای بیشمار کردها در سوریه و فراتر از آن که رویای دستیابی به وضعیت فدرال مانند برادران خود در عراق را داشتند، این اقدام به منزله تسلیم بود. تصاویر کوبانی و همکارانش که در شکوه مرمرین و سرد کاخ مردم، در مقابل مقامات سوری نشسته بودند و الشارع از دور در صندلی زرین ریاست میکرد، برای بسیاری پس از ۱۴ سال نیمهاستقلال تحت چتر نیروهای ویژه آمریکایی مستقر در شمال شرق سوریه برای حمایت از مبارزه نیروهای دموکراتیک سوریه علیه دولت اسلامی، غیرقابل تحمل بود.
بر اساس گزارش رسانههای محلی، طبق مفاد توافقنامه امضا شده در روز سهشنبه، الشارع سه فرمان جداگانه را امضا خواهد کرد. یکی از آنها کوبانی را به عنوان مشاور رئیسجمهور، ظاهراً در امور کردها، منصوب میکند. دومین فرمان، الهام احمد، وزیر خارجه بالفعل دولت تحت رهبری کردها، را به عنوان عضوی از پارلمان سوریه از سهمیه اختصاص یافته به الشارع معرفی میکند. انتظار میرود احمد بخشی از کمیتهای باشد که به امور دیاسپورا و کمیته دیگری که به تدوین قانون اساسی جدید میپردازد، رسیدگی کند. و در نهایت، دو ساعت در هفته آموزش زبان کردی به عنوان یک درس انتخابی برای مناطق با اکثریت کرد، به برنامه درسی دولتی اضافه خواهد شد. علاوه بر این، یگانهای حفاظت از زنان تحت رهبری کردها، که تماماً زن هستند، در وزارت کشور با ظرفیت مبارزه با تروریسم ادغام خواهند شد.
این فرامین، اصلاحات موجود را تکمیل خواهند کرد، از جمله فرمان ریاستجمهوری در ژانویه که حدود ۲.۵ میلیون کرد سوریه را به عنوان بخشی «اساسی و اصیل» از مردم سوریه به رسمیت میشناسد، به کردهایی که توسط رژیم بعث «بیتابعیت» تلقی میشدند، تابعیت اعطا میکند و هزاران جنگجوی نیروهای دموکراتیک سوریه را در چهار تیپ ادغام میکند، با حداقل یک تیپ دیگر که برای منطقه با اکثریت کرد عفرین در دست بررسی است.
این اقدامات در سوریه بیسابقه است و فراتر از آن چیزی است که ترکیه، میزبان بزرگترین جمعیت کرد جهان، در مذاکرات صلح کنونی با عبدالله اوجالان، رهبر زندانی حزب کارگران کردستان (پکک)، در نظر گرفته است. این روند به دو دلیل با مذاکرات میان نیروهای دموکراتیک سوریه و دمشق گره خورده است. یکی این است که ترکیه نفوذ قابل توجهی بر دمشق دارد که به آن اجازه میدهد حق وتوی مؤثری بر محدودیتهای گشایش کردی الشارع اعمال کند.
دلیل دیگر این است که تاکنون، اوجالان نفوذ بیرقیبی بر کوبانی و رفقایش داشته است، زیرا او و بسیاری دیگر تحت فرماندهی رهبر پکک فعالیت میکردند، زمانی که او پکک را از سوریه اداره میکرد تا اینکه در اکتبر ۱۹۹۸ تحت تهدیدات نظامی ترکیه از سوریه اخراج شد و سپس در فوریه ۱۹۹۹ توسط نیروهای ترکیه در کنیا دستگیر شد.
اعتقاد بر این است که مداخله اوجالان در مجبور کردن کوبانی به تسریع پایان نیروهای دموکراتیک سوریه و پذیرش نقش مشاور الشارع، حیاتی بوده است. مدتهاست که روشن شده است که برچیدن خودمختاری کردها در سوریه یک شرط لازم برای پیشبرد مذاکرات در ترکیه با هدف پایان دادن قطعی به درگیری چهار دههای پکک با ارتش ترکیه است. یک قانون چارچوب که چندین نهاد را برای نظارت بر خلع سلاح جنگجویان پکک و عفو قانونی برای واجدین شرایط ایجاد میکند، هفته گذشته توسط پارلمان ترکیه تصویب شد. با این حال، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، با توجه به واکنشهای ملیگرایانه ترکیه که ممکن است بر شانس انتخاباتی او تأثیر بگذارد، فاصله مشخصی را از کل این روند حفظ کرده است. انحلال نیروهای دموکراتیک سوریه یک پیروزی بزرگ برای او به ارمغان آورده است و به اردوغان اجازه میدهد هرگونه امتیازی را که به پکک داده است، توجیه کند. پکک نیز در ماه مه ۲۰۲۵ انحلال خود را مطابق با خواستههای اوجالان اعلام کرد. رهبر پکک از چندین دور ناموفق قبلی در سال ۲۰۱۳ آموخته است که مشکلات در شمال شرق سوریه میتواند اردوغان را وادار کند که مذاکرات را قطع کرده و به عملیات نظامی و سرکوب سیاسی علیه کردها در هر دو سوی مرز بازگردد.
در هر صورت، الشارع نیازی به مهار شدن از سوی آنکارا ندارد. از زمان رهبری او بر هیئت تحریر الشام، گروه جهادی که سالها با رژیم اسد جنگید و سپس در دسامبر ۲۰۲۴ به پیروزی رسید، الشارع به دنبال تمرکز قدرت در دستان خود بوده است. او حساب کرده است که داشتن کوبانی در دسترس نزدیک بدون اعطای هیچ گونه اختیارات واقعی به او، بهترین راه برای کنترل رهبر کرد و جاهطلبیهای مردمش است.
مطمئناً، وادار کردن کوبانی به اعلام انحلال نیروهای دموکراتیک سوریه در حالی که راه خودمختاری کردها را مسدود میکرد، به وضوح یک پیروزی برای الشارع نیز بود. توافقنامه ادغام به عنوان یک الگو برای دروزیهای شورشی کشور برای صلح با دمشق و یک ضربه به اسرائیل، که به دنبال بهرهبرداری از نارضایتیهای اقلیتها برای تضعیف الشارع بوده است، تبلیغ میشود. حکمت الهجری، یکی از شیوخ برجسته دروزی، همچنان خاری در چشم الشارع است و روز دوشنبه در جمعی در سویدا گفت که دروزیها «بخشی جداییناپذیر از اسرائیل» هستند. بخش عمدهای از استان با اکثریت دروزی از زمان وقوع خشونتهای فرقهای گسترده در ژوئیه سال گذشته که بیش از ۱۷۰۰ نفر، بیشتر آنها غیرنظامیان دروزی، کشته شدند، خارج از کنترل دولت باقی مانده است.
سوال برای کردها همچنان باقی است: جایگزین چه بود؟ درگیری مجدد با دمشق و ترکیه؟ دولت ترامپ پس از سرنگونی رژیم اسد، تمام قد از الشارع حمایت کرد و هنگامی که نیروهای او در ژانویه استانهای نفتخیز با اکثریت عرب را که تحت کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه بودند، تصرف کردند، دست روی دست گذاشت. در آوریل، نیروهای آمریکایی در شمال شرق به طور کامل عقبنشینی کردند و نیروهای دموکراتیک سوریه را بدون پوشش رها کردند. روز دوشنبه، ایالات متحده رسماً نام سوریه را از فهرست کشورهای حامی تروریسم حذف کرد.
با گزینههای فوری اندک، کوبانی مجبور شد همکاری کند. حضور او در دمشق، ایجاد یک جنبش سیاسی از پایه در منطقه کردستان را که جوامع مختلف را متحد کند و بتواند به عنوان یک نیروی متعادلکننده در برابر الشارع ظاهر شود، دشوارتر میکند. اما این بدان معنا نیست که کوبانی، به همراه احمد در پارلمان سوریه و سیپان حمو، فرمانده سابق نیروهای دموکراتیک سوریه که اکنون معاون وزیر دفاع است، قادر به ایجاد ائتلافها و شبکههای جدید در پایتخت سوریه نخواهند بود که ممکن است پایدارتر باشند.
کوبانی در آخرین مصاحبه خود با المانیتور در ماه مه، گفت که احتمالاً توسط دولت ترکیه پذیرفته خواهد شد. این ایده دیگر دور از ذهن به نظر نمیرسد. دولت ترکیه برای اولین بار در تاریخ مدرن ترکیه، پس از مذاکره با یک رهبر کرد، قانونی را تصویب کرده است، هرچند ناقص. مسیر کوبانی هر چه باشد، ۱۴ سال خودمختاری باعث شده است که ایدههای ملیگرایانه کردی به طور محکم در ذهن یک نسل کامل از کردها که هیچ چیز دیگری را نمیشناختند، کاشته شود.
دنیا باصول، یک آکادمیسین متخصص در امور خاورمیانه، در پلتفرم X مشاهده کرد: «شورشهای طولانی به مردم میآموزند که آرام منتظر بمانند، از رویارویی مستقیم اجتناب کنند، شبکهها را حفظ کنند، و در مقیاس دههها فکر کنند. درست مانند کاری که هیئت تحریر الشام (HTS) الشارع سالها در ادلب انجام داد، قبل از حمله به دمشق.» او افزود: «تاریخ پر از امپراتوریهایی است که شورشها را به صورت نظامی سرکوب کردند، اما نسلها بعد فروپاشیدند زیرا آنچه در ذهن کودکان کاشته شده بود را دستکم گرفتند.»