رهبران ایران در مواجهه با حمله اقتصادی جدید ایالات متحده، قمار میکنند که میتوانند در برابر طوفان پیش رو مقاومت کرده و هزینه رنج خود را در منطقهای غنی از نفت که برای اقتصاد جهانی حیاتی است، به نمایش بگذارند.
کارشناسان هشدار میدهند که با عمیقتر شدن بحران اقتصادی ویرانگر ایران، رهبران این کشور ممکن است احساس کنند که با پاسخ دادن به فشار آمریکا با نوعی تشدید نظامی که به نظر میرسد پرزیدنت ترامپ اکنون مشتاق اجتناب از آن است، چیز زیادی برای از دست دادن ندارند.
سینا طوسی، کارشناس ایران در مرکز سیاست بینالملل، اظهار داشت: «خطر این است که «روز دی اقتصادی» تقریباً به عنوان جایگزینی برای جنگ بیشتر ارائه میشود، در حالی که ممکن است به مکانیسم دیگری برای تشدید آن تبدیل شود.» وی افزود: «هرچه واشنگتن کشورهای ثالث را برای قطع شریانهای حیاتی باقیمانده ایران بیشتر تحت فشار قرار دهد، انگیزه تهران برای نشان دادن اینکه مشارکت در انزوای ایران هزینههای خاص خود را دارد، قویتر میشود.»
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، روز دوشنبه بسته جدیدی از اقدامات ایالات متحده را برای مختل کردن اقتصاد ایران اعلام کرد، اگرچه جزئیات کمی ارائه داد. موفقیت تلاشهای ایالات متحده همچنین به این بستگی دارد که دولت ترامپ تا چه حد میتواند کشورهای دیگر را متقاعد کند که با برنامه آن همراهی کنند – به ویژه شرکای تجاری حیاتی ایران، مانند ترکیه، روسیه و چین.
با این حال، در حالی که دولت ترامپ برای انتقال شدت برنامههای خود از استعارههای نظامی استفاده میکرد – و آنها را «روز دی اقتصادی» مینامید – ایران نیز به همین ترتیب پاسخ داد. مقامات ایرانی کمپین ایالات متحده را مرحله بعدی جنگی نامیدهاند که واشنگتن از زمان حملات آمریکا و اسرائیل در ماه فوریه به راه انداخته است.
به نقل از پرس تیوی، یک رسانه خبری دولتی ایران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران در بیانیهای در روز دوشنبه اعلام کرد که جنگ اقتصادی «میدان اصلی نبرد» در رویارویی کنونی است.
علی مدنیزاده، وزیر اقتصاد ایران، در اظهاراتی که پس از کنفرانس خبری آقای بسنت پخش شد، هشدار داد که این کشور راههایی برای مقابله پیدا خواهد کرد.
وی در اظهاراتی که توسط خبرگزاری نیمهرسمی تسنیم منتشر شد، گفت: «دشمنان قصد دارند یک حمله تروریستی اقتصادی علیه ما انجام دهند، اما ما نیز ابزارهای خود را داریم و میدانیم چگونه بازی کنیم.»
یک روز پیش از اعلامیههای آقای بسنت، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، سوگند یاد کرد که اگر همسایگان خلیج فارس به تلاشهای آمریکا بپیوندند، «حتی یک قطره» نفت از منطقه خارج نخواهد شد و آنها به عنوان کشورهای دشمن تلقی خواهند شد.
شدت هشدارهای ایران همچنین نشان میدهد که بحران اقتصادی کنونی ایران تا چه حد وخیم است – و هر روز بدتر میشود.
گزارشی در روز دوشنبه توسط برجستهترین روزنامه اقتصادی ایران، دنیای اقتصاد، حاکی از آن بود که ریال ایران به پایینترین سطح خود رسیده است. این واحد پولی از ماه دسامبر، زمانی که نرخ ارز جرقهای برای اعتراضاتی شد که به هفتهها ناآرامی در سراسر کشور تبدیل شد، ۴۱ درصد سقوط کرده است. نیروهای امنیتی ایران با سرکوبی مرگبار پاسخ دادند.
تورم و بیکاری سر به فلک کشیده است و قیمت کالاهای روزمره برای بسیاری از ایرانیان به طور فزایندهای غیرقابل دسترس شده است. در همین حال، حملات آمریکا که زیرساختهای انرژی ایران را تخریب کرد و محاصره دریایی مداوم آمریکا، بحران رو به وخامت تامین سوخت را تشدید کرده است – مسئلهای که در سال ۲۰۱۹ اعتراضات گستردهای را برانگیخت.
اما مقامات ایرانی اطمینان میدهند که رهبری آنها میتواند دوام بیاورد زیرا این موج جدید اقدامات آمریکا شبیه اقدامات قدیمی است. برای دههها، رهبران آمریکایی سوگند یاد کردهاند که اقتصاد ایران را از طریق تحریمهای سختتر ویران کنند که رهبران جمهوری اسلامی یاد گرفتهاند در برابر آنها مقاومت کنند.
آقای مدنیزاده، وزیر اقتصاد، اواخر روز دوشنبه گفت که رهبری ایران «مدتهاست برای مقابله با تحریمهای آمریکا برنامهریزی کرده و کاملاً برای تحریمهای جدید آماده است.» او گفت که دولت یک برنامه دو ساله برای مقابله با چنین تحریمهایی در نظر گرفته است.
توانایی ایران برای مقاومت در برابر کمپین فشار اقتصادی دولت ترامپ به نگرش شرکای تجاری کلیدی ایران بستگی دارد.
مهدی قدسی، اقتصاددان در موسسه مطالعات اقتصادی بینالمللی وین، گفت که «در مواجهه با خطرات تحریمهای ثانویه به اندازه کافی معتبر»، این شرکای تجاری ممکن است «ترجیح دهند منافع مالی و تجاری بسیار مهمتر خود را با ایالات متحده حفظ کرده و خدمات خود را به نهادهای ایرانی کاهش دهند.»
برخی تحلیلگران نیز هشدار میدهند که بار اصلی درد اقتصادی بیشتر احتمالاً بر دوش مردم عادی ایران خواهد بود، نه رهبران ایران.
از جمله بخشهایی که آقای بسنت به عنوان هدف کمپین جدید آمریکا شناسایی کرد، طلا، داراییهای دیجیتال، فناوری، هوانوردی و کشتیرانی بودند – بخشهایی که اسفندیار بتمنقلیچ، رئیس بنیاد بورس و بازار (Bourse & Bazaar Foundation)، یک اندیشکده مستقر در لندن که بر اقتصاد ایران تمرکز دارد، آنها را «شریانهای حیاتی برای مردم ایران» نامید.
او در پستی در شبکههای اجتماعی نوشت: «داراییهای دیجیتال و طلا، راهی است که ایرانیان عادی پسانداز خود را از تورم محافظت میکنند.» وی افزود: «فناوری ایرانیان را با جهان در ارتباط نگه میدارد. هوانوردی خانوادههای ایرانی را با عزیزانشان در آن سوی مرزها مرتبط میکند. کشتیرانی راهی است که کالاهای ضروری، از جمله غذا و دارو، به ایران میرسند.»