ساکنان کییف بار دیگر در ایستگاههای متروی شلوغ یا در خودروهای پارکشده در گاراژهای زیرزمینی میخوابند. در آسمان، نبرد هوایی به یک تیراندازی بیدریغ تبدیل شده است. روسیه شهر را با موشکهای بالستیک و مافوقصوت بیشتری بمباران میکند. اوکراین که قبلاً با سامانههای موشکی پاتریوت بیشتر این حملات را خنثی میکرد، اکنون «وینچستر» شده است — اصطلاحی نظامی به معنای تمام شدن مهمات.
وضعیت اسفبار اوکراین حادترین نشانه کمبود موشکهای رهگیر در غرب است. ذخایر رو به اتمام آمریکا همچنین توضیح میدهد که چرا دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بارها از تهدیدهای خود برای بازگشت به جنگ با ایران عقبنشینی کرده است. متحدان آمریکا نگران هستند.
سوئیس انتظار دارد تحویل سامانههای پاتریوت خود تا هفت سال به تأخیر بیفتد. تایوان نگران است که ۱۰۲ سامانه سفارشدادهشده سالها پیش، طبق برنامه امسال تحویل داده نشود. شرکت لاکهید مارتین که پیشرفتهترین نسخه، یعنی PAC-3 MSE را میسازد، میگوید با توجه به اختیارات پنتاگون برای منحرف کردن محمولهها، نمیتواند زمان تحویل را به هیچ مشتری خارجی تضمین کند.
کمبود مهمات در زمان جنگ امری رایج است، بهویژه در جنگهای بزرگ و فرسایشی. با این حال، آمریکا پس از یک جنگ کوتاه علیه یک قدرت متوسط با کمبود مواجه شده است. اگر مجبور بود با چین قدرتمند بجنگد چه میشد؟ بر اساس مطالعه اخیر بنیاد هریتیج، اندیشکده واشنگتن، آمریکا ظرف چند روز موشکهای رهگیر خود را تمام میکرد و قادر به استفاده از پایگاههایش در ژاپن و گوام نبود.
علت فوری این بحران، استفاده گسترده آمریکا و متحدان خاورمیانهایاش از موشکهای رهگیر در جریان جنگ ترامپ علیه ایران در سال جاری است. مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (CSIS)، اندیشکده دیگر، معتقد است پنتاگون نزدیک به دو سوم ذخایر پیش از جنگ پاتریوت و همچنین سهم بزرگی از سایر موشکهای رهگیر را شلیک کرده است (نمودار را ببینید).
اما جنگ فقط حسابرسی را که دههها در راه بود تسریع کرد. در هر دو سوی اقیانوس اطلس، صنایع دفاعی با ریتم زمان صلح کار میکنند، هرچند طبل جنگ تندتر میزند. این اشتباه با گسترش جهانی موشکها، تمایل ژنرالها به هزینهکردن بیشتر برای سلاحهای پرزرقوبرق نسبت به مهماتی که مصرف میکنند، روند معیوب بودجه آمریکا و بیخیالی نسبت به برتری نظامی آمریکا در آسمان تشدید شده است.
CSIS تخمین میزند بازسازی ذخایر پاتریوت به سطح پیش از جنگ تا سال ۲۰۲۹ طول بکشد. این فرض بر این است که کنگره درخواست عظیم بودجه دفاعی ۱.۵ تریلیون دلاری ترامپ (افزایش ۵۰ درصدی نسبت به هزینههای فعلی) را تصویب کند، که بعید است. با این حال، پاتریوت به سامانه اصلی دفاع نقطهای — یعنی محافظت از یک هدف خاص مانند پایگاه هوایی — برای ۱۹ کشور تبدیل شده است. جاستین برونک از مؤسسه سلطنتی خدمات متحد (RUSI)، اندیشکده بریتانیایی، توضیح میدهد: «پاتریوت راهحلی برای مجالس رسمی است: اغلب به آن نیاز ندارید، اما وقتی نیاز پیدا کنید، چیز دیگری جواب نمیدهد.»
مشکل این است که موشکهای بالستیک عموماً ارزانتر از موشکهای رهگیری هستند که برای مقابله با آنها شلیک میشوند (هر موشک PAC-3 MSE بین ۴ تا ۵ میلیون دلار قیمت دارد). پهپادهای شاهد ایران (یا سایر پهپادها) دو مرتبه قدر ارزانتر هستند. سرهنگ صباح الصباح، افسر کویتی، در رویداد اخیر RUSI استدلال کرد: «اگر حریف شما بتواند یک پهپاد یکطرفه را به قیمت یک خودروی دست دوم به میدان بیاورد و پاسخ شما موشک زمینبههوا باشد که به اندازه یک آپارتمان کوچک در لندن قیمت دارد، شما در این تبادل ضرر میکنید حتی اگر در هر درگیری پیروز شوید.» علاوه بر این، مدافعان معمولاً برای افزایش احتمال موفقیت، حداقل دو موشک رهگیر به سمت موشک ورودی شلیک میکنند.
اوکراین یک سیستم دفاعی لایهای بداهه ساخته است. این کشور شبکهای در سطح جهانی برای مقابله با انبوه پهپادهای روسی دارد. همچنین میتواند بیشتر موشکهای کروز بزرگتر را نابود کند، تا حدی به لطف سامانههای پدافند هوایی اروپایی. اما فقط پاتریوتهای گرانبها میتوانند با موشکهای بالستیک اسکندر-ام و کینژال روسیه مقابله کنند. در ماه مارس، اوکراین ادعا کرد حدود ۷۰ درصد موشکهای بالستیک را رهگیری کرده است. در ژوئیه این رقم به ۲۰ درصد رسید. در ماه اوت وضعیت وخیمتر خواهد شد. در یک شب — ۵ اوت — هیچ رهگیری انجام نشد. نیروی هوایی از انتشار بهروزرسانیهای منظم خودداری کرده است. روسیه با توجه به این موضوع، تولید موشک را افزایش میدهد.
با نزدیک شدن زمستان، اوکراین حداقل ۳۰۰ موشک رهگیر پاتریوت درخواست کرده است. برخی کشورها هنوز به تعداد معقولی از آنها دارند، از جمله آلمان، یونان، لهستان و اسپانیا. اما آنها بهطور فزایندهای تمایلی به واگذاری این موشکها ندارند.
راهحل دیگر تولید سریعتر است. تولیدکنندگان امسال موافقت کردند تولید PAC-3 را از ۶۰۰ فروند در سال به حدود ۲,۰۰۰ فروند تا اوایل دهه ۲۰۳۰ افزایش دهند. پنتاگون از آن زمان خواستار ایدههایی برای سرعت بخشیدن بیشتر شده است. اما تام کاراکو از CSIS خاطرنشان میکند که هنوز قراردادهای واقعی برای افزایش تولید امضا نکرده است.
ظرفیت صنعتی متحدان میتواند کمک کند. ژاپن سالانه حدود ۳۰ موشک رهگیر PAC-3 تحت لیسانس تولید میکند که عمدتاً برای مصارف داخلی است. شرکت اروپایی MBDA بهزودی تولید مدلهای قدیمیتر PAC-2 را در آلمان آغاز خواهد کرد. در نشست ناتو در ماه ژوئیه، ترامپ گفت اوکراین نیز اجازه خواهد داشت موشکهای رهگیر پاتریوت را تحت لیسانس بسازد، اما از آن زمان به این ایده تردید وارد کرده است. گزارشها حاکی از آن است که تولیدکنندگان، لاکهید مارتین و RTX، نگران از دست دادن دانش فنی خود یا تحتالشعاع قرار گرفتن توسط نسخههای ارزانتر اوکراینی هستند.
شرکتهای اروپایی که تجربه رزمی مشابهی ندارند، در حال ساخت سلاحهای خود هستند. سامانه SAMP-T فرانسه و ایتالیا ظاهراً قادر به اصابت به موشکهای بالستیک کوتاهبرد و میانبرد است، اما منابع نظامی اوکراین میگویند عملکرد آن به خوبی پاتریوت PAC-2 نیست، چه رسد به PAC-3. اوکراین از سال آینده بهصورت مرحلهای سامانههای بهبودیافته SAMP-T با موشکهای رهگیر بهروزرسانیشده دریافت خواهد کرد. با این حال، تعداد تولید آنها کمتر از پاتریوت است.
صنعت دفاعی چابک اوکراین و شرکتهای نوپای غربی انقلابی در جنگ پهپادی ایجاد کردهاند. آنها اکنون روی دفاع موشکی کار میکنند. یکی از این تلاشها پروژه فریا است که شامل شرکت فایرپوینت اوکراینی و بسیاری از تولیدکنندگان تسلیحات اروپایی دیگر است. هدف آنها توسعه موشک رهگیری است که یک چهارم هزینه PAC-3 را داشته باشد و بدون فناوری آمریکایی ساخته شود و آزمایش آن از سال آینده آغاز شود. شکاکان فراوانند. داگلاس باری از مؤسسه بینالمللی مطالعات راهبردی، اندیشکده بریتانیایی دیگر، فریا را «یک رؤیای دستنیافتنی» توصیف میکند.
تایوان در تلاش است تولید موشکهای رهگیر تیان کونگ ۳ خود را که ظاهراً معادل PAC-2 و PAC-3 قدیمیتر است، گسترش دهد. انتظار میرود امسال تولید انبوه تیان کونگ ۴ آغاز شود که ادعا میشود توانمندتر از PAC-3 است. با این حال، تعداد کمی از کشورها حاضرند با خرید تسلیحات تایوانی خشم چین را برانگیزند.
لاکهید مارتین توسعه PAC-3 ACE، با نام مستعار «بیبی پاتریوت» را اعلام کرده است که کوچکتر و کمتوانتر از PAC-3 MSE است اما نصف آن قیمت خواهد داشت. تولید آن ممکن است در سال ۲۰۲۸ آغاز شود.
برخی امیدوارند سلاحهای لیزری که مدتها در دست توسعه بودهاند، محاسبات غمانگیز پدافند هوایی را بهبود بخشند. اما سلاحهای آزمایشی آمریکایی و اسرائیلی تاکنون فقط در برابر پهپادها موفقیت گزارش کردهاند.
اول کمانگیر را بکش
دیوید دپتولا، ژنرال سابق نیروی هوایی آمریکا، خاطرنشان میکند: «پدافند هوایی را نمیتوان از عملیات تهاجمی جدا کرد. ارزانترین موشک رهگیر آن است که هرگز شلیک نمیکنی چون سلاح هرگز پرتاب نشده است.» چیزهای زیادی برای شلیک به کمانگیر — به شکل سایتهای تولید دشمن، مراکز فرماندهی و کنترل، انبارهای ذخیرهسازی و پرتابگرهای موشک — به جای تیر وجود دارد. اما آمریکا ذخایر سلاحهای تهاجمی دوربرد خود را نیز تحلیل برده است. CSIS تخمین میزند یک سوم از حدود ۳,۰۰۰ موشک کروز تاماهاوک خود را استفاده کرده است. آمریکا از تحویل آنها به اوکراین خودداری کرده و تحویل به سایر مشتریان، از جمله استرالیا، آلمان، ژاپن و هلند، ممکن است به تأخیر بیفتد.
اوکراین پهپادهایی ساخته است که میتوانند به اهدافی در عمق خاک روسیه برسند، بهویژه زیرساختهای انرژی، کارخانههای تسلیحاتی و انبارهای توزیع کالاهای مصرفی. اما آنها کند هستند و مواد منفجره کمی حمل میکنند. موشک کروز سنگینتر فلامینگو از شرکت فایرپوینت تا حدودی موفق بوده است. اوکراین امیدوار است بهزودی موشکهای بالستیک FP-7 و FP-9 بزرگتر را مستقر کند که ظاهراً برد بیش از ۸۰۰ کیلومتر دارند.
نابودی پرتابگرهای متحرک موشک دشوار است. امسال آمریکا و اسرائیل ادعا کردند با بمباران پرتابگرها و ورودی «شهرهای موشکی» زیرزمینی، شلیک موشکهای ایران را تا ۹۰ درصد سرکوب کردهاند. اما حتی با کنترل کامل آسمان و نظارت دقیق، هرگز نتوانستند آن را کاملاً متوقف کنند. آمریکا رادارها، مراکز فرماندهی، هواپیماهای هشدار زودهنگام، هواپیماهای سوخترسان، پهپادها، جنگندهها و موارد دیگر را از دست داد. حتی پس از آتشبس در آوریل، نتوانسته است شلیک ایران به کشتیها در تنگه هرمز را متوقف کند.
هر جنگ هوایی آینده علیه چین، مثلاً بر سر تایوان، یک عملیات عظیم خواهد بود. موشکهای چین میتوانند به پایگاههایی تا آلاسکا و هاوایی و همچنین ناوهای جنگی در میانه اقیانوس آرام برسند. بنیاد هریتیج تخمین میزند برای دفاع در برابر ارتش آزادیبخش خلق (PLA)، آمریکا به بیش از ۱۹,۰۰۰ موشک رهگیر پاتریوت نیاز دارد — بیش از ۲۰ برابر برآورد CSIS از ذخایر فعلی.
شلیک به کمانگیر PLA یک جایگزین وسوسهانگیز است، اما دو مشکل بزرگ فراتر از نفوذ به پدافند هوایی چین ایجاد میکند. اول، آمریکا باید به سرزمین اصلی چین حمله کند که تلافی علیه قاره آمریکا را در پی خواهد داشت. دوم، نیروی موشکی ارتش آزادیبخش خلق نه تنها مسئول موشکهای متعارف، بلکه موشکهای هستهای زمینپایه نیز هست: حمله به آن ممکن است تلاشی برای نابودی توان هستهای چین تلقی شود و خطر تشدید هستهای را به همراه داشته باشد.
در عوض، نیروهای آمریکایی در حال تمرین چگونگی بقا در «منطقه درگیری تسلیحاتی» چین از طریق اشکال مختلف پراکندگی هستند. در دنیایی از پهپادها و موشکهای ارزان و در حال تکثیر، سختسازی، پراکندگی و پنهانسازی اهداف نظامی — و بازسازی سریع آنها در صورت نابودی — مهارتهای ضروری هستند.
اگرچه سلاحهای حمله عمقی نوشدارو نیستند، اما به بازدارندگی از حمله کمک میکنند. این توضیح میدهد که چرا متحدان آمریکا در تلاش برای یافتن ابزار شلیک به اهداف دور هستند. اوکراین که از قبل زیر حملات بیامان است، امیدوار است با بردن جنگ به خاک روسیه، درد کافی ایجاد کند تا ولادیمیر پوتین را به تجدید نظر در جنگ بیپایان وادار کند.
همه راهحلهای ممکن برای کمبود موشک رهگیر، حتی اگر شتاب گرفته و تشدید شوند، زمان خواهند برد. در اوکراین، در همین حال، غیرنظامیان همچنان باید در زیر زمین پناه بگیرند. وقتی زمستان یخبندان دیگری از خطر را پیش رو دارند، بسیاری خواهند پرسید که چگونه رهبرانشان گذاشتند به این روز بیفتند. دولتهای دیگر باید عبرت بگیرند. ¦