دبی، ۱۷ اوت (رویترز) - با وجود اینکه ایران در جنگ با ایالات متحده تابآوری از خود نشان میدهد، رهبران این کشور نگرانند که تهدید مجازاتهای اقتصادی بیشتر از سوی دونالد ترامپ میتواند مشکلات را افزایش دهد، ناآرامیها را دوباره شعلهور سازد و مشروعیت جمهوری اسلامی را بیش از پیش تضعیف کند.
رئیسجمهور آمریکا روز جمعه قول داد که ایران را از نظر اقتصادی به شدت تحت فشار قرار دهد، یک روز پس از آنکه اسکات بسنت، وزیر خزانهداری، اظهار داشت که واشنگتن از اوایل هفته آینده تدابیری «بیسابقه» را علیه تهران اعمال خواهد کرد. واشنگتن هنوز اعلام نکرده است که این تدابیر شامل چه مواردی خواهد بود.
به گفته سه مقام ایرانی، با وجود لافزنیهای رهبران ایران پس از شش ماه درگیری و بستن مؤثر تنگه هرمز، یک مسیر حیاتی برای تامین نفت جهانی، آنها با فشار فزایندهای در داخل کشور مواجه هستند که میتواند به ناآرامیهای سراسری منجر شود.
این مقامات، شامل دو فرد مطلع سیاسی، یک مقام سابق ایرانی و دهها شهروند عادی، برای تهیه این گزارش با رویترز به شرط ناشناس ماندن صحبت کردند، یا به دلیل ترس از تلافیجویی یا به دلیل اینکه مجاز به صحبت با رسانهها نیستند.
ایران با تورم بالا، تضعیف پول ملی، کمبود انرژی، تحریمها و ضعفهای ساختاری عمیق وارد این جنگ شد و اکنون باید با زیرساختهای آسیبدیده، تجارت مختلشده، تولید از دست رفته و هزینه بازسازی دست و پنجه نرم کند.
ارشیا، یک مهندس عمران، یک دهه در صنعت ساختمان ایران کار کرده بود تا اینکه جنگی که با حملات آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه آغاز شد، پروژهها را تا حد زیادی متوقف کرد.
او اکنون در تلاش برای یافتن کار است، زیرا پروژهها به تعویق افتاده یا لغو شدهاند و هزینهها سر به فلک کشیدهاند، با چشمانداز کمی برای بهبود سریع.
این پدر دو فرزند از شهر اصفهان گفت: «نگرانم. اگر ترامپ تحریمهای بیشتری اعمال کند، مردم عادی چگونه زنده خواهند ماند؟ نمیخواهم کشورم از نظر نظامی یا اقتصادی مجازات شود. ما همین الان هم در حال تقلا هستیم.»
وضعیت او بازتاب واقعیت گستردهتری در سراسر ایران است، جایی که حملات آمریکا به کارخانهها، نیروگاهها، شبکههای حمل و نقل و سایر زیرساختهای حیاتی آسیب رسانده و فشار بر اقتصاد از قبل تحت فشار را افزایش داده است.
محسن، ۵۳ ساله، پس از اینکه ایران در تلافی حملات آمریکا، پایگاهها و داراییهای آمریکایی را در منطقه هدف قرار داد، مجبور شد کسب و کار کوچک واردات و صادرات خود را با کشورهای حاشیه خلیج فارس تعطیل کند.
او از شهر بندری بندرعباس گفت: «مجبور شدم ۱۰ کارمند را اخراج کنم. دردناک بود، اما چارهای نداشتم. دیگر نمیتوانستم حقوق آنها را بپردازم و اکنون برای تامین خانوادهام به پساندازم متکی هستم.»
تورم و عدم قطعیت به خانوارها ضربه میزند
بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، نرخ تورم سالانه ایران در ماه ژوئیه به ۶۶ درصد رسید، در حالی که قیمت مصرفکننده ۸۷.۹ درصد نسبت به سال قبل افزایش یافته بود. تورم مواد غذایی سالانه ۱۲۸ درصد بود.
به گفته دو فرد مطلع و یک مقام، برای حاکمان ایران، تهدید بزرگتر ممکن است نه خود درد اقتصادی، بلکه خطر تشدید مشکلات و شعلهور شدن مجدد ناآرامیهای گسترده باشد.
یک مقام سابق اصلاحطلب گفت: انتصاب حسین طائب، معمار اصلی سرکوبهای گذشته، برای رهبری بسیج ایران در هفته گذشته، یکی از واضحترین نشانههای نگرانی فزاینده از بازگشت ناآرامیها است.
بسیج، یک نیروی شبهنظامی داوطلب، وابسته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قدرتمند ایران است که هر دو توسط حاکمان روحانی برای سرکوب اعتراضات استفاده شدهاند.
نارضایتیهای اقتصادی در سالهای اخیر بارها به اعتراضات سراسری در ایران منجر شده است.
در ماه ژانویه، اعتراضات سراسری به دلیل مشکلات اقتصادی توسط سپاه پاسداران و نیروی بسیج سرکوب شد و هزاران نفر کشته شدند.
گروههای حقوق بشری میگویند، در ماههای اخیر، حاکمان روحانی ایران در واکنش به ترس از ناآرامیهای جدید، با اعدام، دستگیری، احضار و احکام زندان طولانیمدت، روزنامهنگاران، وکلا، فعالان، مدافعان حقوق بشر و دانشجویان را هدف قرار دادهاند.
مقامات میگویند این اقدامات برای حفظ ثبات در زمان جنگ ضروری است. منتقدان میگویند این اقدامات میتواند شکاف بین نهاد روحانیت و مردمی که از فشارهای اقتصادی فزاینده خسته شدهاند را عمیقتر کند.
حقوق «در عرض چند روز» تمام میشود
خانوادهها مصرف گوشت و سایر اقلام اصلی را کاهش داده و به جایگزینهای ارزانتر روی آوردهاند.
حسین، یک کارمند دولتی در شهر یزد، گفت: «جلوی بچههایم شرمندهام. حقوقم در عرض چند روز تمام میشود. گوشت و مرغ از سفره ما حذف شده است. نمیدانم چگونه باید زندگی کنیم.»
بر اساس گزارش مرکز آمار، اجارهبها در ماه مارس سالانه ۳۱ درصد افزایش یافت، در حالی که رسانههای دولتی گزارش دادند قیمت مسکن در تهران تقریباً ۵۰ درصد بالاتر از سال گذشته است.
حداقل دستمزد در ایران امسال حدود ۶۰ درصد افزایش یافت، اما کاهش ارزش ریال قدرت خرید را از بین برده است، به طوری که ارزش دلاری حداقل دستمزد از حدود ۱۰۵ دلار به ۸۶ دلار از اواخر ماه مارس کاهش یافته است.
بیژن، ۴۰ ساله، ۱۵ سال پیش که وارد بازار کار شد، به عنوان مهندس حدود ۱۰۰۰ دلار در ماه درآمد داشت. او از آن زمان برای تامین مخارج زندگی به تدریس آنلاین روی آورده است. اکنون، او و همسرش برای کسب حدود ۴۰۰ دلار در ماه تلاش میکنند و تهران را به مقصد یک استان ارزانتر ترک کردهاند.
بیژن گفت: «قبلاً شاید پنج یا شش ساعت در روز کار میکردم… اکنون، همه چیز کار است یا به دنبال کار گشتن، یا اضطراب نداشتن کار کافی.»
برای بسیاری از ایرانیان، ترس از درگیری مجدد، برنامهریزی برای آینده را به طور فزایندهای دشوار کرده است.
محاصره دریایی آمریکا هزینهها را افزایش میدهد
ایران تلاش کرده است تا کالاهای ضروری را از طریق مسیرهای جایگزین، از جمله کریدورهای زمینی و دریای خزر، جابجا کند، اما این جایگزینها نیز تحت فشار قرار گرفتهاند.
حملات به پلها حمل و نقل زمینی را مختل کرده و هزینه و زمان لازم برای انتقال کالا به ایران را افزایش داده است.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، هفته گذشته این فشار را تایید کرد و گفت: «مشکلات ما چندین برابر شده است، در حالی که درآمدمان نیز کاهش یافته است.»
او گفت، کالاهایی که قبلاً با کشتی میرسیدند، اکنون مسیرهای طولانیتری را برای ورود به ایران طی میکنند که باعث افزایش قیمتها میشود. او افزود که ایران نفت کمتری میفروشد و درآمد مالیاتی کمتری از کسب و کارهای آسیبدیده یا در حال تقلا جمعآوری میکند.
رضا سپاهوند، نماینده مجلس، روز شنبه به خبرگزاری ایلنا گفت که این محاصره عملاً واردات بنزین ایران را قطع کرده است. او افزود که تولید روزانه بنزین ایران به سقف خود یعنی حدود ۱۳۰ میلیون لیتر رسیده است، در حالی که مصرف ۱۳۷ میلیون لیتر است.