سالانه بیش از ۱۲۰ هزار نوزاد در سراسر جهان به ویروس HIV مبتلا میشوند. برای میلیونها نفر که با این ویروس زندگی میکنند، کنترل عفونت به معنای مصرف مادامالعمر دارو است، البته به شرطی که این داروها در دسترس و مقرونبهصرفه باشند.
مطالعهای جدید به سرپرستی دانشگاه بهداشت و علوم اورگان (Oregon Health & Science University) به رویکردی بالقوه بسیار متفاوت اشاره دارد. محققان دریافتند که ترکیبی از درمانها که ظرف سه روز پس از تولد به نوزادان تجویز میشود، میتواند ویروس را به طور دائمی از بین ببرد.
این یافتهها در مجله نیچر میکروبیولوژی (Nature Microbiology) منتشر شد.
جونا ساچا، دکترای تخصصی، استاد و رئیس بخش پاتوبیولوژی و ایمونولوژی در مرکز ملی تحقیقات نخستیسانان اورگان و مؤسسه واکسن و ژندرمانی OHSU و یکی از نویسندگان اصلی این مقاله، اظهار داشت: «بخش واقعاً هیجانانگیز این است که این روش میتواند بلافاصله وارد کارآزماییهای بالینی برای از بین بردن عفونت HIV در نوزادان شود. گام بعدی پس از آن، آزمایش این است که آیا این روش میتواند در بزرگسالانی که به تازگی در معرض ویروس قرار گرفتهاند نیز مؤثر باشد یا خیر.»
این کار با همکاری متعدد محققان و با مشارکت نخستیسانان غیرانسانی در مراکز ملی تحقیقات نخستیسانان اورگان و کالیفرنیا انجام شد.
برای چندین هفته، محققان سه روش درمانی مختلف را تجویز کردند: آنتیبادیهای خنثیکننده (neutralizing antibodies)، درمان استاندارد ضدویروسی (antiretroviral therapy) و یک آنتیبادی مونوکلونال (monoclonal antibody) آزمایشی به نام لِرونلیماب (leronlimab).
هر سه رویکرد قبلاً به صورت جداگانه آزمایش شده بودند، اما هیچکدام در پاکسازی دائمی ویروس موفق نبودند. ساچا در ابتدا تردید داشت که صرفاً ترکیب آنها نتیجه بهتری به همراه داشته باشد.
سالهاست که ساچا در توسعه لِرونلیماب کمک کرده است؛ دارویی که با مسدود کردن پروتئین سطحی معروف به CCR5، از ورود HIV به سلولهای ایمنی جلوگیری میکند. نانسی هیگوود، دکترای تخصصی، همکار قدیمی ساچا در OHSU و یکی از نویسندگان مقاله، معتقد بود که ترکیب لِرونلیماب با درمانهای موجود HIV میتواند مؤثرتر باشد.
نتایج جدید ایده او را تأیید کرد.
هیگوود، استاد سابق و مدیر ONPRC، ویروسشناس و ایمونولوژیستی است که دههها به مطالعه آنتیبادیهای HIV پرداخته است.
هیگوود گفت: «ما واقعاً شگفتزده و بسیار خوشحال شدیم. این یک نتیجه قابل توجه است.»
درمان ضدویروسی (antiretroviral therapy) در حال حاضر برای استفاده در انسان تأیید شده است. در همین حال، آنتیبادیهای خنثیکننده گسترده (broadly neutralizing antibodies) و لِرونلیماب هر کدام به طور جداگانه در کارآزماییهای بالینی در حال ارزیابی هستند.
پیش از اینکه درمان سهگانه تازه شناسایی شده به طور گسترده برای نوزادان در دسترس قرار گیرد، ابتدا باید در کارآزماییهای بالینی انسانی آزمایش شود. محققان انتظار دارند که این مطالعات اولیه به احتمال زیاد شامل بزرگسالانی باشد که اخیراً در معرض HIV قرار گرفتهاند.
در صورت موفقیت، این استراتژی میتواند در نهایت راه جدیدی برای مبارزه با همهگیری HIV ارائه دهد که هنوز سالانه حدود ۶۰۰ هزار نفر را در سراسر جهان به کام مرگ میکشاند.
دانشمندان میگویند دلیلی برای خوشبینی وجود دارد؛ زیرا نخستیسانان غیرانسانی و انسانها شباهتهای کالبدشناختی (آناتومیک) مهمی دارند.
ساچا گفت: «هیچ دلیلی برای فکر کردن به اینکه این روش ویروس را به طور کامل پاکسازی میکند، وجود نداشت. این یکی از آن مواردی است که آن را آزمایش میکنید و، وای خدای من، کار میکند و شما چیز جدیدی کشف کردهاید.»
محققان هنوز دقیقاً نمیدانند چرا درمان ترکیبی تا این حد خوب عمل کرده است. ساچا و هیگوود گفتند که به نظر میرسد این سه روش درمانی وقتی با هم استفاده میشوند، بسیار قدرتمندتر از زمانی هستند که هر یک از آنها به تنهایی استفاده شود.
لِرونلیماب ممکن است نقش مهمی ایفا کند. این آنتیبادی CCR5 را مسدود میکند؛ پروتئین سطحی که HIV معمولاً از آن به عنوان مسیری برای ورود به سلولهای ایمنی استفاده میکند.
ساچا گفت: «به دلایلی که ما نمیدانیم، HIV واقعاً میخواهد از گیرندههای CCR5 برای آلوده کردن سلولها استفاده کند. با مسدود کردن دسترسی، مثل این است که سوخت را از آتش دور نگه داشتهاید.»
هیگوود سه درمان را با یک قیاس دیگر توصیف میکند:
بستن شیر آب: درمان ضدویروسی HIV را به طور کامل از بین نمیبرد، اما توانایی آن را برای تکثیر به حداقل میرساند.
پاک کردن: آنتیبادیهای خنثیکننده به طور مؤثر HIV را مهار میکنند تا ویروس کمتری در جریان خون بدن گردش کند.
مهر و موم کردن: لِرونلیماب مانع از آلوده شدن سلولهای ایمنی توسط ویروس باقیمانده میشود – معادل مهر و موم کردن اتاق با یک شیر آببند.
هیگوود معتقد است که ترکیب درمانی ممکن است زمانی که بلافاصله پس از عفونت تجویز میشود، به ویژه قدرتمند باشد.
او گفت: «در طول هفته اول عفونت، اتفاقات بسیار بیشتری نسبت به آنچه قبلاً تصور میکردیم، رخ میدهد. از این آزمایش، به نظر میرسد که یک تعامل پویا بین ویروس و آنتیبادیها در هنگام شروع گسترش ویروس وجود دارد.»
محققان اکنون میخواهند تعیین کنند که این پنجره درمانی اولیه تا چه مدت میتواند باز بماند. در این مطالعه، رژیم ترکیبی تنها ظرف ۷۲ ساعت پس از عفونت اولیه آزمایش شد.
ساچا گفت: «ما فقط تا سه روز آزمایش کردیم. آیا ممکن است یک هفته پس از عفونت نیز مؤثر باشد؟ دو هفته؟ تا چه مدت پس از عفونت میتوان پیش رفت و همچنان ویروس را پاکسازی کرد؟»
پاسخ به این سؤالات میتواند نشان دهد که آیا درمان در صورت تجویز دیرتر نیز مؤثر باقی میماند یا خیر، که به طور بالقوه تعداد افرادی را که میتوانند از این رویکرد بهرهمند شوند، افزایش میدهد.
این تحقیق توسط مؤسسه ملی بهداشت (National Institutes of Health) تحت شمارههای جایزه R01HD080459 از مؤسسه ملی سلامت کودک و توسعه انسانی یونیس کندی شرایور (Eunice Kennedy Shriver National Institute of Child Health and Human Development (NICHD))؛ R01AI154559، R01AI166969 و R01AI129703 از مؤسسه ملی آلرژی و بیماریهای عفونی (National Institute of Allergy and Infectious Diseases (NIAID))؛ K01OD036063 از دفتر مدیر (Office of the Director (OD))، NIH؛ P51OD011092 و U42OD010426 از دفتر برنامههای زیرساخت تحقیقاتی (Office of Research Infrastructure Programs (ORIP))، NIH، به مرکز ملی تحقیقات نخستیسانان اورگان؛ و P51OD011107 از ORIP، NIH، به مرکز ملی تحقیقات نخستیسانان کالیفرنیا پشتیبانی شد.
محتوای این مقاله صرفاً مسئولیت نویسندگان است و لزوماً بیانگر دیدگاههای رسمی NIH نیست.