حمله اوکراین در آخر هفته گذشته به یک کشتی باری ایرانی در دریای خزر، ارتباط بین جنگهایی را که دو کشور درگیر آن هستند، برجسته کرده و تنشها بین آنها و همچنین خطر رویارویی مستقیمتر را افزایش داده است.
اوکراین اعلام کرد که این کشتی در حال حمل تجهیزات نظامی بین ایران و روسیه بوده است. مقامات ایرانی گفتند که این یک کشتی تجاری بوده و اوکراین را به کشتن یک دریانورد در این حمله متهم کردند.
مقامات ایرانی در یک سری بیانیهها و اظهارنظرها به رسانهها، تهدید به تلافی کردند. آندری سیبیها، وزیر امور خارجه اوکراین، در پاسخ تند خود به ایران گفت که با توجه به حمایت نظامی این کشور از روسیه در جنگ با اوکراین، «هیچ جایگاهی برای وانمود کردن به قربانی بودن» ندارد.
در ادامه نگاهی میاندازیم به اینکه چگونه ایران و اوکراین از طریق دو جنگ جداگانه به دشمن یکدیگر تبدیل شدند و چرا درگیری غیرمستقیم آنها اکنون در خطر تبدیل شدن به یک رویارویی مستقیم است.
ایران و روسیه دهههاست که روابط نظامی نزدیکی دارند. بارزترین نمونه اخیر این امر، پهپادهای تهاجمی دوربرد است که تهران در اختیار مسکو قرار داده است.
روسیه ظرف چند ماه پس از حمله خود در سال ۲۰۲۲، دستههایی از این پهپادها را در سراسر اوکراین به پرواز درآورد که اثرات مرگباری داشت. ایالات متحده همچنین ایران را به تامین موشکهای بالستیک کوتاهبرد برای روسیه متهم کرده است. اوکراین نیز اعلام کرد که ایران مربیانی را برای کمک به ارتش روسیه در استفاده از سامانههای پهپادی فرستاده است، ادعایی که ایران آن را تکذیب کرد.
استفاده گسترده از پهپادها، به ویژه انواع نسبتاً ارزانقیمت ارائه شده توسط ایران، جنگ در اوکراین را متحول کرد و به طور گستردهتر، نحوه ارزیابی برنامهریزان نظامی از نیازهای ارتشهای مدرن را تغییر داد. همچنین اوکراین را مجبور کرد تا فناوریهای ضدپهپادی را توسعه دهد که تحلیلگران میگویند اکنون با سامانههای پدافند هوایی متعارف رقابت میکنند.
چهار سال پس از اینکه روسیه این پهپادهای ایرانی را علیه اوکراین به کار گرفت، کییف اکنون تخصص به سختی به دست آمده خود را در مقابله با آنها به خاورمیانه آورده است.
پس از آغاز جنگ ایالات متحده و اسرائیل با ایران در اواخر فوریه، ارتش ایران موجهایی از پهپادها را به سمت اهداف نظامی آمریکا در کشورهای حاشیه خلیج فارس پرتاب کرد. اوکراین این را فرصتی برای نمایش و صادرات سامانههای ضدپهپادی کمهزینه خود دید.
ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، در ماه مارس گفت که بیش از ۲۰۰ کارشناس نظامی اوکراینی برای کمک به دفاع از متحدان در برابر پهپادهای ایرانی به خاورمیانه فرستاده شدهاند. او در سخنرانی خود در پارلمان بریتانیا گفت: «ما نمیخواهیم این ترور رژیم ایران علیه همسایگانش موفق شود.»
اوکراین همچنین قراردادهای دفاعی با عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی با تمرکز بر مقابله با تهدیدات موشکی و پهپادی ایران امضا کرده است.
اوکراین به طور فزایندهای جنگ خود با روسیه و جنگ در خاورمیانه را به هم پیوسته توصیف کرده و گفته است که ایران و روسیه در درگیریهای مربوطه خود به یکدیگر کمک میکنند.
روز شنبه، آقای زلنسکی گفت که سرویسهای اطلاعاتی اوکراین شواهدی جمعآوری کردهاند که نشان میدهد روسیه در حال ارائه نظارت ماهوارهای از کشورهای حاشیه خلیج فارس و پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه به ایران است و به تهران در برنامهریزی و اجرای حملات کمک میکند. او گفت که اوکراین این اطلاعات را با متحدان غربی خود به اشتراک خواهد گذاشت.
در همان روز، اوکراین به کشتی ایرانی در دریای خزر حمله کرد و آن را به حمل محموله نظامی بین ایران و روسیه متهم کرد، بدون اینکه جهت آن را مشخص کند – این واضحترین نشانه تاکنون است که درگیری نیابتی طولانیمدت کییف با تهران میتواند به یک رویارویی مستقیمتر تبدیل شود.
آقای زلنسکی همچنین ممکن است از این حمله برای متقاعد کردن دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، استفاده کند که اوکراین و ایالات متحده دشمن مشترکی دارند و برای روابط نظامی نزدیکتر تلاش کند. رهبر اوکراین بعدازظهر سهشنبه با آقای ترامپ دیدار خواهد کرد؛ او گفته است که اولویت اصلیاش تامین قابلیتهای پدافند هوایی بیشتر است.
در پستی در ایکس، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، حمله به کشتی را مستقیماً به درگیری خاورمیانه مرتبط دانست و این حمله را «نقض آشکار منشور سازمان ملل» خواند و ادعا کرد که «به تحریک اسرائیل برای کشاندن اروپا به جنگش» انجام شده است.
آقای عراقچی افزود که با دیپلمات ارشد اتحادیه اروپا و وزیر امور خارجه روسیه صحبت کرده است تا روشن کند که این حمله «نمیتواند بیپاسخ بماند.»
لیلی نیکونظر در این گزارش مشارکت داشته است.