مانیل، فیلیپین — بحران خاورمیانه روز سهشنبه بر گردهمایی دیپلماتیک در آسیای جنوب شرقی سایه افکند، جایی که وزرای خارجه نگرانی جدی خود را از خصومتهای مجدد ابراز کردند؛ خصومتهایی که به عدم قطعیت در منطقهای که با مدیریت تنشها و درگیریهای خاص خود دست و پنجه نرم میکند، میافزاید.
وزرای خارجه انجمن ۱۱ عضوی کشورهای آسیای جنوب شرقی (آسه آن) و شرکای اصلی این هفته در مانیل در حالی تشکیل جلسه میدهند که بیثباتی پس از ازسرگیری درگیری آشکار بین آمریکا و ایران، نگرانیهایی را در مورد عرضه انرژی از طریق تنگه هرمز، و همچنین تورم و رشد جهانی، افزایش داده است.
خطرات در روزهای اخیر افزایش یافته است، با اعلام محاصره دریایی عربستان سعودی توسط حوثیهای یمن که همسو با ایران هستند، جبهه جدیدی در درگیری گشوده شده و تهدید علیه عرضه جهانی انرژی و تجارت فراتر از خلیج فارس را افزایش داده است.
وزرای خارجه پس از یک نشست پشت درهای بسته در بیانیهای اظهار داشتند: «ما عمیقاً نگرانیم که این تحولات به شدت تلاشهای جاری میانجیهای کلیدی را تضعیف کرده و چشمانداز حل و فصل مسالمتآمیز از طریق گفتگو و دیپلماسی را کاهش میدهد.»
آسیای جنوب شرقی، یک واردکننده بزرگ نفت با تولید ناخالص داخلی ترکیبی ۳.۸ تریلیون دلار، به شدت در معرض کمبود عرضه قرار دارد و به دنبال تسریع مکانیسم تقسیم نفت آسه آن برای کاهش تأثیرات آن بوده است.
آسه آن در داخل منطقه با چالشهای زیادی روبروست و روز سهشنبه مشاورهای در مورد درگیری در میانمار برگزار خواهد کرد، زیرا ابتکار صلح این بلوک، پنج سال پس از کودتای نظامی که کشور را به جنگ داخلی کشاند و حدود ۱۰۰ هزار نفر کشته شدند، با شکست مواجه شده است.
مقامات همچنین احتمالاً در مورد تنشها در دریای چین جنوبی گفتگو خواهند کرد، در حالی که آسه آن و چین پس از نزدیک به ۱۰ سال هنوز در تلاش برای نهایی کردن یک کد رفتاری برای جلوگیری از تشدید اختلافات هستند.
پیش از این گردهمایی، فیلیپین، متحد آمریکا، پرسنل گارد ساحلی چین را متهم کرد که روز دوشنبه در نزدیکی آبسنگ مورد مناقشه توماس دوم در دریای چین جنوبی، با باتوم به سر یکی از پرسنل نیروی دریایی این کشور به طور تهاجمی ضربه زدهاند.
گارد ساحلی چین این ادعا را «کاذب» خواند و پکن روز سهشنبه اعلام کرد که سفیر فیلیپین را احضار کرده است.
وزارت امور خارجه آمریکا آنچه را که «اقدامات خطرناک و تهاجمی» چین خواند، محکوم کرد و آن را «الگوی نگرانکننده تحریکات چین علیه عملیات دریایی قانونی فیلیپین» نامید.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، و وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، در روزهای آینده به نشست تحت رهبری آسه آن خواهند پیوست و ممکن است در حاشیه این نشست با یکدیگر دیدار کنند. همچنین هند، ژاپن، استرالیا، کره جنوبی، روسیه، بریتانیا و اتحادیه اروپا نیز در میان دیگران حضور خواهند داشت.
روبیو، بدون نام بردن از چین، در مقالهای که روز سهشنبه هنگام ورودش به مانیل در روزنامههای فیلیپین منتشر شد، به پکن تاخت و بر تعهد آمریکا به آزادی ناوبری تأکید کرد، اما هشدار داد که چنین آزادی «به هیچ وجه تضمین شده نیست.»
روبیو در این مقاله گفت: «اگر این آبها تحت کنترل قدرتی قرار گیرد که مایل به استفاده از تجارت به عنوان یک سلاح ژئوپلیتیک است، هم ایالات متحده و هم کشورهای آسه آن با تهدیدات جدید و وخیمی برای حاکمیت، امنیت و آینده اقتصادی خود مواجه خواهند شد.»
روبیو حکم داوری سال ۲۰۱۶ را که ادعاهای گسترده حاکمیتی چین در دریای چین جنوبی را باطل کرده بود، نهایی و الزامآور دانست و گفت که آمریکا به تعهدات خود در قبال فیلیپین و سایر متحدان «در مواجهه با تهدیدات جدید و اجباری علیه منافع مشترک ما» عمل خواهد کرد.
چین حکم داوری را که به نفع فیلیپین صادر شد، به رسمیت نمیشناسد.