در یک تحول جدید و چشمگیر در درگیریهای ایران، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، آنچه را که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، برای مدتی به آن اشاره کرده بود، تأیید کرد: ترکیه به جلوگیری از گشایش جبهه جدیدی توسط گروههای مسلح کردهای ایرانی در داخل ایران کمک کرده است؛ این اقدام به گفته تهران، بخشی از تلاش آمریکا و اسرائیل برای تغییر رژیم بود.
عراقچی در مصاحبهای بیش از یک ساعته با جواد مغوئی، شخصیت رسانهای ایرانی، در روز یکشنبه، بر نقش «مؤثر» ترکیه در خنثی کردن آنچه او یک شورش کردی با حمایت آمریکا و اسرائیل توصیف کرد، تأکید کرد؛ شورشی که قرار بود از اقلیم کردستان عراق آغاز شود.
عراقچی گفت که پس از دریافت گزارشهایی مبنی بر تماس ترامپ با رهبران منطقهای ناشناس برای بحث درباره طرحهای «تجزیه ایران»، در اوایل درگیریها با محمد شیاع السودانی، نخستوزیر عراق، رهبران کردهای عراق و هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، تماس گرفته است. او گفت که به آنها هشدار داده است که «اگر کوچکترین تهدیدی از منطقه کردستان عراق متوجه ما شود، با آن مقابله خواهیم کرد... و قطعاً پاسخ خواهیم داد.»
وی افزود: ترکیه «با آمریکاییها صحبت کرد و در این زمینه موضع بسیار قاطعی اتخاذ کرد. مجموعهای از تلاشها این توطئه را خنثی کرد.» عراقچی جزئیات بیشتری ارائه نکرد.
افشاگریهای عراقچی در بحبوحه تشدید شدید تنشها پس از فروپاشی آتشبس آوریل بین ایران و ایالات متحده صورت گرفت. مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، روز دوشنبه اعلام کرد که ایران پس از حملات شبانه ایالات متحده به اهداف متعدد در داخل ایران، درگیر «جنگ تمامعیار» است. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران روز دوشنبه اعلام کرد که ایران با حملاتی به اهداف نظامی آمریکا در اردن و همچنین به یک «مرکز فرماندهی دشمن» در التنف سوریه، تلافی کرده است.
اظهارات عراقچی به نظر میرسد ادعای ترامپ در اواخر ژوئن را روشن میکند که رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، قصد ورود به درگیری در کنار ایران را داشت اما در نهایت پس از اصرار ترامپ برای دوری از آن، خودداری کرد.
ترامپ در پاسخ به سوالات خبرنگاران پس از نشست کاخ سفید با ینس استولتنبرگ، دبیرکل ناتو، گفت: «میدانید، او یکی از نامزدهای اصلی برای ورود به جنگ با ایران بود، شاید حتی در کنار ایران، زیرا او، همانطور که میدانید، طرفدار اسرائیل نیست. من از او خواستم که از آن دوری کند، و او از آن دوری کرد.»
اظهارات ترامپ در آن زمان بسیاری از ناظران را گیج کرد، زیرا ترکیه و ایران، با وجود اینکه رقبای تاریخی هستند، از سال ۱۸۲۳، زمانی که معاهده ارزروم بین امپراتوریهای عثمانی و ایران امضا شد، از جنگ مستقیم اجتناب کردهاند.
ترامپ این ادعا را در حاشیه اجلاس ناتو که در ۷ و ۸ ژوئیه در آنکارا برگزار شد، تکرار کرد.
کان، شبکه عمومی اسرائیل، روز یکشنبه به نقل از مقامات ارشد ناشناس اسرائیلی گزارش داد که ترکیه تهدید کرده است در صورت حمله نیروهای کرد به این کشور به عنوان بخشی از عملیات زمینی موساد، پشتیبانی هوایی به ایران ارائه خواهد داد. جزئیات طرح ادعایی اسرائیل – که در ابتدا توسط سیا حمایت میشد – برای مسلح کردن و حمایت از گروههای کرد قبلاً توسط المانیتور و دیگر رسانههای بینالمللی گزارش شده بود. گزارشهایی مبنی بر اینکه اردوغان ترامپ را متقاعد کرده بود که این طرح را کنار بگذارد نیز در آن زمان منتشر شد، اگرچه تا کنون توسط ایران تأیید نشده بود.
با این حال، ایران هیچ ریسکی نمیکند و حملات پایداری را علیه گروههای مسلح ایرانی مستقر در اقلیم کردستان عراق انجام میدهد. حداقل ۹ عضو حزب کومله زحمتکشان کردستان در حمله موشکی مشکوک ایران به استان سلیمانیه تحت کنترل کردهای عراق در روز جمعه کشته شدند.
آنکارا که به دنبال پایان دادن به درگیریهای دهها ساله خود با شبهنظامیان کرد است، نگران احتمال شورش کردها در ایران نیز هست. قدرتمندترین گروه از گروههای مسلح کردهای ایرانی، حزب حیات آزاد کردستان (پژاک) است که توسط حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک)، گروه شورشی که از سال ۱۹۸۴ علیه دولت ترکیه شورش کرده است، تأسیس شد. حمایت آمریکا از یک دولت مستقل کردی مدتهاست که یکی از نگرانیهای اصلی امنیتی آنکارا بوده است. این ترسها تا حدی پس از آنکه دولت ترامپ در ژانویه حمایت خود را از یک گروه دیگر مرتبط با پ.ک.ک در سوریه قطع کرد، کاهش یافت، اما تنها یک ماه بعد دوباره شعلهور شد.
چند روز پس از آغاز جنگ علیه ایران در ۲۸ فوریه، ترامپ به رویترز گفت که اگر کردها علیه رژیم اسلحه به دست بگیرند، «عالی» خواهد بود. او گفت: «من کاملاً موافق آن خواهم بود.» مقامات عراقی، که به صورت ناشناس با المانیتور صحبت میکردند، در آن زمان تأیید کردند که ترامپ رهبران کردهای عراق را تحت فشار قرار داده بود تا مانع یک حمله زمینی که از قلمرو آنها آغاز میشد، نشوند. با این حال، مدت زیادی طول نکشید که رئیسجمهور مسیر خود را تغییر داد، ظاهراً پس از آنکه اردوغان از او خواست این کار را انجام دهد، همانطور که عراقچی اکنون تأیید کرده است.
ترکیه به طور رسمی به هیچ یک از این ادعاها پاسخ نداده است.
رینا باسیست در تهیه این گزارش مشارکت داشته است.