افراد مطلع از توافق گفتند که ایالات متحده به ایران اجازه خواهد داد بلافاصله فروش نفت و سوخت را تحت توافق پایان دادن به جنگ آغاز کند، که این امر انگیزهای مالی زودهنگام برای تهران جهت کاهش شدت درگیری فراهم میکند.
این افراد افزودند که بند معافیت از تحریمها بر فروش نفت بلافاصله پس از امضای توافق در این هفته اجرایی میشود و شامل خدمات ضروری مانند بانکداری، حملونقل و بیمه نیز میشود که برای تسهیل این فروشها لازم است.
سازمان غیرانتفاعی «اتحاد علیه ایران هستهای» اعلام کرد که یک سوپرتانکر ایرانی حامل نفت خام بندر چابهار را ترک کرده، از محاصره آمریکا عبور کرده و روز سهشنبه با ردیاب موقعیت فعال، از خلیج عمان خارج شده است. این اولین بار از زمان آغاز محاصره آمریکا در آوریل است که چنین اتفاقی رخ میدهد.
یک مقام ارشد آمریکایی روز سهشنبه اظهار داشت که اگرچه ایران معافیت زودهنگام از تحریمها برای فروش نفت دریافت خواهد کرد، اما تداوم این معافیت منوط به عملکرد ایران در قبال خواستههای آمریکا در خصوص مسائلی مانند گشایش تنگه استراتژیک هرمز و برنامه هستهایاش خواهد بود. تهران همچنان به میلیاردها دلار از وجوه مسدود شده خود دسترسی فوری نخواهد داشت.
یادداشت تفاهمی که دولت اعلام کرده است آمریکا و ایران روز یکشنبه به صورت الکترونیکی امضا کردهاند و قرار است این هفته نهایی شود، شامل توقف طولانیمدت درگیریها، لغو محاصرههای آمریکا و ایران در تنگه و فراهم کردن زمینه برای مذاکرات گستردهتر در مورد برنامه هستهای ایران است.
بسیاری از قانونگذاران و مقامات سیاسی در ایالات متحده و اسرائیل با ارائه کمک مالی به ایران و کاهش فشار محاصره آمریکا پیش از تضمین امتیازات بزرگ، مخالف هستند.
فرزین ندیمی، پژوهشگر ارشد در انستیتوی واشنگتن که بر ایران تمرکز دارد، گفت: «اجازه دادن به ایران برای صادرات نفت، یک امتیاز کلیدی آمریکا را از بین میبرد، اما کاخ سفید احساس میکرد برای گشایش تنگه هرمز احتمالاً باید این امتیاز را واگذار کند.»
ندیمی اظهار داشت: «کاخ سفید فکر میکند که این نوع امتیازات برای واداشتن ایران به سازش ضروری است، وگرنه بسیار دشوار خواهد بود که ایران به مذاکرات ادامه دهد.»
وی افزود که ایالات متحده میتواند محاصره خود بر صادرات ایران را تا زمانی که داراییهای نظامی خود را در منطقه حفظ کند، دوباره اعمال کند.
این توافق در صورت همراهی ایران با خواستههای آمریکا برای نابودی ذخایر اورانیوم غنیشده و برچیدن برنامه هستهایاش، کمکهای مالی بسیار بیشتری را فراهم میکند.
مقامات ارشد دولت ترامپ در یک نشست خبری در روز دوشنبه گفتند که ایالات متحده و ایران درباره کاهش تحریمها، بازیابی دسترسی تهران به بخشی از حدود ۱۰۰ میلیارد دلار از وجوه مسدود شدهاش و یک صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری برای تسهیل بازسازی و ترمیم خسارات جنگی بحث کردهاند.
یکی از این مقامات گفت: «ما مایل خواهیم بود در گشایش اقتصاد ایران و لغو تحریمها فوقالعاده سخاوتمند باشیم. بنابراین، میتوانم بگویم همه چیز روی میز است و در عین حال هیچ چیز روی میز نیست، مگر اینکه با عملکرد واقعی همراه باشد.»
پرزیدنت ترامپ در شبکههای اجتماعی اعلام کرد که ایالات متحده در صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری مشارکت نخواهد کرد.
مسئله منافع مالی برای ایران از حساسترین مسائل در تلاشهای ترامپ برای پایان دادن به جنگ است. ترامپ بارها رئیسجمهور سابق باراک اوباما را به دلیل ارسال پول نقد به ایران پس از اجرایی شدن توافق هستهای سال ۲۰۱۵ در ژانویه سال بعد، سرزنش کرده بود. ترامپ در دوره اول ریاست جمهوری خود از آن توافق خارج شد.
به گفته سیما شاین، مقام سابق ارشد موساد و در حال حاضر در موسسه مطالعات امنیت ملی در تلآویو، اجازه دادن به فروش نفت میتواند راهی مطلوبتر برای ارائه کمک مالی به ایران باشد.
شاین گفت: این امر به واشنگتن اجازه میدهد تا انگیزه اقتصادی ملموسی به ایران بدهد که به کاهش قیمتهای جهانی انرژی کمک خواهد کرد.
شاین گفت که این توافق قبلاً شامل لغو محاصره بنادر ایران توسط آمریکا بود، که در آن زمان ایران به احتمال زیاد عملیات گسترده قاچاق نفت خود را از سر میگرفت.
شاین افزود: «بهتر است آن را قانونی کنیم و از آن بهرهمند شویم.»
به گفته برخی افراد مطلع، بر اساس یادداشت تفاهم، ایالات متحده همچنین مایل است به ایران اجازه دسترسی به برخی از وجوه مسدود شدهاش را برای پرداختهایی که توسط بانک مرکزی ایران تعیین میشود، بدهد.
یکی از این افراد گفت که ایالات متحده در مورد آزادسازی داراییها انعطافپذیری دارد و میتواند پیش از انعقاد توافق نهایی درباره مسائل هستهای و سایر مسائل، به ایران دسترسی دهد.
ایران اعلام کرده است که ۱۲ میلیارد دلار به صورت نقدی و ۲۴ میلیارد دلار دیگر در طول ۶۰ روز مذاکراتی که با توافق اولیه آغاز میشود، میخواهد.
ایران حدود ۱۰۰ میلیارد دلار دارایی دارد که به دلیل تحریمهای آمریکا غیرقابل دسترسی شدهاند، عمدتاً از درآمدهای گذشته نفت و ذخایر. اگرچه این امر کمتر از لغو تحریمها سودآور است، اما داراییهای منتقل شده به ایران قابل بازپسگیری نیستند، در حالی که تحریمها میتوانند دوباره اعمال شوند، که این مزیت را پایدارتر میکند.
بخش عمده پول مسدود شده در خارج از کشور، بهویژه در چین، از درآمدهای نفتی سالیان گذشته قرار دارد که نمیتواند به سیستم بانکی تحریمشده تهران منتقل شود.
حدود ۶ میلیارد دلار از درآمدهای ایران وجود دارد که دولت بایدن اجازه انتقال آن را به قطر در ارتباط با مبادله زندانیان سال ۲۰۲۳ داده بود و ۱ میلیارد دلار دیگر در عمان نگهداری میشد. هر دو مبلغ پس از حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ به رهبری حماس به اسرائیل به طور غیررسمی محدود شدند.
ایران همچنین حدود ۱۵ میلیارد دلار در بانکهای عراق از محل فروش برق و گاز طبیعی دارد.