دونالد ترامپ اعلام کرد که ایالات متحده و ایران روز یکشنبه توافقی برای تمدید آتشبس و بازگشایی تنگه هرمز امضا خواهند کرد، اگرچه ایران هشدار داد که زمانبندی هنوز نامشخص است.
رئیسجمهور آمریکا این اظهارات را ساعاتی پس از آن در پلتفرم «تروث سوشال» خود مطرح کرد که شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، گفت انتظار میرود «امضای الکترونیکی» یک یادداشت تفاهم ظرف ۲۴ ساعت انجام شود.
ترامپ گفت: «این توافق قرار است فردا امضا شود و بلافاصله پس از امضا، تنگه هرمز به روی همه باز خواهد شد. رابطه ما با ایران بسیار متفاوت و بهتر از آن چیزی است که دولتهای قبلی داشتند.»
بازگشایی تنگه هرمز از اولویتهای ترامپ بوده است، زیرا این جنگ بدترین بحران انرژی جهانی را در دهههای اخیر به راه انداخته و قیمت بنزین در آمریکا را پیش از انتخابات میاندورهای ماه نوامبر افزایش داده است.
ارزیابی خوشبینانه رئیسجمهور آمریکا پس از یک هفته فعالیت دیپلماتیک شدید توسط میانجیگران منطقهای و در بحبوحه درگیریهای میان ایالات متحده و ایران صورت میگیرد که تهدید میکرد دشمنان را بار دیگر به یک جنگ تمامعیار بکشاند.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، گفت که زمانبندی امضای یادداشت تفاهم همچنان نامشخص است. به گفته رسانههای دولتی، او اظهار داشت که توافق میتواند در روزهای آتی امضا شود، اما نه در روز یکشنبه.
او گفت: «با توجه به بیثباتی و عدم ثبات طرف مقابل در این روند، باید در هرگونه اظهارنظر در این مورد محتاط باشیم.»
پاکستان و قطر تلاشهای میانجیگری را برای تمدید آتشبس ۸ آوریل به مدت ۶۰ روز، بازگشایی تنگه و فراهم کردن چارچوبی برای مذاکرات بر سر برنامه هستهای ایران با هدف دستیابی به توافقی نهایی برای پایان جنگ، رهبری کردهاند.
به گفته یک فرد مطلع از جزئیات توافق، این آبراه باریک – که ایران از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل بیش از ۱۰۰ روز پیش در ۲۸ فوریه عملاً آن را مسدود کرده است – با پاکسازی مینها توسط نیروهای ایرانی در ۳۰ روز اول، بازگشایی خواهد شد.
ایران در طول دوره ۶۰ روزه از کشتیهایی که از این گذرگاه عبور میکنند، عوارض دریافت نخواهد کرد.
ایالات متحده نیز محاصره دریایی بنادر ایران را لغو خواهد کرد.
بر اساس مفاد این توافق، ایران مجدداً تأیید میکند که سلاح هستهای را نه تولید و نه توسعه خواهد داد. یک فرد مطلع از موضوع گفت: تهران و واشنگتن توافق خواهند کرد که طی مذاکرات هستهای، دفع ذخایر اورانیوم غنیشده ایران را تحت مکانیزمی که هر دو طرف بر آن توافق کردهاند، حل و فصل کنند.
حداقل تعهد این خواهد بود که تمام اورانیوم تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی در محل رقیق شود. ایران ذخیرهای بیش از ۹,۰۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده دارد.
بیشتر آن در سطوح پایین است، اما ۴۴۰ کیلوگرم آن تا سطوح نزدیک به تسلیحاتی غنی شده است. تهران همواره اصرار داشته است که برنامه هستهایاش برای اهداف صلحآمیز و غیرنظامی است.
افراد مطلع از مذاکرات گفتهاند که هرگونه رفع تحریمها برای ایران مرحلهای خواهد بود و به پیشرفت در مذاکرات هستهای بستگی دارد که پس از امضای یادداشت تفاهم آغاز خواهد شد.
یک مقام ارشد دولت ترامپ به خبرنگاران گفت که توافق مورد بحث «توافقی عالی و بسیار قوی» است اما از اظهارنظر در مورد «زمان امضای آن» خودداری کرد.
روز جمعه، بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، گفت که جلسات نهادهای ذیربط «در حال انجام است».
او گفت: «برای رسیدن به نتیجه قطعی و نهایی، باید اجماع میان مقامات تصمیمگیر و نهادهای درگیر در این موضوع حاصل شود.»
در ایران، هواداران تندروها روز شنبه در میادین اصلی چندین شهر، از جمله پایتخت، تهران، تجمع کرده و شعارهایی علیه مذاکرهکنندگان کشور سر دادند و آنها را به خیانت متهم کردند.
معترضان در شهر مقدس مشهد در شمال شرقی کشور فریاد میزدند: «مرگ بر [عباس] عراقچی.»
در تهران نیز، معترضان علیه محمدباقر قالیباف، مذاکرهکننده ارشد، شعار سر دادند. آنها با فریاد «قالیباف، عراقچی! خون رهبر ما چه شد؟» خواستار انتقامگیری برای کشته شدن رهبر عالی پیشین ایران شدند.
ایالات متحده و ایران این هفته چندین بار تبادل آتش کردند، پس از آنکه ترامپ روز سهشنبه نیروهای ایرانی را به سرنگونی یک بالگرد آمریکایی بر فراز تنگه متهم کرد. رژیم اسلامی در پاسخ به حملات آمریکا به جنوب ایران، با شلیک موشک و پهپاد به پایگاههای آمریکایی در اردن، کویت و بحرین واکنش نشان داد، و این درگیریها تهدید کرد که تلاشهای دیپلماتیک برای دستیابی به توافق را از مسیر خارج کند.
ترامپ بارها گفته است که آمریکا و ایران در حال نزدیک شدن به توافق هستند، اما طرفهای متخاصم پیش از این هرگز به این صراحت درباره رسیدن به مراحل نهایی توافق صحبت نکرده بودند.
یک توافق میتواند قیمتهای جهانی انرژی را کاهش داده و به کشورهای خلیج فارس که بارها توسط ایران در تلافی حملات آمریکا و اسرائیل با شلیک موشک و پهپاد به همسایگان عرب خود مورد حمله قرار گرفتهاند، آرامش بخشد.
ترامپ اوایل هفته آینده به نشست گروه ۷ در فرانسه خواهد رفت، که خاورمیانه در رأس دستور کار آن قرار دارد. مقامات آمریکایی گفتند او در حاشیه این نشست دیدارهای دوجانبهای با رهبران قطر، امارات متحده عربی و مصر خواهد داشت.