در هفتههای اخیر، ایران به طور چشمگیری تلاشها برای مهر و موم کردن ذخایر اورانیوم نزدیک به سطح تسلیحاتی خود را تشدید کرده است، به طوری که به گفته پنج منبع مطلع از اطلاعات آمریکا، تونلها را عمداً تخریب کرده و ورودیها را با مینهای انفجاری تلهگذاری کرده است.
منابع آگاه اظهار داشتند که دسترسی به حدود نیم تن اورانیوم با غنای بالا اکنون بسیار دشوارتر، خطرناکتر و زمانبرتر از یک ماه پیش است، زمانی که پرزیدنت دونالد ترامپ علناً اعلام کرده بود که ممکن است دستور توقیف آن را توسط ارتش آمریکا صادر کند.
این استحکامات جدید توسط ایرانیها، لایه دیگری از پیچیدگی را به معامله پیشنهادی دولت ترامپ با تهران برای حذف و نابودی اورانیوم این کشور اضافه میکند و این اقدام سؤالاتی را در مورد اینکه چه کسی وظیفه خطرناک بیرون آوردن آن را بر عهده خواهد گرفت، مطرح میسازد.
هیئت دیپلماتیک ایران در سازمان ملل بلافاصله به درخواست برای اظهار نظر پاسخ نداد و کاخ سفید نیز به سؤالات سیانان پاسخی فوری نداد.
ترامپ بارها تاکید کرده است که تامین امنیت این مواد برای ایالات متحده در مذاکرات جاری برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز که ایران عملاً آن را بسته است، یک اولویت محسوب میشود.
و به گفته یک مقام ارشد دولت که روز جمعه به خبرنگاران توضیح داد، دو طرف به توافقی نزدیک میشوند که طبق آن ایران ملزم خواهد شد اورانیوم غنیشده خود را به آمریکا تحویل دهد. به گفته این مقام، این اورانیوم در محل نابود و سپس از کشور خارج خواهد شد.
اما مقامات آمریکایی و ایرانی گزارشهای متناقضی از توافق موقت ارائه دادهاند و جزئیات دقیق آن همچنان نامشخص است. متن ادعایی یک پیشنویس توافق روز جمعه به یک خبرگزاری نیمهرسمی ایرانی درز کرد و واکنش خشمگین ترامپ را در شبکههای اجتماعی برانگیخت.
چندین منبع اظهار داشتند که حتی برای خود ایرانیها نیز، خارج کردن مواد غنیشده اکنون دشوار و خطرناک خواهد بود. این کار نیازمند تجهیزات حفاری سنگین و تلاشهای مینزدایی است – که دشوار و پرخطر هستند.
اسکات روکر، که از سال ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۱ رئیس دفتر حذف مواد هستهای اداره ملی امنیت هستهای بود، گفت: «اگر این گزارشها صحت داشته باشد، قطعاً بازیابی اورانیوم با غنای بالا را پیچیده خواهد کرد.»
این وضعیت همچنین میتواند فرصتی را برای ایران فراهم کند تا تلاشهای خود برای پایبندی را پنهان کند.
روکر گفت، اگر مذاکرهکنندگان «از ایران بخواهند که تمام ذخایر را برای راستیآزمانی به یک مکان مرکزی بیاورد و در نهایت مواد را خارج یا رقیق کند»، این مسئولیت را بر دوش تهران میگذارد تا به اورانیوم غنیشده دسترسی پیدا کرده و «فهرست کامل» آن را ارائه دهد.
اما روکر هشدار داد: «در این سناریو، من نگران خواهم بود که ایران ادعا کند بخشی از اورانیوم با غنای بالا غیرقابل بازیابی است. ما اطمینان کامل نخواهیم داشت که ایران در آینده نتواند به آن دسترسی داشته باشد.»
جامعه بینالمللی بر این باور است که بیشتر این ذخایر در تونلهای تخریب شده در مجتمع هستهای اصفهان در مرکز ایران قرار دارد و مقداری مواد اضافی نیز در سایتهای دیگر نگهداری میشود.
سیانان پیش از این گزارش داده بود که در اواسط ماه مه، ارتش آماده انجام عملیاتی برای توقیف مواد هستهای بود که در نهایت ریسک آن بسیار بالا تشخیص داده شد.
اما از آن زمان تاکنون، ایران تنها به تقویت سایتهایی که گمان میرود اورانیوم با غنای بالای خود را در زیر زمین پنهان کرده، ادامه داده است.
ترامپ پیشتر به ماهیت خطرناک بازیابی اورانیوم با زور اذعان کرده بود و در یک حضور تلویزیونی در ماه مه در فاکس نیوز، نسبت به توانایی ایرانیها برای دسترسی و بازیابی مواد هستهای پنهان شده بدون شناسایی توسط اطلاعات آمریکا، ابراز تردید کرد.
ترامپ به شان هنیتی، مجری فاکس، درباره این سایت گفت: «ما دقیقاً میدانیم چه اتفاقی میافتد. هیچکس حتی به آن نزدیک نشده است.»
اما دو منبع خاطرنشان کردند که با بحث عمومی درباره اورانیوم به عنوان یک هدف احتمالی، رئیسجمهور ممکن است انگیزه لازم را برای ایران فراهم کرده باشد تا داراییهای خود را بهتر محافظت کند.
اکنون، حتی اگر توافق بین تهران و واشنگتن در هفته آتی امضا شود، مذاکرات فنی بیشتری برای تعیین جزئیات آینده برنامه هستهای ایران پیشبینی میشود.
خارج کردن اورانیوم از کشور احتمالاً نیازمند استقرار یک تاسیسات متحرک تخصصی اورانیوم خواهد بود که تحت نظارت اداره ملی امنیت هستهای در آزمایشگاه ملی اوک ریج، تنسی، سازماندهی شده است. سیانان پیشتر گزارش داده بود که جرد کوشنر و استیو ویتکوف، مذاکرهکنندگان ارشد آمریکا، اوایل این ماه از این آزمایشگاه بازدید کردهاند.
اما حتی برجستهترین کارشناسان حذف هستهای جهان نیز برای تکمیل وظیفه خود به زمان قابل توجهی نیاز خواهند داشت – ترامپ اوایل این ماه به خبرنگاران گفت که این کار حداقل دو هفته طول میکشد.