آژینوموتو بیش از یک قرن است که مونوسدیم گلوتامات (MSG)، مادهای شیمیایی که طعم اومامی به غذا میدهد، تولید میکند. اکنون یکی دیگر از محصولات این غول چاشنیساز ژاپنی، اشتهای سرمایهگذاران را برانگیخته است. فیلم انباشته آژینوموتو (Ajinomoto Build-up Film یا ABF)، مادهای است که برای عایقبندی پردازندههای هوش مصنوعی از بردهای مدار استفاده میشود. این ماده در ابتدا از محصولات جانبی تولید MSG ساخته میشد. آژینوموتو بیش از ۹۵ درصد این بازار را در اختیار دارد. افزایش چشمگیر تقاضا برای تراشههای هوش مصنوعی، این فیلم را کمیاب کرده و قیمت سهام آژینوموتو را از ابتدای سال ۶۵ درصد افزایش داده است که تقریباً سه برابر رشد شاخص نیکی، شاخص اصلی بورس ژاپن، است.
توتو، یکی دیگر از شرکتهای صد ساله ژاپنی، اخیراً از یک رونق اقتصادی به همان اندازه بعید بهرهمند شده است. این شرکت که بیشتر به عنوان بزرگترین تولیدکننده توالت در جهان شناخته میشود، جایگاه سودآوری در زنجیره تأمین نیمهرساناها پیدا کرده است. توتو تولیدکننده پیشرو چاکهای الکترواستاتیک (electrostatic chucks) است؛ صفحات سرامیکی که ویفرهای سیلیکونی را هنگام حکاکی تراشههای حافظه، محکم در جای خود نگه میدارند. اکنون سود عملیاتی توتو از سرامیکهای پیشرفته، بیش از نیمی از کل سود آن را تشکیل میدهد.
جنون هوش مصنوعی برندگان آشکاری در صنعت نیمهرساناها داشته است: طراحان تراشه آمریکایی، تولیدکنندگان حافظه کرهجنوبی، و شرکتهای ریختهگری تایوانی. ژاپن نیز معادلهای خود را دارد، با غولهایی مانند توکیو الکترون (Tokyo Electron) و ادونتست (Advantest) که تجهیزات پیچیده مورد استفاده برای ساخت و آزمایش تراشهها را تولید میکنند.
اما مانند آژینوموتو و توتو، بسیاری از برندگان هوش مصنوعی این کشور در صنایع کمتر پرزرق و برق قرار دارند. هویا (Hoya)، یک شرکت مراقبتهای بهداشتی که عینک و لنز تماسی تولید میکند، تأمینکننده اصلی بلنکهای فوتوماسک (photomask blanks) است: صفحات شفاف پوشیده شده با مواد حساس به نور که ابزارهای لیتوگرافی (lithography tools) برای حکاکی طرحهای تراشه بر روی ویفرهای سیلیکونی از آنها استفاده میکنند. ساکورا (Sakura)، یک برند لوازمالتحریر، فناوریای را که زمانی برای مداد رنگی استفاده میشد، برای تشخیص عیوب در فرآیندهای تولید تراشه تطبیق داده است. نیتو بوزکی (Nitto Boseki یا Nittobo)، که در سال ۱۹۲۳ به عنوان یک شرکت نساجی شروع به کار کرد، امروز تنها تأمینکننده "شیشه T" (T-glass) است، یک فیبر شیشهای فوقالعاده نازک که برای بستهبندی تراشههای هوش مصنوعی ضروری است.
دو عامل این ترکیب متنوع صنعتی را توضیح میدهد. اولین عامل، تاریخ است. در دهه ۱۹۸۰ ژاپن یک ابرقدرت نیمهرسانا بود که بیش از نیمی از تولید جهانی تراشه را به خود اختصاص داده بود. شش مورد از ده شرکت بزرگ تراشه در جهان در سال ۱۹۸۹ ژاپنی بودند. این قهرمانان، تقاضا برای تأمینکنندگان محلی در همه زمینهها را ایجاد کردند. شرکتهای این کشور هنوز بر چندین بخش تخصصی در زنجیره تأمین، به ویژه برای مواد و ابزارآلات، تسلط دارند.
عامل دوم، فرهنگ است. دیوید دای از برنستاین (Bernstein)، یک شرکت کارگزاری، استدلال میکند که شرکتهای ژاپنی حتی زمانی که تقاضا هنوز آشکار نیست، به توسعه فناوری ادامه میدهند و به ندرت آن را رها میکنند. این امر به آنها اجازه میدهد تا دانش خود را در طول دههها عمیقتر کنند. هنگامی که فرصت نهایتاً پدیدار میشود، آنها با فناوری بهتر و اعتبار بیشتری نسبت به رقبای جدیدتر آمادهاند. آژینوموتو کار روی ABF را در دهه ۱۹۷۰ آغاز کرد، زمانی که به دنبال راههایی برای اعمال شیمی MSG در زمینههای دیگر بود. این ماده تنها در سال ۱۹۹۹ برای اولین بار توسط یک تولیدکننده بزرگ تراشه مورد استفاده قرار گرفت.
با این حال، این صبر ذنمانند یک نقطه ضعف دارد. هنگامی که تقاضا به شدت افزایش مییابد، تأمینکنندگان ژاپنی ممکن است به طرز آزاردهندهای کند واکنش نشان دهند. آژینوموتو، نیتوبو و توتو همگی برنامههایی برای افزایش ظرفیت تولید محصولات مرتبط با تراشهشان دارند. اما پاسخهای آنها در مقایسه با پیشرفتهای سرسامآور در هوش مصنوعی، به وضوح بدون عجله به نظر میرسد. با این حال، غولهای فناوری خارجی که به امید عطشی جدید هستند، ناامید خواهند شد.