کاروانهای کامیونهای سنگین که در صحرای عربستان میتازند، به دریچهای برای گریز اقتصاد جهانی تبدیل شدهاند.
در احیای ماشینی کاروانهای شترهای حامل کالا که زمانی تجارت عربی را پایدار نگه میداشتند، بزرگراهها، راهآهنها و بنادر در عربستان سعودی، امارات متحده عربی و عمان به یک راه نجات لجستیکی اضطراری تبدیل شدهاند که تنگه هرمز را دور میزنند.
پس از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران، باب ویلت، مدیرعامل شرکت معدنی دولتی عربستان سعودی، "معدن" (Maaden)، مدیران اجرایی را به بنادر دریای سرخ اعزام کرد و ظرف دو هفته، اپراتورهای راهآهن و کامیون را برای انتقال کود در سراسر پادشاهی سازماندهی نمود.
عنصر اصلی: تعداد زیادی کامیون، که عمدتاً شبانهروزی و با دو راننده کار میکنند.
ویلت، مدیر اجرایی سابق تولیدکننده آلومینیوم آلکوآ (Alcoa)، گفت: «ششصد کامیون به ۱۶۰۰، سپس به ۲۰۰۰ رسید؛ اکنون ۳۵۰۰ کامیون از خلیج تا دریای سرخ در حال حرکت هستند.»
ویلت که متولد مریلند است، گفت که شرکت معدن تا پایان ماه مه، عقبماندگی صادرات خود را جبران خواهد کرد. او افزود: «نمیدانم واقعاً باور داشتم که بتوانیم این کار را انجام دهیم یا نه.» این اقدام، تأثیر قابل توجهی در کمبود کود ایجاد کرده است که عرضه غذای جهانی را تهدید میکند.
با توقف مذاکرات میان آمریکا و ایران، این درگیری به یک جنگ فرسایشی اقتصادی تبدیل شده است. هر محمولهای که از بیابان عبور میکند، فشار ناشی از بسته شدن تنگه را کاهش میدهد و به دولتهای حاشیه خلیج فارس فرصت میدهد تا در انتظار مذاکرات بمانند و توازن قدرت را تغییر دهند.
مسیرهای کامیونرانی بخشی از بازسازی گستردهتر نقشه لجستیکی منطقه است که تجارت را از خلیج فارس آسیبپذیر دور میکند و تمهیدات اضطراری حیاتی را برای دولتها و شرکتها فراهم میآورد.
شرکتهای کشتیرانی از جمله MSC و Maersk در حال انتقال کالاها از طریق شبهجزیره عربستان با کامیون هستند. این بسیج نمیتواند جایگزین ظرفیت کشتیرانی شود یا در هزینه رقابت کند، همچنین نمیتواند از کمبود سوخت جت و سایر محصولات انرژی جلوگیری کند. با این حال، در برخی بازارهای کلیدی به عنوان یک ضربهگیر عمل کرده، تجارت را حفظ نموده و به مهار تورم جهانی کمک کرده است.
فروشگاه زنجیرهای "اسپینیز" (Spinneys) در امارات متحده عربی، کامیونهایی را حامل غذاهای بریتانیایی – از جمله چیپس سیبزمینی، بلغور جو دوسر و تنقلات کودکان – در سفری ۱۶ روزه از کنت در بریتانیا، از طریق اروپای غربی و سپس مصر و عربستان سعودی به دبی فرستاد.
شرکت "اتحاد ریل فرایت" (Etihad Rail Freight) اخیراً صدها دستگاه نیسان را از فجیره، در ساحل شرقی امارات متحده عربی، به ابوظبی، که در خلیج فارس قرار دارد، منتقل کرد که اولین حمل و نقل خودرو با قطار در این کشور بود.
کاروانهای کامیونرانی جدیدترین نمونه از روشهایی هستند که اقتصاد جهانی مقاومت شگفتانگیزی در برابر شوکهای ناشی از جنگ نشان داده است. در حالی که مهمترین صادرات منطقه – نفت و گاز طبیعی – به شدت کاهش یافته است، مقدار قابل توجهی همچنان از طریق مسیرهای جایگزین به بازارهای جهانی ارسال میشود.
"آرامکو" (Saudi Aramco) عربستان سعودی به شدت به خط لوله شرق-غرب خود به بندر ینبع در دریای سرخ متکی بوده است، در حالی که امارات متحده عربی نفت خام بیشتری را از طریق فجیره پمپاژ کرده است. هر دو کشور در حال بررسی راههایی برای گسترش ظرفیت این ارتباطات نفتی هستند. پیشنهادات دیگر شامل ساخت خطوط راهآهن جدید و گسترش زیرساختهای بندری در سراسر منطقه است.
برای دههها، تولیدکنندگان خلیج فارس برای سرعت و مقیاس از طریق هرمز بهینهسازی کرده بودند. جنگ، خطر کاراییای را که حول یک نقطه گلوگاهی واحد بنا شده بود، آشکار کرد.
بندر کوچکتر خور فکان به یک راه نجات غیرمنتظره برای امارات متحده عربی تبدیل شده است. تردد کامیون در این بندر در خلیج عمان، از ۱۰۰ دستگاه در روز قبل از درگیری، به ۷۰۰۰ دستگاه در روز افزایش یافته است. صفهای طولانی وسایل نقلیه سنگین مملو از کانتینرهای حمل و نقل، اکنون منظرهای عادی در بزرگراه است.
خور فکان که توسط "گلفتینر" (Gulftainer)، که همچنین یک پایانه باربری در بندر کاناورال فلوریدا را اداره میکند، اداره میشود، مدتهاست که عمدتاً به عنوان یک مرکز ترانشیپ عمل کرده است. این بندر، بارهایی را که در داخل سیستم بندر میماندند، جابجا میکرد: کانتینرها از یک کشتی پیاده و به کشتی دیگری بارگیری میشدند.
اکنون این بندر به یک بندر دروازهای تبدیل شده است، با کانتینرهای ورودی که با کامیون بندر را ترک کرده، از گیتها و گمرک عبور میکنند و به انبارها، کارخانهها یا فروشگاهها میرسند. تردد هفتگی کانتینری در این بندر از ابتدای درگیری از ۲۰۰۰ به ۵۰,۰۰۰ افزایش یافته است.
این شرکت در دو هفته ۹۰۰ نفر را استخدام کرد و کارمندان خدمات مشتری را برای کار به عنوان افسر گیت یا مدیر محوطه بندر بازتخصیص داد. یک محوطه جدید برای ساماندهی و اعزام بار افتتاح کرد.
فرید بلبوآب، مدیرعامل "گلفتینر" گفت: «مثل این است که مجبور باشید یک ارکستر را یک شبه برای اجرای سمفونی موتزارت گرد هم آورید.»
برای ویلت از شرکت معدن، این بحران آزمونی بود برای اینکه آیا شرکت میتواند در صحنه جهانی موفق عمل کند.
عربستان سعودی به شرکت معدن دستور داده است تا تولید فسفات، طلا و آلومینیوم را گسترش دهد و قصد دارد ۱۱۰ میلیارد دلار در دهه آینده سرمایهگذاری کند. این شرکت با شرکت آمریکایی MP Materials و وزارت دفاع بر روی تلاشهای تصفیه فلزات خاکی کمیاب همکاری میکند و عربستان سعودی را به بخشی مهم در تلاشها برای کاهش وابستگی غرب به چین تبدیل میکند.
این همچنین نقش بزرگی در تبدیل عربستان سعودی به سومین صادرکننده بزرگ فسفات در جهان دارد که در زمانهای عادی استخراج، فرآوری به گرانول و از طریق تنگه حمل میشود.
رساندن مواد در سراسر دشت وسیع بیابان از برخی جهات بخش آسانتر بود. عربستان سعودی دارای شبکه وسیعی از بزرگراههای بین شهری است. اما بنادر دریای سرخ برای تجارت فسفات ساخته نشده بودند. شرکت معدن انبارهای پیشساخته برای کود احداث کرد و سیستمهای لولهکشی برای انتقال اسید سولفوریک خورنده، عنصر اصلی در تولید فسفات، به کامیونهای تانکر فولاد ضد زنگ را راهاندازی نمود.
ویلت گفت: در حالی که مسیر زمینی ناکارآمد است و بسیاری از کامیونها خالی از بندر بازمیگردند، افزایش قیمت کالاهای اساسی هزینههای اضافی حمل و نقل را جبران میکند.
ویلت اظهار داشت: «ما برای این وضعیت برنامهریزی نکرده بودیم.» اکنون، او در حال بررسی چگونگی پیکربندی مجدد عملیات شرکت برای دسترسی آسانتر به مراکز صادراتی جدید و مهم است.
ویلت گفت: «ما تواناییهای خود را نشان دادهایم. بیایید این سیستم را تقویت کنیم و همیشه یک مسیر به دریای سرخ داشته باشیم.»
پس از آغاز جنگ، تحلیلگران شرکت تحقیقات کالایی "CRU" تردید داشتند که آیا هیچ محصول سعودی به بازار خواهد رسید یا خیر.
اما در هفتههای اخیر، محمولههای فسفات از بندر ینبع در دریای سرخ، طبق گزارش شرکت ردیابی کشتی "کپلر" (Kpler)، به جیبوتی، تایلند و آرژانتین رسیدهاند.
پیتر هریسون، تحلیلگر "CRU"، واکنش به بحران را "معجزه لجستیکی عربستان سعودی" توصیف کرد.